Ispaniya iqtisodiyoti sahifasining manbasini koʻrish

'''Ispaniya iqtisodiyoti''' - yuqori darajada rivojlangan ijtimoiy [[bozor]] [[iqtisodiyot]]idir.  U nominal [[YaIM]] bo'yicha dunyoda 15-o'rinda va [[Yevropa]]da oltinchi o'rinda turadi bundan tashqari Ispaniya [[Yevropa Ittifoqi]] va evrozona, shuningdek, Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti va Jahon savdo tashkiloti aʼzosi. 2021-yilda Ispaniya dunyodagi yigirmanchi yirik eksportchi va o'n oltinchi yirik importyor bo'ldi. Ispaniya [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]]ning Inson taraqqiyoti indeksida 27-o'rinda va [[Jahon banki]] tomonidan aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot bo'yicha 37 - o'rinda. 2005 - yilda The Economist ma'lumotlariga ko'ra, Ispaniya hayot sifati bo'yicha dunyoda 10-o'rinda egallagan edi. Iqtisodiy faoliyatning asosiy yo'nalishlaridan biri - avtomobilsozlik, tibbiy texnologiya, kimyo, kemasozlik, [[turizm]] va [[to'qimachilik]] sanoatini o'z ichiga oladi.

== Ispaniya Tabiati ==
Ispaniya [[Pireney yarim oroli|Pireney yarimorol]]<nowiki/>ining 84% qismini egallagan. Shimoli gʻarbdagi qirgʻoqlar suv toshqinlari taʼsirida juda oʻzgarib ketgan. Shimoli sharqda mamlakatni Fransiyadan Pireney togʻlari ajratib turadi. [[Biskay qoʻltigʻi|Biskay]] qirgʻogʻi boʻylab [[Kantabriya|Kantabriy]] togʻlari va [[Galisiya]] massivi, sharqda – [[Iberiya|Iberiy]] va Katabn togʻlari, markaziy qismida – Markaziy Kordilera, janubda – Serra-Morena, Kordilera-Betika, Serra Nevada tepaliklari joylashgan. Mamlakatning markaziy qismida [[Meseta]] yassitogʻlari (balandhgi 400-1000 m) joylashgan. Iber togʻlaridan sharqda Aragon tekisligi, janubi gʻarbda Andalus tepatekisligi joylashgan. Kanar orollarida vulqonlar juda koʻp. Pireney va Iber togʻlaridan sharqqa qarab [[Ebro (Florida)|Ebro]] daryosi va uning irmoqlari oqadi<ref name="Dunyomamlakatlari">{{kitob manbasi |author1=A.Gorkin |title=Dunyo mamlakatlari |publisher=Davr nashriyoti |page=35 |pages=296bet |url=https://library.tsdi.uz/storage/books/March2022/h66zB420YRxXtSLJ2nvZ.pdf |accessdate=13-sentabr 2023-yil |ref=https://library.tsdi.uz/storage/books/March2022/h66zB420YRxXtSLJ2nvZ.pdf}}</ref>.
Ispaniya iqlimi – subtropik. Oʻrtayer dengiziga iqlimi: shimolda nisbatan namroq (yogʻingarchilik yiliga – 900 mm), orol markazida – quruq (500 mm), janubiy qismida esa – quruq va jazirama issiq (Afrika sahrolari yaqinligi tufayli). Qishda Afrikadan issiq shamol sirokko (garmsel) esib turadi. Ispaniya uchun ichimlik suv tanqisligi va qattiq qurgʻoqchiliklar odatiy holdir. 2000-yildan boshlab qurgʻoqchilikka uchragan yerlami sugʻorish boʻyicha milliy suv rejasi amalga oshirilmoqda. Ispaniya hududini 52% oʻrmon va butalar tashkil qiladi. Qora archalar, eman va ignabargli daraxtlar shimolda va gʻarbda oʻsadi. Mamlakat janubida va Mesetada dasht va sahro oʻsimliklari, dengiz qirgʻoqlari boʻylab esa subtropik oʻsimliklar oʻsadi.
== Diqqatga sazovor joylari ==
1960-1980-yillarda Ispaniyada sayyohlik mamlakat iqtisodiyotining eng muhim tarmoqlaridan biriga aylandi. 2003-yilda mamlakatga 52,3 mln. xorijlik sayyohlar keldi. Asosiy dengiz kurort maskanlari 0 ‘rtayer dengizi sohillariga hamda Kanar va Balear orollarida joylashgan. Gibraltardan to Portugaliya chegara sohillarigacha boʻlgan hududdagi hamda Biskay koʻrfazidagi dengiz plajlari, shuningdek, Serra-Nevada va Pireney togʻlaridagi togʻ-changʻi kurort maskanlari juda ham mashhur.
Madriddagi Prado muzeyi, [[Kastiliya]]ning oʻrta asrlardagi poytaxti Toledo, qirollaming Eskorial yozgi qarorgohi, Servantesning vatani Alkala- de-Enares, Segoviyadagi Alkasar qal’asi, Salamankadagi oʻrta asrlar ibodatxonalari va universiteti, Leondagi gotik usuldagi ibodatxona va roman cherkovi, Bilbaodagi Gugenxaym muzeyi, Pamplondagi korrida, Barselonadagi A.Gaudi arxitektura sanʼati, Sagrada-Famihya ibodatxonasi va Montserat monastiri, Palma-de- Mayorkadagi rassom S.Dali muzeyi, Belveder qasri; Granadadagi Algambr qasri; Las-Palmas ibodatxonasi, [[Altamira|Altamir]] gʻori va boshqalar.
== Umumiy maʼlumotlar ==
'''Ispan qirolligi''' – Yevropaning janubiy gʻarbidagi davlat. Ispaniya janub tomondan Oʻrtayer dengizi va [[Atlantika okeani]], shimoldan esa Biskay koʻrfazi bilan oʻralgan. Ispaniya tarkibiga: Beleser va [[Kanar orollari]], 2 ta avtonom shahar (Melilya va Marokashning shimolidagi Seuta) va Liviya anklavi ([[Fransiya]] oldidagi hudud) va mayda Veles-de-la-Gomera, Alusemas, Chafarinas, Perexil orollari kiradi. Davlat boshligʻi – qirol. Ispaniya – YI aʼzosi. Konstitutsiyasiga binoan Ispaniya aholisi – yagona millat, ammo aholisining etnik tarkibiga koʻra: ispanlar – 37%, katalonlar – 17%, galislar – 7%, basklar – 2% tashkil qiladi.
== Davlat tuzumi ==
Ispaniya-parlamentli monarxiya. Amaldagi [[konstitutsiya]]si 1978-yil 6-dekabr sanasida milliy [[referendum]]da maʼqullangan, osha yili 29-dekabrdan kuchga kirgan, 1992-yilda unga tuzatishlar kritilgan. Davlat boshligʻi-Qirol(1975-yil 22-noyabrdan Xuan Karlos1), uning huquqi konstitutsiya boʻyicha cheklnagan. Qonun chiqaruvchi hokimyatni bosh kortestlar([[parlament]]) boshqaradi. Kortestlar ikki palatadan yani deputatlar kongresi va senatdan iborat. Ijrochi hokimyatni [[hukumat]] amalga oshiradi. Hukumatni qirol [[Siyosiy partiyalar|siyosiy partiya]]si va parlamentning ikki palatasi raislari bilan maslahatlashib boshqaradi<ref name="qomus.info">{{veb manbasi |title=Ispaniya |url=https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ispaniya/ |website=https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ispaniya/ |accessdate=13-sentabr 2023-yil |language=o'zb |arxivsana=2022-04-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220424230828/https://qomus.info/oz/encyclopedia/i/ispaniya/ }}</ref>.
{| class="wikitable"
|+Geografik maʼlumotlar
|'''Poytaxti'''
|[[Madrid]]
|-
|'''Maydoni'''
|504,8 ming km2
|-
|'''Aholisi'''
|40,8 mln. kishi (2007)
|-
|'''Rasmiy tili'''
|ispan tili
|-
|'''Aholisining diniy tarkibi'''
|katoliklar – 90%
|-
|'''Davlat tuzumi'''
|parlamentar monarxiya
|-
|'''Pul birligi'''
|yevro<ref name="Dunyomamlakatlari"/>
|}
== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Ispaniya]]
[[Turkum:Davlatlarga koʻra iqtisodiyotlar]]