Izrail Gelfand: Versiyalar orasidagi farq
UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Olim bilgiqutisi | |||
|nomi = Israïl Moiseevich Gelfand | |||
|tasvir = | |||
|eni = | |||
|izoh = | |||
|tugʻilgan_sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1913|9|2}} | |||
|tugʻilgan joyi = [[Okni]], [[Xerson guberniyasi]], [[Rossiya imperiyasi]] | |||
|vafot_sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|2009|10|5|1913|9|2}} | |||
|vafot_joyi = [[New Brunswick, New Jersey|New Brunswick]], [[New Jersey]], [[AQSh]] | |||
|istiqomat_joylari = | |||
|fuqaroligi = [[Sovet Ittifoqi]]<br />[[Rossiya]] | |||
|vatani = | |||
|millati = | |||
|sohasi = [[Matematika]] | |||
|ish_joylari = [[Moskva davlat universiteti]]<br />[[Rutgers universiteti]] | |||
|institutlar = | |||
|almra_mater = [[Moskva davlat universiteti]] | |||
|tezis_sarlavhasi= | |||
|akademik_rahbarlari = [[Andrey Kolmogorov]]<ref name="Telegraph">{{yangiliklar manbasi|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/science-obituaries/6440484/Israel-Gelfand.html|title=Science Obituaries: Israel Gelfand|date=26-oktyabr 2009-yil|work=The Telegraph|access-date=31-may 2013-yil|location=London}}</ref> | |||
|mashhur_shogirdlari = [[Georgiy Adelson-Velskiy]]<br />[[Feliks Berezin]]<br />[[Joseph Bernstein]] <br />[[Aleksander Goncharov]]<br />[[Tanya Xovanova]]<br />[[Aleksandr Kirillov]]<br />[[Georgiy Shilov]]<br />[[Endre Szemerédi]]<br />[[Andrey Zelevinskiy]]<br />[[Vitaliy Ditkin]] | |||
|mashhur_ishlari = [[Guruh nazariyasi]], [[Taʼminot nazariyasi]], [[matematik analiz]] <br /> [[Gelfand-Levitan-Marchenko integral tenglamasi]] <br /> [[Liouville-Bratu-Gelfand tenglamasi]] | |||
|taʼsir_olgan = | |||
|taʼsir_koʻrsatgan = | |||
|mukofotlari = [[Lenin ordeni]] (3 marta)<br />[[Wolf matematika mukofoti|Wolf mukofoti]] <small>(1978)</small><br />[[Wigner medali]] <small>(1980)</small><br />[[Kyoto matematika mukofoti|Kyoto mukofoti]] <small>(1989)</small><br />[[Amerika matematika jamiyati|AMJ]] [[Steele mukofoti]] <small>(2005)</small> | |||
|turmush_oʻrtogʻi = | |||
|dini = | |||
|vebsayt = | |||
}} | |||
'''Izrail Moiseyevich Gelfand''' ({{lang-ru|Изра́иль Моисе́евич Гельфа́нд}}) (20-avgust 1913-yil — 5-oktyabr 2009-yil) — sovet [[matematik|matematigi]]. Gelfand <nowiki>XX</nowiki> asrning eng taniqli matematiklaridan biridir. Uch marotaba [[Lenin ordeni]] bilan, 1978-yilda esa [[Wolf matematika mukofoti|Wolf mukofoti]] bilan taqdirlangan. | |||
Gelfand 800 dan ortiq ilmiy maqola va 30 ga yaqin monografiya muallifi boʻlib, yirik ilmiy maktab asoschisidir. Fizika-matematika fanlari doktori (1940), Lomonosov nomidagi [[Moskva davlat universiteti]] (MDU) (1941—1990) va [[Rutgers universiteti]] (1990—2009) professori. 1966—1970-yillarda [[Moskva matematika jamiyati]] (MMJ) prezidenti, 1984-yildan [[SSSR Fanlar akademiyasi]] toʻliq aʼzosi, 1991-yildan esa [[Rossiya fanlar akademiyasi]] aʼzosi boʻlgan. | |||
Gelfandning asosiy asarlari [[funksional analiz]], [[algebra]] va [[topologiya]]ga boʻyichadir. Olim, shuningdek, normal halqalar nazariyasining (Banach algebralari) asoschilaridan biridir. Ushu nazariya asosida u [[Mark Naymark]] bilan hamkorlikda involyutsiyali halqalar nazariyasini va [[nazariy fizika]] uchun muhim ahamiyat kasb etgan cheksiz oʻlchovsiz unitar gavdalantirishlar nazariyasini yaratgan. Shu bilan birga, umumlashtirilgan funksiyalar nazariyasi, [[differensial tenglama]]lar, topologik chiziqli fazolar nazariyasi, spektral analiz teskari muammolari, [[kvant mexanikasi]], [[dinamik tizim]]lar, [[ehtimollik nazariyasi]], hisoblash metodlari va boshqa sohalarda ham muhim natijalarga erishgan. | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
{{Tashqi havolalar}} | |||
{{Wolf matematika mukofoti sovrindorlari}} | |||
{{DEFAULTSORT:Gelfand, Izrail}} | |||
[[Turkum:20-asr amerikalik olimlari]] | |||
[[Turkum:21-asr amerikalik olimlari]] | |||
{{scientist-stub}} | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Israïl Moiseevich Gelfand | |
|---|---|
| Tavalludi |
2-sentyabr 1913-yil Okni, Xerson guberniyasi, Rossiya imperiyasi |
| Vafoti |
5-oktyabr 2009-yil (96 yoshda) New Brunswick, New Jersey, AQSh |
| Fuqaroligi |
Sovet Ittifoqi Rossiya |
| Sohasi | Matematika |
| Ish joylari |
Moskva davlat universiteti Rutgers universiteti |
| Akademik rahbarlari | Andrey Kolmogorov[1] |
| Mashhur shogirdlari |
Georgiy Adelson-Velskiy Feliks Berezin Joseph Bernstein Aleksander Goncharov Tanya Xovanova Aleksandr Kirillov Georgiy Shilov Endre Szemerédi Andrey Zelevinskiy Vitaliy Ditkin |
| Mashhur ishlari |
Guruh nazariyasi, Taʼminot nazariyasi, matematik analiz Gelfand-Levitan-Marchenko integral tenglamasi Liouville-Bratu-Gelfand tenglamasi |
| Mukofotlari |
Lenin ordeni (3 marta) Wolf mukofoti (1978) Wigner medali (1980) Kyoto mukofoti (1989) AMJ Steele mukofoti (2005) |
Izrail Moiseyevich Gelfand (ruscha: Изра́иль Моисе́евич Гельфа́нд) (20-avgust 1913-yil — 5-oktyabr 2009-yil) — sovet matematigi. Gelfand XX asrning eng taniqli matematiklaridan biridir. Uch marotaba Lenin ordeni bilan, 1978-yilda esa Wolf mukofoti bilan taqdirlangan.
Gelfand 800 dan ortiq ilmiy maqola va 30 ga yaqin monografiya muallifi boʻlib, yirik ilmiy maktab asoschisidir. Fizika-matematika fanlari doktori (1940), Lomonosov nomidagi Moskva davlat universiteti (MDU) (1941—1990) va Rutgers universiteti (1990—2009) professori. 1966—1970-yillarda Moskva matematika jamiyati (MMJ) prezidenti, 1984-yildan SSSR Fanlar akademiyasi toʻliq aʼzosi, 1991-yildan esa Rossiya fanlar akademiyasi aʼzosi boʻlgan.
Gelfandning asosiy asarlari funksional analiz, algebra va topologiyaga boʻyichadir. Olim, shuningdek, normal halqalar nazariyasining (Banach algebralari) asoschilaridan biridir. Ushu nazariya asosida u Mark Naymark bilan hamkorlikda involyutsiyali halqalar nazariyasini va nazariy fizika uchun muhim ahamiyat kasb etgan cheksiz oʻlchovsiz unitar gavdalantirishlar nazariyasini yaratgan. Shu bilan birga, umumlashtirilgan funksiyalar nazariyasi, differensial tenglamalar, topologik chiziqli fazolar nazariyasi, spektral analiz teskari muammolari, kvant mexanikasi, dinamik tizimlar, ehtimollik nazariyasi, hisoblash metodlari va boshqa sohalarda ham muhim natijalarga erishgan.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „Science Obituaries: Israel Gelfand“. The Telegraph (26-oktyabr 2009-yil). Qaraldi: 31-may 2013-yil.
 | Olim haqidagi uşbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. |