Iso ibn Mansur ar-Rofiqiy sahifasining manbasini koʻrish

'''Iso ibn Mansur ar-Rofiqiy'''<ref>{{Harvard citation no brackets|Al-Kindi|1912|p=189}}; {{Harvard citation no brackets|Ibn Taghribirdi|1930|p=215}}</ref>(847-yilda vafot etgan) '''ar-Rofi’iy''' nomi bilan ham tanilgan{{Sfn|Al-Maqrizi|1987}}. [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligi]] davrida Misr hokimi boʻlgan. 831-yildan 832-yilgacha va yana 843-yildan 847-yilgacha bu lavozimda faoliyat yuritgan.

==Faoliyati==

Isoning kelib chiqishi haqida [[Misr]]lik yilnomachi Ibn Tagʻribirdiy: "Iso ibn Mansur ibn Muso ibn Iso ar-Rofiqiy, Qays Aylon qabilasining Banu Nasr ibn Muoviya ''[[Mavlo|mavlosi]]'' " deb taʼriflagan{{Sfn|Ibn Taghribirdi|1930}}. 830-yilda u Misrning Havf tumanida Abdavayh ibn Jabala hokimligi davridagi qoʻzgʻolonni bostirishda qatnashganligini al-Kindiy oʻz asarlarida aytib oʻtgan{{Sfn|Al-Kindi|1912}}. Keyingi yili Abdavayh lavozimidan ketganidan soʻng, Iso Misr va Suriya maʼmuriyati boshqaruvchisi [[Muʼtasim|Abu Is’hoq]] (boʻlajak xalifa al-Muʼtasim, 833–842 yillarda hukmronlik qilgan) tomonidan uning oʻrniga [[hokim]] etib tayinlangan<ref>{{Harvard citation no brackets|Al-Kindi|1912|p=190}}; {{Harvard citation no brackets|Ibn Taghribirdi|1930|p=215}}</ref>.

Iso hokimyatga kelganiga koʻp boʻlmay, Quyi Misrdagi yirik qoʻzgʻolonga qarshi kurashishga majbur boʻlgan. U yerda mahalliy [[arablar]] va [[qibtiylar]] hukumatga qarshi chiqish uchun birlashganlar. Iso qoʻzgʻolonchilarga qarshi kurashishga tayyor boʻlgan, lekin u tezda oʻz kuchlari juda zaif ekanligini anglagan va ularga chekinishga majbur boʻlgan. Tez orada al-Afshinning yordamchi kuchlari [[Kirenaika|Kirenaikadan]] sharqqa qarab yurib, 831-yil iyul oyining oxirlarida al-Fustotga yetib kelgan. [[Nil|Nil daryosining]] mavsumiy suv toshqinining toʻxtashini kutganlaridan soʻng, al-Afshin va Iso yoʻlga chiqib, qoʻzgʻolonchilar boshligʻi Ibn Ubaydas al-Fihriy qoʻshinlariga toʻqnash kelgan va ularni magʻlub etigan. Keyin Al-Afshin Nil deltasi orqali jang qilishni davom ettirgan va oxir-oqibat 832-yil yanvarda [[Iskandariya|Iskandariyaga]] yetib borgan. Iso esa Fustatga qaytib ketib, yana yurish qilgan va Tumayda isyonchilarga qarshi boʻlgan kurashda gʻalaba qozongan<ref>{{Harvard citation no brackets|Al-Kindi|1912|pp=190–91}}; {{Harvard citation no brackets|Ibn Taghribirdi|1930|pp=215–16}}; {{Harvard citation no brackets|Al-Ya'qubi|1883|p=568}}; {{Harvard citation no brackets|Morimoto|1981|pp=161–63}}; {{Harvard citation no brackets|Kennedy|1998|p=83}}</ref>.

832-yilda xalifa al-Maʼmun (hukmronlik davri 813-833) Misrga shaxsan tashrif buyurishga qaror qilgan va fevral oyida viloyatga yetib kelgan. U yerda al-Maʼmun Isoni qattiq tanqid qilgan. Isoni qoʻzgʻolonning kelib chiqishida aybdor deb topgan hamda soliq yigʻuvchilarning xalqqa nisbatan zolimona munosabatda boʻlishiga yoʻl qoʻyganlikda va viloyatdagi haqiqiy ahvolni yashirganlikda ayblagan. Isoning bayroqlari olib tashlangan va u Abbosiylarning qora rangidan farqli oʻlaroq oq libos kiyishga majbur qilingan{{sfn|Baker|2006|p=178}}.Shuningdek, Iso Misr hokimligidan mahrum etilgan. Shundan soʻng, al-Maʼmun va al-Afshin qolgan isyonchilarni magʻlubiyatga uchratib, Ibn Ubaydusni qatl etishgan<ref>{{harvnb|Al-Kindi|1912|pp=191–92}}; {{harvnb|Ibn Taghribirdi|1930|p=216}}; {{harvnb|Al-Ya'qubi|1883|p=569}}; {{harvnb|Al-Tabari|1987|pp=188, 191}}; {{harvnb|Morimoto|1981|p=165}}; {{harvnb|Kennedy|1998|p=83}}</ref>.

843-yilda Iso yana Misrning doimiy hokimi etib tayinlangan. Bu lavozimga dastlab turk generali Ashinas tayinlangan. 844-yilda Ashinas vafot etganida, Iso uning oʻrniga Itaxga hisobot berib turgan. Keyinchalik, u Isoni hokim etib tayinlagan<ref name="2ndGov">{{Harvard citation no brackets|Al-Kindi|1912|p=196}}; {{Harvard citation no brackets|Ibn Taghribirdi|1930|pp=255–56}}</ref>.

847-yil avgust oyida xalifa [[Mutavakkil|al-Mutavakkil]] (847-861 yillar hukmronligi) taxtga kelgach, Iso unga [[Bayʼat|bay’at]] qilgan. Biroq, bundan koʻp oʻtmay, oktyabr oyida u hokim lavozimidan boʻshatilgan va uning oʻrniga [[Harsama ibn an-Nadr al-Jabaliy]] tayinlangan. Hokimyatdan ketganiga koʻp boʻlmay, Iso kasallikka chalingan va bir oydan soʻng vafot etgan<ref name="2ndGov2">{{Harvard citation no brackets|Al-Kindi|1912|p=196}}; {{Harvard citation no brackets|Ibn Taghribirdi|1930|pp=255–56}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:847-yilda vafot etganlar]]