Isroil milliy kutubxonasi sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:הספרייה הלאומית, חזית מערבית.jpg|thumb|Isroil milliy kutubxonasi]]
[[Fayl:National Library of Israel.jpg|thumb|Isroil milliy kutubxonasi]]

'''Isroil Milliy kutubxonasi''' ilgari '''Yahudiy Milliy va Universitet kutubxonasi''' [[Isroil]]ning madaniy boyliklari va [[Yahudiylik|yahudiy]] merosini toʻplashga qaratilgan kutubxona. Kutubxonada 5 milliondan ortiq kitob mavjud [[Quddus yahudiy universiteti|va Quddus Ibroniy universitetining]] (HUJI) Givat Ram kampusida joylashgan.

Milliy kutubxona dunyodagi eng yirik [[Ivrit]] va Iudaica toʻplamlariga egalik qiladi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Judaica Collection|url=https://web.nli.org.il/sites/nli/english/collections/jewish-collection/pages/default.aspx|kirish sanasi=2021-03-04|ish=web.nli.org.il|til=en-US}}</ref> va koʻplab nodir va noyob qoʻlyozmalar, kitoblar va artefaktlar ombori hisoblanadi.

== Tarixi ==

=== B’nai Brith kutubxonasi (1892-1925) ===
[[Fayl:Joseph_Chasanowitz.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Joseph_Chasanowitz.jpg/170px-Joseph_Chasanowitz.jpg|left|thumb| Jozef Chazanovitz]]
[[Fayl:B'nai_B'rith_library.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/B%27nai_B%27rith_library.jpg/220px-B%27nai_B%27rith_library.jpg|thumb| B’nai Brith kutubxonasi, Quddus]]
Quddusda yahudiylar milliy kutubxonasining tashkil etilishi Jozef Chazanovits (1844-1919) nomi bilan bogʻliq. Uning gʻoyasi „yahudiy mualliflari boʻlgan barcha tillar va adabiyotlardagi barcha asarlar uchun uy“ yaratish edi, garchi ular xorijiy madaniyatlarda yaratilgan boʻlsa ham. Chazanovitz 15 000 ga yaqin jildlarni toʻpladi, ular keyinchalik kutubxonaning asosiy qismiga aylandi.<ref>{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=B11bDAAAQBAJ&pg=PA2|title=Melancholy Pride: Nation, Race, and Gender in the German Literature of Cultural Zionism|first=Mark H.|last=Gelber|date=24 July 2014|publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG|isbn=9783110956085}}</ref>

1892-yilda [[Quddus]]da tashkil etilgan B’nai Brith kutubxonasi yahudiy jamiyatiga xizmat koʻrsatadigan Falastindagi birinchi ommaviy kutubxona edi. Kutubxona B’nai Brith koʻchasida, Meah Shearim mahallasi va Rus majmuasi oʻrtasida joylashgan edi.<ref name="Haaretz">{{Yangiliklar manbasi |last=Aryeh Dayan |author-link=Aryeh Dayan |title=New chapter in a sad saga |publisher=[[Haaretz]] |url=http://www.haaretz.com/israel-news/new-chapter-in-a-sad-saga-1.232285 |access-date=2017-05-29 |archive-date=2017-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170917173136/http://www.haaretz.com/israel-news/new-chapter-in-a-sad-saga-1.232285 |url-status=dead }}</ref> Oʻn yil oʻtgach, Bet Midrash Abrabanel kutubxonasi, oʻsha paytda maʼlum boʻlganidek, Efiopiya koʻchasiga koʻchib oʻtdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.cfhu.org/news/hebrew-university-hails-landmark-legislation-establishment-national-library|sarlavha=Hebrew University Hails 'Landmark Legislation' for the Establishment of the National Library|kirish sanasi=2008-10-01|nashriyot=Canadian Friends of the Hebrew University|sana=2007-11-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170917170810/http://www.cfhu.org/news/hebrew-university-hails-landmark-legislation-establishment-national-library|arxivsana=17 September 2017}}</ref>

=== Ibroniy universiteti kutubxonasi (1925-2007) ===
[[Fayl:Keren_Hayesod_Album,_Hebrew_University03_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Keren_Hayesod_Album%2C_Hebrew_University03_%28cropped%29.jpg/220px-Keren_Hayesod_Album%2C_Hebrew_University03_%28cropped%29.jpg|alt=Hebrew university library, 1925 — 1937|thumb| Scopus togʻidagi ibroniy universiteti kutubxonasi (1925-1937)]]
1920-yilda Ibroniy universiteti uchun rejalar ishlab chiqilganda, B’nai Brith kolleksiyasi universitet kutubxonasi uchun asos boʻldi. Universitet besh yildan keyin ochilganda kitoblar Scopus togʻiga koʻchirildi.<ref name="Haaretz"/>

1948-yilda Scopus togʻidagi universitet kampusiga kirish toʻsib qoʻyilganda, kitoblarning aksariyati universitetning Rehaviadagi Terra Sankta binosidagi vaqtinchalik qarorgohiga koʻchirildi. Oʻsha vaqtga kelib universitet kolleksiyasida bir milliondan ortiq kitob mavjud edi. Boʻsh joy yoʻqligi sababli, kitoblarning bir qismi shahar atrofidagi omborxonalarga joylashtirildi. 1960-yilda ular Givat Ramdagi yangi JNUL binosiga koʻchirildi.<ref name="Haaretz"/>

1970-yillarning oxirida, Skopus togʻidagi yangi universitet majmuasi ochilganda va u yerda huquq, gumanitar va ijtimoiy fanlar fakultetlari qaytib tiklanganida, oʻsha kampusda idoraviy kutubxonalar ochildi va Givat Ram kutubxonasiga tashrif buyuruvchilar soni kamaydi. 1990-yillarda bino yomgʻir suvi oqishi va hasharotlar bilan zararlanish kabi taʼmirlash muammolaridan aziyat chekdi.<ref name="Haaretz"/>

=== Milliy kutubxonaning huquqiy maqomi (2007) ===
2007-yilda Milliy kutubxona toʻgʻrisidagi qonun qabul qilingandan soʻng kutubxona rasman Isroil Davlati Milliy kutubxonasi sifatida tan olingan.<ref name="Haaretz"/> 2008-yil 23-iyulda kuchga kirgan qonun kutubxonaning nomini „Isroil Milliy kutubxonasi“ deb oʻzgartirdi va uni vaqtincha universitetning shoʻba kompaniyasiga aylantirdi, keyinchalik esa hukumatga tegishli boʻlgan toʻliq mustaqil jamiyat manfaatdor kompaniyasiga aylandi.
[[Fayl:National_Library_of_Israel.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/National_Library_of_Israel.jpg/220px-National_Library_of_Israel.jpg|thumb| Givat Ram kampusidagi Milliy kutubxona]]

=== Yangi bino ===
2014-yilda Quddusdagi kutubxonaning yangi uyi loyihasi ochildi.<ref>[http://www.archdaily.com/366202/herzog-and-de-meuron-to-design-the-national-library-of-israel Herzog & de Meuron to Design the National Library of Israel], ArchDaily, 29 April 2013</ref> [[Bazel|Bazelda joylashgan]] Herzog &amp;amp; de Meuron arxitektura firmasi tomonidan loyihalashtirilgan 34 000 kvadrat metrlik bino 2021-yilda toʻliq qurib bitkazilishi rejalashtirilgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=herzog & de meuron reveals designs for national library of israel|sana=10 November 2014|url=http://www.designboom.com/architecture/herzog-de-meuron-national-library-of-israel-jerusalem-11-10-2014/|nashriyot=[[Designboom]]|kirish sanasi=December 9, 2014}}</ref><ref>[http://www.archdaily.com/785556/herzog-and-de-meuron-share-new-images-of-the-national-library-of-israel Herzog & de Meuron Share New Images of the National Library of Israel], ArchDaily, 14 April 2016</ref>

=== Vaqtinchalik yopilishi (2020) ===
2020-yil avgust oyida Milliy kutubxona davom etayotgan moliyaviy va hukumat inqirozi sababli „keyingi xabarnomaga qadar“ darhol yopilishini eʼlon qildi.<ref name="Hen">Hen, Yitzhak, [https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-israel-s-national-library-is-closing-down-how-much-do-you-care-1.9082248 Israel’s National Library Is Closing Down. How Much Do You Care?], Haaretz, 18 August 2020</ref><ref name="Oster">Oster, Marcy, [https://www.timesofisrael.com/national-library-of-israel-to-suspend-services-put-300-workers-on-unpaid-leave National Library of Israel to suspend services, put 300 workers on unpaid leave], Times of Israel, 6 August 2020</ref> Yopilish ikki hafta davom etdi va keyin kutubxona qayta ochildi.

== Maqsad va vazifalari ==
[[Fayl:Ardon_Windows_JNUL.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/Ardon_Windows_JNUL.jpg/220px-Ardon_Windows_JNUL.jpg|thumb| Kutubxona qabulxonasidagi ardon derazalari, Givat Ram]]
Kutubxonaning vazifasi Isroilda nashr etilgan barcha materiallarning istalgan tilda nusxalarini saqlash; Isroil, Isroil yurti, [[yahudiylik]] va [[Yahudiylar|yahudiy xalqi]] mavzusidagi barcha nashrlar, istalgan tilda, dunyoning istalgan mamlakatida nashr etilgan; va [[Ivrit|ibroniy tilida]] yoki yahudiy diasporasida soʻzlashadigan har qanday tilda nashr etilgan barcha materiallar (masalan, [[Idish|Yahudiy]] va Ladino).

Qonunga koʻra, Isroilda chop etilgan barcha bosma mahsulotlarning ikki nusxasi Milliy kutubxonaga saqlanishi kerak. 2001-yilda qonunga audio va video yozuvlar va boshqa bosma ommaviy axborot vositalarini oʻz ichiga olgan oʻzgartirishlar kiritildi. Koʻpgina qoʻlyozmalar, jumladan, kutubxonaning <nowiki>XIII</nowiki> asrga oid baʼzi noyob jildlari, jumladan, " Qurtlar Mahzor "i skanerdan oʻtkazilgan va kutubxona veb-saytida mavjud.

== Maxsus toʻplamlari ==
[[Fayl:Reading_room_of_the_National_Library_of_Israel_2.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Reading_room_of_the_National_Library_of_Israel_2.jpg/220px-Reading_room_of_the_National_Library_of_Israel_2.jpg|thumb| Oʻqish xonasi, Givat Ram]]
Kutubxonaning maxsus toʻplamlari orasida yuzlab taniqli yahudiy arboblarining shaxsiy hujjatlari, Milliy ovoz arxivi, Eran Laor kartografik toʻplami, Sidney Edelshteyn toʻplami (fan tarixi uchun) va boshqa koʻplab Irvit va Yahudiya toʻplamlari mavjud. Kutubxonada, shuningdek, [[Isaac Newton|Isaak Nyutonning]] ilohiyot mavzulariga bagʻishlangan baʼzi qoʻlyozmalari mavjud. Kolleksioner Abraham Yahudaning oilasi tomonidan sovgʻa qilingan toʻplam Nyutonning tasavvuf haqidagi koʻplab asarlari, muqaddas kitoblar tahlillari, kunlarning oxiri va Quddusdagi qadimiy maʼbadning paydo boʻlishi haqidagi bashoratlarni oʻz ichiga oladi. Shuningdek, unda Nyuton kunning oxirini hisoblashda yordam berish uchun afsonaviy voqealar haqida chizgan xaritalar mavjud.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Israel National Library Uploads Trove of Newton's Theological Tracts |url=https://www.haaretz.com/1.5183143 |via=[[Haaretz]] |access-date=2022-09-22 |archive-date=2022-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327151231/https://www.haaretz.com/1.5183143 |url-status=dead }}</ref> Kutubxonada Martin Buber va Gershom Skolemning shaxsiy arxivlari joylashgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=National Library, Germany Partner to Put Papers Online |url=https://www.haaretz.com/1.5123036 |via=[[Haaretz]] |access-date=2022-09-22 |archive-date=2021-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120072332/https://www.haaretz.com/1.5123036 |url-status=dead }}</ref> Bundan tashqari, kutubxonada Kabbala va Hasidizmni oʻrganish uchun Gershom Scholem kolleksiyasi, shu jumladan Skolemning shaxsiy kutubxonasi va 1982-yilda vafotidan keyin qoʻshilgan narsalar mavjud.

1948-yil may oyida Gʻarbiy Quddus Xagana qoʻshinlari tomonidan bosib olingandan soʻng, mamlakatdan qochib ketgan bir qator falastinliklar hamda boshqa badavlat falastinliklarning kutubxonalari Milliy kutubxonaga oʻtkazildi. Ushbu toʻplamlar Genri Kattan, Xalil Beydas, Xalil al-Sakakini va Aref Hikmet Nashashibini oʻz ichiga olgan.<ref>Israel State Archive, Jerusalem, 1429/3</ref> Gʻarbiy Quddusdagi uylardan 30 000 ga yaqin kitob olib tashlandi, yana 40 000 tasi Majburiy Falastinning boshqa shaharlaridan olib ketildi. Kitoblar saqlanganmi va himoyalanganmi yoki egalarining tashlandiq uylaridan talon-toroj qilinganmi, nomaʼlum.<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Preserving or Looting Palestinian Books in Jerusalem |url=https://www.haaretz.com/.premium-preserving-or-looting-palestinian-books-in-jerusalem-1.5300200 |via=[[Haaretz]]}}</ref> Ushbu kitoblarning 6000 ga yaqini bugungi kunda kutubxonada AP — „Tarkib tashlangan mulk“ yorligʻi bilan indekslangan.<ref>[http://www.jerusalemquarterly.org/images/ArticlesPdf/47-%20Over%20Due%20Books.pdf Overdue Books: Returning Palestineʼs „Abandoned Property“ of 1948] by Hannah Mermelstein, Jerusalem Quarterly, Autumn 2011</ref> Kitoblar kataloglangan boʻlib, ularni kutubxonaning umumiy katalogidan koʻrish mumkin va ular bilan muntazam ravishda jamoatchilik maslahati olib boriladi.

Isroil Milliy kutubxonasi Maks Brod arxivi toʻplamini 2019-yil avgust oyida yakunladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.courthousenews.com/israel-gets-missing-kafka-papers-ending-long-legal-battle/|sarlavha=Israel Gets Missing Kafka Papers, Ending Long Legal Battle}}</ref>

== Maʼlumotnomalar ==
{{manbalar|30em}}

== Havolalar ==

* Media related to National Library of Israel at Wikimedia Commons
* {{Rasmiy sayt|https://www.nli.org.il/en}}

[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]
[[Turkum:Kutubxonalar]]