Issiqlik jarayoni sahifasining manbasini koʻrish

'''Issiqlik jarayoni''' (termodinamik jarayon) - termodinamik sistema  makroskopik holatining oʻzgarishi. Agar sistemaning dastlabki va oxirgi holatlari orasidagi farq cheksiz kichik boʻlsa, unda bunday jarayon ''elementar'' (''cheksiz kichik'') deb ataladi{{sfn|''Кубо Р.'', Термодинамика|1970}} .

Issiqlik jarayoni sodir boʻlayotgan sistema ishchi jism deyiladi.

Issiqlik jarayonlarini muvozanatli va [[Неравновесный процесс|muvozanatsiz]] boʻlinishi mumkin. Muvozanatli jarayon deb,  sistema orqali oʻtadigan barcha holatlar muvozanatli holatda boʻladigan jarayonlarga aytiladi. Bunday jarayon taxminan oʻzgarishlar juda sekin sodir boʻlgan hollarda amalga oshiriladi, yaʼni jarayon ''kvazistatik''{{sfn|''Кубо Р.'', Термодинамика|1970}} .

Issiqlik jarayonlari qaytar va qaytmas turlarga boʻlinadi. Agar jarayon bir xil oraliq holatlar orqali teskari yoʻnalishda amalga oshirilishi mumkin boʻlsa, u qaytariladigan jarayon deb ataladi.

Jarayonlar odatda jarayon davomida oʻzgarmaydigan termodinamik miqdorlarga koʻra tasniflanadi{{sfn|''Акопян А. А.'', Общая термодинамика|1955}} . Bir nechta oddiy, ammo amalda keng tarqalgan issiqlik jarayonlari mavjud:

* [[adiabatik jarayon]] (<math>\delta Q = 0 </math>)—atrof-muhit bilan issiqlik almashinuvisiz;
* [[Izohorik jarayon|Izoxorik jarayon]] (<math>V = const</math>) - doimiy hajmda yuzaga keladigan;
* Izobarik jarayon (<math>P = const</math>) - doimiy bosim ostida sodir boʻladigan ;
* [[Izotermik jarayon]] (<math>T = const</math>) - doimiy haroratda yuzaga keladigan;
* Izentropik jarayon (<math>S = const</math>) - doimiy entropiyada yuzaga keladigan;
* Izentalpik jarayon (<math>H = const</math>) - doimiy entalpiyada yuzaga keladigan;
* Politropik jarayon (<math>C = const</math>) - doimiy issiqlik sigʻimida sodir boʻladigan.

Baʼzan butun jarayon davomida bir emas, bir nechta termodinamik miqdorlar oʻzgarmagan boʻlib chiqadi. Masalan, bosim va harorat bir vaqtda oʻzgarmas boʻlgan [[suyuqlik]] - [[bugʻ]] sistemasidagi [[bugʻlanish]] va [[kondensatsiya]] izobarik-izotermik jarayonlardir{{sfn|''Акопян А. А.'', Общая термодинамика|1955}} .

Texnikadada aylanma jarayonlar, yaʼni takrorlanuvchi jarayonlar (sikllar) muhim, masalan, [[Carnot sikli|Karno sikli]], Renkin sikli.

Issiqlik jarayonlari nazariyasi dvigatellarni, sovutish qurilmalarini loyihalashda, kimyo sanoatida va meteorologiyada qoʻllanadi.

MIrzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy Universiteti talabasi Shamsiboyev Javlonbek

== Eslatmalar ==
{{Manbalar|1}}

== Adabiyotlar ==

* {{Kitob manbasi/Ruscha|автор=[[Акопян, Александр Аркадьевич|Акопян А. А.]]|заглавие=Общая термодинамика|ссылка=http://books.e-heritage.ru/book/10081401|ответственный=|издание=|место=М.—Л.|издательство=[[Энергия (издательство)|Госэнергоиздат]]|год=1955|том=|серия=|isbn=|ref=''Акопян А. А.'', Общая термодинамика}}
* {{Kitob manbasi/Ruscha|автор=[[Кубо, Рёго|Кубо Р.]]|заглавие=Термодинамика|ссылка=www.libgen.io/book/index.php?md5=800842C9CC74ADB4CC04B0BE82BB1BF7|издание=|место=М.|издательство=Мир|год=1970|том=|серия=|isbn=|ref=''Кубо Р.'', Термодинамика}} (недоступная ссылка)

 {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}