Istanbul: Versiyalar orasidagi farq
UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Bilgiquti aholi punkti | |||
| oʻzbekcha nomi = Istanbul | |||
| asl nomi = {{lang-tr|İstanbul}} | |||
| tasvir = Istanbul collage 6e.jpg | |||
| tasvir_eni = 280px | |||
| mavqe = shahar | |||
| mamlakat = Turkiya | |||
| mintaqa turi = Viloyat | |||
| mintaqa = Istanbul | |||
| jadvalda mintaqa = Istanbul (il){{!}}Istanbul | |||
| tuman turi = | |||
| tuman = | |||
| jadvalda tuman = | |||
| jamoat turi = | |||
| jamoat = | |||
| jadvalda jamoat = | |||
| qaram = | |||
| lat_deg = 41 | |||
| lat_min = 0 | |||
| lat_sec = 36 | |||
| lon_deg = 28 | |||
| lon_min = 57 | |||
| lon_sec = 37 | |||
| CoordAddon = type:city(10034830)_region:TR | |||
| CoordScale = | |||
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 260 | |||
| mintaqa xaritasi oʻlchami = | |||
| tuman xaritasi oʻlchami = | |||
| mamlakat xaritasi = | |||
| mintaqa xaritasi = | |||
| tuman xaritasi = | |||
| ichki bolinishi = Almati, Sariarqa, Esil | |||
| rahbar turi = Mer | |||
| rahbar = Ekrem İmamoğlu | |||
| asos solingan = mil. av. 667 | |||
| ilk eslatilishi = | |||
| avvalgi nomlari = 330-yilgacha — Vizantiya <br /> 450-yilgacha Yangi Rim <br /> | |||
1453-yilgacha — Konstantinopol | |||
| qachondan beri = | |||
| maydon = 5343 | |||
| balandlik turi = | |||
| AP markazi balandligi = 100 | |||
| iqlim = | |||
| rasmiy til = turk tili | |||
| aholi = [[Istanbul (il|il]] — 13 854 740 kishi (2012)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=13425|publisher=The Turkish Statistical Institute|title=The Results of Address Based Population Registration System, 2012|date=28 января 2013 г.|accessdate=28 января 2013 г.|archiveurl=https://www.webcitation.org/6E76B1AgT?url=http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=13425|archivedate=2013-02-01}}</ref><br />shahar — 6 536 862 kishi (2011)<ref name="tuik">{{veb manbasi|url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_buyukbelediye.RDF&p_kod=1&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html|publisher=TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU (Турецкий институт статистики)|title=Büyükşehir belediyeleri ve bağlı belediyelerin nüfusları — 2011 Население илов (провинций) и ильче (районов-муниципалитетов)|work=ADRESE DAYALI NÜFUS KAYIT SİSTEMİ (ADNKS) VERİ TABANI|year=2011|accessdate=9-may 2012-yil|archiveurl=https://www.webcitation.org/69g1xvG4K?url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2|archivedate=2012-08-04}} {{Webarxiv|url=https://www.webcitation.org/69g1xvG4K?url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2 |date=2012-08-04 }}{{ref-tr}}</ref> | |||
| sanalgan yil = 2012 | |||
| zichlik = 2480,9 | |||
| aglomeratsiya = | |||
| milliy tarkib = | |||
| konfessiyaviy tarkib = | |||
| etnoxronim = | |||
| vaqt mintaqasi = +2 | |||
| DST = bor | |||
| telefon kodi = +90 212 (Yevropa)<br /> +90 216 (Osiyo) | |||
| pochta indeksi = | |||
| pochta indekslari = 34010-34850 <br /> 80000-81800 | |||
| avtomobil kodi = 34 | |||
| identifikator turi = | |||
| raqamli identifikator = | |||
| sayt = http://www.ibb.gov.tr/ | |||
| Commons turkumi = | |||
}} | |||
'''Istanbul''' — [[Turkiya]]dagi eng katta shahar, Istanbul Turkiyaning 81ta viloyatidan biridir. Aholisi 16 214 000 kishi (2022-yil). Istanbul Marmar ([[Marmara]]) dengizi va [[Bosfor]] boʻgʻozining past-baland sohillarida joylashgan. Boʻgʻoz shaharni ikkiga — [[Osiyo]] va [[Yevropa]] qismiga boʻlib turadi. Yevropa qismi Oltin Shox ([[Haliç]]) qoʻltigʻi sohillarida joylashgan. 1970—1972 yillarda Bosfor boʻgʻoziga Istanbulning har ikkala qismini birlashtiradigan koʻprik qurilgan. Iqlimi moʻtadil dengiz iqlimi, yanvarning oʻrtacha harorati 5,2 °C, avgustniki 23,6 °C, oʻrtacha yillik yogʻin 854 mm.<ref>[https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Sariyer_17061.csv NOAA — Istanbul<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> | |||
== Tarixi == | |||
Istanbulga mil. av. 660 yilda Vizantii shahri sifatida asos solingan. [[330-yil]]dan Rim imperatori Konstantin nomi bilan atalgan<ref name="Meteor.gov.tr PDF">{{ref-tr}} {{veb manbasi|url=http://www.dmi.gov.tr/files/kurumsal/ekitap/4mevsim2/s5152.pdf|title=İstanbul Bölge Müdürlüğü'ne Bağlı İstasyonlarda Ölçülen Ekstrem Değerler (Extreme Values Measured in Istanbul Regional Directorate)|publisher=Meteor.gov.org|accessdate=27 июля 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/68d4M72F4?url=http://www.dmi.gov.tr/files/kurumsal/ekitap/4mevsim2/s5152.pdf|archivedate=2012-06-23}} Page 2 Göztepe (Istanbul) Weather Station Data</ref><ref>{{Citation |year= |title=Extreme Temperature Records Worldwide — Istanbul |url=http://www.meteorologyclimate.com/extreme-temperature-records.htm |access-date=2013-07-03 |archivedate=2007-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071008104939/http://www.meteorologyclimate.com/extreme-temperature-records.htm }}</ref>. [[395-yil]]gacha [[Rim imperiyasi]] tarkibida, 395—1453-yillar Vizantiya poytaxti. [[1453-yil]]da Istanbul [[turklar]] tasarrufiga oʻtgan va Usmonli turklar saltanatining poytaxtiga aylantirilgan; oʻsha vaqtdan shahar Istanbul deb atala boshladi. Usmonli turklar saltanatining kuchsizlanganidan foydalanib, <nowiki>XVIII</nowiki> asr oxiridan Yevropa davlatlari shaharni va boʻgʻozlarni bosib olishga harakat qilib keldilar. Turkiyaning [[birinchi jahon urushi]]da harbiy qudrati kamaygach, Istanbulni Antanta davlatlarining qurolli kuchlari bosib oldi. [[1923-yil]]da shahar bosqinchilardan ozod qilindi va oʻsha yilning oktabrda Turkiya poytaxti Istanbuldan [[Anqara]]ga koʻchirildi. | |||
== Sanoati == | |||
Shahar qulay geografik oʻrinda joylashgan. Istanbul — mamlakatning muhim sanoat, savdo-moliya va madaniyat markazi. Mamlakat sanoatining 60% i Istanbulda joylashgan. Toʻqimachilik, oziq-ovqat, metallsozlik, yogʻochsozlik, elektrotexnika, kimyo, mashinasozlik, sement, koʻn poyabzal, tikuvchilik, harbiy va boshqa sanoat korxonalari, milliy vaʼchet el savdo firmalari, kompaniyalar, banklar, birjalar bor. Hunarmandchilik (yogʻoch, metall, teridan turli buyumlar yasaladi) rivojlangan. [[Turkiya]]dagi barcha savdo operatsiyalarining yarmi Istanbulga toʻgʻri keladi. | |||
== Transport yoʻllari == | |||
Istanbul — dengiz, quruqlik va havo yoʻllarining tuguni. Turkiyaning asosiy porti. Bu yerdan xalqaro kema yoʻllari oʻtgan. Temir yoʻl orqali Yevropadagi koʻpgina poytaxt shaharlar va mamlakatning ichki rayonlari bilan bogʻlangan. Bosfor boʻgʻozi orqali Istanbulning har ikki tomoniga yoʻlovchilar tashuvchi kemalar va yuk paromlari oʻtib turadi. [[Istanbul aeroporti|Xalqaro aeroport]] bor. | |||
== Ijtimoiy soha == | |||
Shaharni, ayniqsa, uning qadimgi qismini 500 ga yaqin [[masjid]], shuningdek, ibodatxonalar, saroylar, favvoralar va oʻrta asrlarda qurilgan hamda yangi davrga oid meʼmoriy inshootlar (mudofaa devorlari, ippodrom, saroylar, Ayo Sofiya ibodatxonasi, [[oʻrta asr]] masjidlari va <nowiki>XV—XVI</nowiki> asr saroy binolari) bezab turadi. Shaharga turistlar koʻp keladi. 3 ta universitet, institutlar, Badiiy akademiya, Iqtisodiyot va savdo akademiyasi, muzeylar, kutubxona, opera va boshqa teatrlar bor.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
{{chala}} | |||
[[Turkum:Istanbul| ]] | |||
[[Turkum:Turkiya shaharlari]] | |||
[[Turkum:Muqaddas shaharlar]] | |||
[[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]] | |||
[[Turkum:Turkiyadagi qadimgi yunon arxeologik yodgorliklari]] | |||
[[Turkum:Turkiyaning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari]] | |||
[[Turkum:Transkontinental shaharlar]] | |||
[[Turkum:Tarixiy mamlakatlar poytaxtlari]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
Istanbul turkcha: İstanbul | |
|---|---|
| shahar | |
 | |
| 41°0′36″N 28°57′37″E / 41.01000°N 28.96028°E | |
| Mamlakat | Turkiya |
| Viloyat | Istanbul |
| Hukumat | |
| • Mer | Ekrem İmamoğlu |
| Asos solingan | mil. av. 667 |
| Avvalgi nomlari |
330-yilgacha — Vizantiya |
| Maydon | 5,343 km2 (2,063 kv mi) |
| Markazi balandligi | 100 m |
| Rasmiy til(lar)i | turk tili |
| Aholisi (2012) |
il — 13 854 740 kishi (2 012)[1] shahar — 6 536 862 kishi (2 011)[2] |
| Zichligi | 2480,9 kishi/km2 |
| Vaqt mintaqasi | UTC+2, yozda UTC+3 |
| Telefon kodi |
+90 212 (Yevropa) +90 216 (Osiyo) |
| Pochta indeks(lar)i |
34010-34850 80000-81800 |
| Avtomobil kodi | 34 |
|
| |
Istanbul — Turkiyadagi eng katta shahar, Istanbul Turkiyaning 81ta viloyatidan biridir. Aholisi 16 214 000 kishi (2022-yil). Istanbul Marmar (Marmara) dengizi va Bosfor boʻgʻozining past-baland sohillarida joylashgan. Boʻgʻoz shaharni ikkiga — Osiyo va Yevropa qismiga boʻlib turadi. Yevropa qismi Oltin Shox (Haliç) qoʻltigʻi sohillarida joylashgan. 1970—1972 yillarda Bosfor boʻgʻoziga Istanbulning har ikkala qismini birlashtiradigan koʻprik qurilgan. Iqlimi moʻtadil dengiz iqlimi, yanvarning oʻrtacha harorati 5,2 °C, avgustniki 23,6 °C, oʻrtacha yillik yogʻin 854 mm.[3]
Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Istanbulga mil. av. 660 yilda Vizantii shahri sifatida asos solingan. 330-yildan Rim imperatori Konstantin nomi bilan atalgan[4][5]. 395-yilgacha Rim imperiyasi tarkibida, 395—1453-yillar Vizantiya poytaxti. 1453-yilda Istanbul turklar tasarrufiga oʻtgan va Usmonli turklar saltanatining poytaxtiga aylantirilgan; oʻsha vaqtdan shahar Istanbul deb atala boshladi. Usmonli turklar saltanatining kuchsizlanganidan foydalanib, XVIII asr oxiridan Yevropa davlatlari shaharni va boʻgʻozlarni bosib olishga harakat qilib keldilar. Turkiyaning birinchi jahon urushida harbiy qudrati kamaygach, Istanbulni Antanta davlatlarining qurolli kuchlari bosib oldi. 1923-yilda shahar bosqinchilardan ozod qilindi va oʻsha yilning oktabrda Turkiya poytaxti Istanbuldan Anqaraga koʻchirildi.
Sanoati
[tahrir | manbasini tahrirlash]Shahar qulay geografik oʻrinda joylashgan. Istanbul — mamlakatning muhim sanoat, savdo-moliya va madaniyat markazi. Mamlakat sanoatining 60% i Istanbulda joylashgan. Toʻqimachilik, oziq-ovqat, metallsozlik, yogʻochsozlik, elektrotexnika, kimyo, mashinasozlik, sement, koʻn poyabzal, tikuvchilik, harbiy va boshqa sanoat korxonalari, milliy vaʼchet el savdo firmalari, kompaniyalar, banklar, birjalar bor. Hunarmandchilik (yogʻoch, metall, teridan turli buyumlar yasaladi) rivojlangan. Turkiyadagi barcha savdo operatsiyalarining yarmi Istanbulga toʻgʻri keladi.
Transport yoʻllari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Istanbul — dengiz, quruqlik va havo yoʻllarining tuguni. Turkiyaning asosiy porti. Bu yerdan xalqaro kema yoʻllari oʻtgan. Temir yoʻl orqali Yevropadagi koʻpgina poytaxt shaharlar va mamlakatning ichki rayonlari bilan bogʻlangan. Bosfor boʻgʻozi orqali Istanbulning har ikki tomoniga yoʻlovchilar tashuvchi kemalar va yuk paromlari oʻtib turadi. Xalqaro aeroport bor.
Ijtimoiy soha
[tahrir | manbasini tahrirlash]Shaharni, ayniqsa, uning qadimgi qismini 500 ga yaqin masjid, shuningdek, ibodatxonalar, saroylar, favvoralar va oʻrta asrlarda qurilgan hamda yangi davrga oid meʼmoriy inshootlar (mudofaa devorlari, ippodrom, saroylar, Ayo Sofiya ibodatxonasi, oʻrta asr masjidlari va XV—XVI asr saroy binolari) bezab turadi. Shaharga turistlar koʻp keladi. 3 ta universitet, institutlar, Badiiy akademiya, Iqtisodiyot va savdo akademiyasi, muzeylar, kutubxona, opera va boshqa teatrlar bor.[6]
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „The Results of Address Based Population Registration System, 2012“. The Turkish Statistical Institute (28 января 2013 г.). 2013-yil 1-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 28 января 2013 г..
- ↑ „Büyükşehir belediyeleri ve bağlı belediyelerin nüfusları — 2011 Население илов (провинций) и ильче (районов-муниципалитетов)“. ADRESE DAYALI NÜFUS KAYIT SİSTEMİ (ADNKS) VERİ TABANI. TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU (Турецкий институт статистики) (2011). 2012-yil 4-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 9-may 2012-yil. (WebCite saytida 2012-08-04 sanasida arxivlangan)(turk.)
- ↑ NOAA — Istanbul
- ↑ (turk.) „İstanbul Bölge Müdürlüğü'ne Bağlı İstasyonlarda Ölçülen Ekstrem Değerler (Extreme Values Measured in Istanbul Regional Directorate)“. Meteor.gov.org. 2012-yil 23-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27 июля 2010. Page 2 Göztepe (Istanbul) Weather Station Data
- ↑ Extreme Temperature Records Worldwide — Istanbul, 2007-10-08da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2013-07-03
- ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 | Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |