Ivan Karpenko-Kariy sahifasining manbasini koʻrish

{{Infobox writer
| name             = Ivan Karpenko-Kariy<br/>{{nobold|{{lang|uk|Іван Карпенко-Карий}}}}
| tasvir = Карпенко-Карий І.jpg
| taxallusi = Gnat Kariy, K. Adamenko
| birth_name = Ivan Karpovich Tobilevich (Іvan Karpovich Tobіlevich)
| birth_date = {{Birth date|1845|9|29|df=yes}}
| tavallud_joyi =Arsenevka, [[Xerson gubernatorligi]], [[Rossiya imperiyasi]] <br />(hozirgi {{ill|Arsenevka|uk|Арсенівка (Новоукраїнський район)}}, [[Kirovograd viloyati]], [[Ukraina]])
| vafot_sanasi = {{Death date and age|1907|9|15|1845|9|29|df=yes}}
| vafot_joyi = {{vafot etgan joyi|Berlin}}, [[Germaniya imperiyasi]]
| occupation = ssenariynavis, aktyor, teatr ishchisi
| tili = ukrain tili
| millati = ukrain
| period = 1884–1907
| janr = Komediya, tragediya, drama
| subject =
| movement = [[Adabiy realizm]]
| notable_works =
| turmush_oʻrtogʻi = {{plainlist|
* {{marriage|Nadiya Tarkovska|1870|1881|end=d}}
* {{marriage|Sofiya Tarkovska|1883}}
}}
| partner =
| bolalari = Mariya Toliyevich Kresan
| otasi = Karpo Toliyevich
| awards =
| signature =
| signature_alt =
| years_active =
| module =
| website =
| portaldisp = }}
'''Ivan Karpovich Karpenko-Kariy''' (haqiqiy familiyasi '''Tobilevich'''; {{Lang-uk|Іван Карпович Карпенко-Карий}}) – [[Ukraina|ukrainalik]] realistik yoʻnalishda ijod qilgan [[Dramaturgiya|dramaturg]], N. K. Sadovskiy, P. K. Saksaganskiy va M. K. Sadovskaya-Barilottilarning akasi.

== Biografiyasi ==
1845-yil 29-sentyabrda [[Yelizavetgrad]] yaqinidagi Arsenevka qishlogʻida mulkdor Karp Tobilevich oilasida tugʻilgan.

[[Fayl:Stamp_of_Ukraine_s94.jpg|left|thumb|169x169px| Ukraina pochta [[Pochta markasi|markasida]], 1995-yil]]

Tuman maktabini tamomlab, 14 yoshida kotib lavozimida ish boshlagan.

23 yil davomida Yelizavetgradda shahar politsiyasi kotibi boʻlib ishlagan, u yerdan 1883-yilda inqilobchilarni pasport bilan taʼminlagani uchun ishdan boʻshatilgan va surgun qilingan.

1880-yillarda M. L. Kropivnitskiy [[Truppa|truppasida]] rollar oʻynagan va 1883-yildan ukrain tilida dramalar yoza boshlagan. 1886-yilda [[Xerson|Xersonda]] uning: „Bondarivna“, „Xto vinen?“ va „Rozumniy і duren“ kabi dramalar toʻplami nashr etilgan. 1887-yilda uning „Naimichka“ (Xersonda), 1892-yilda „Martin Borulya“ („Zora“da bosilgan) dramalari nashr etilgan.

Dramalari hayotiyligi, personajlar yaxlitligi va tushunarli tilda yozilganligi bilan ajralib turadi.

Nomi [[Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi|Ukraina SSR]] Davlat teatr sanʼati institutiga berilgan.

1906-yilda kasal boʻlib, sahnadagi faoliyatini toʻxtatgan va davolanish uchun Berlinga ketgan. Jiddiy kasallikdan soʻng (jigar va taloq saratoni) 1907-yil 2(15)-sentyabrda [[Berlin|Berlinda]] vafot etgan. Nadejda fermasi qoʻriqxona-muzeyidan unchalik uzoq boʻlmagan Karlyuzinskiy qabristoniga dafn etilgan.

== Oilasi ==

* Nadejda Karlovna Tarkovskaya bilan turmush qurgan (1882-yilgacha)<ref>{{Veb manbasi |url=http://ru.rodovid.org/wk/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%3A422391 |sarlavha=Надежда Карловна Тарковская (Тобилевич) |qaralgan sana=2022-07-02 |arxivsana=2019-01-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190125020616/https://ru.rodovid.org/wk/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C:422391}}</ref>, ushbu xotinidan yetti farzandi bor: Vissarion (tugʻilgandan koʻp oʻtmay vafot etgan), Galya (1872—1882), Nazar (1874—?), Mikola va Katerina (goʻdakligida vafot etgan), Yurko (1876—1925) va Orisya (1879—1955).
* 1883-yilda Sofiya Vitaliyevna Ditkovskaya bilan turmush qurgan. Uning qizi Mariyani asrab olgan.

== Asarlari ==

* ''Beztalanna''
* ''Bondarіvna''
* ''Burlaka''
* ''Jiteyske more''
* [[:ru:Мартын_Боруля|Martin Borulya]]
* ''Naymichka''
* ''Nevolnik''
* ''Novobranes''
* ''Rozumniy і duren''
* ''Sava Chaliy''
* ''Sto tisyach''
* ''Xazyain''

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
== Havolalar ==
* [https://web.archive.org/web/20110820041053/http://litplayer.com.ua/authors/karpenko-karyi Litplayer audio kutubxonasida Karpenko-Kari asarlari]
* [http://www.fame.com.ua/k/karpenko-kariy Ukraina gʻururi – Ivan Karpenko-Kari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240413024344/https://fame.com.ua/k/karpenko-kariy |date=2024-04-13 }}
* [http://www.uhistory.ru/persona/668-karrpenkii-karii.html Karpenko-Kari Ivan Karpovich (Tobilevich)] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150928222742/http://www.uhistory.ru/persona/668-karrpenkii-karii.html |date=2015-09-28 }}
* [https://old.library.kr.ua/elib/lisniak/tobilevych.pdf „I. K. Karpenko-Kariy (Tobilevich)“]
* [https://mvduk.kiev.ua/wp-content/uploads/2014/12/IX-semіnar.pdf Natalya Garbar.]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://mvduk.kiev.ua/wp-content/uploads/2014/12/IX-semіnar.pdf Tobilevichlar oilasini qayta qurishdan oldin (28-35-betlar)]{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Authority control}}
[[Turkum:1907-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:15-sentyabrda vafot etganlar]]
[[Turkum:1845-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:29-sentyabrda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar]]