Ramazon hayiti: Versiyalar orasidagi farq
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Ramazon hayiti | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Bayram bilgiqutisi | |||
| holiday_name = Ramazon hayiti | |||
| image = Eid al fitr photo.jpg | |||
| caption = '''Yuqoridan soat strelkasi boʻyicha:''' [[Istanbul]]da ''[[Ibodat|hayit namozi]]''; [[Musulmon|musulmon]] bolalar [[Hayitlik|hayitlik]] olayotgani; [[Afgʻoniston|afgʻon]]larning hayit bayramlari; [[Maldiv orollari]]da bezaklar; tunda [[Indoneziya]]dagi parad; [[Jazoir]]dagi hayit dasturxoni | |||
| nickname = Roʻza hayiti, Ramazon hayiti yoki Iyd al-Fitr | |||
| observedby = [[Musulmon|Musulmonlar]] | |||
| type = Islomiy | |||
| longtype = [[Islomiy bayramlar|Islomiy]] | |||
| significance = [[Ramazon]]da [[Roʻza|roʻza]] tutish tugaganini nishonlash | |||
| date = 1–3-[[Shavvol]]<ref name="ummalqura">{{cite web |url=http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/ummalqura_adjust.htm |title=The Umm al-Qura Calendar of Saudi Arabia – adjustment |first=R.H. van |last=Gent |access-date=22 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723031833/http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/ummalqura_adjust.htm |archive-date=23 July 2015 |url-status=live}}</ref> | |||
| date2026 = 20-mart – 22-mart{{Efn|1=Aniq sana oy koʻrinishiga qarab mamlakatlar boʻyicha oʻzgarishi mumkin<ref name="Gulf">{{cite news |title=Eid Al Fitr 2025: Shawwal crescent moon sighting across the world |url=https://gulfnews.com/uae/ramadan/eid-al-fitr-2025-shawwal-crescent-moon-sighting-across-the-world-1.500076461 |access-date=30 March 2025 |work=[[Gulf News]] |date=30 March 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Eid Al Fitr 2025: These countries have announced March 30 as first day of festivities |url=https://www.khaleejtimes.com/ramadan/eid-al-fitr-2025-these-countries-have-announced-march-30-as-first-day-of-festivities |access-date=30 March 2025 |work=[[Khaleej Times]] |date=30 March 2025 |language=en}}</ref>}} | |||
| date2027 = 9-mart – 11-mart | |||
| celebrations = [[Fitr|Fitr sadaqasi]], [[Hayit namozi|hayit namozi]], [[Hayitlik|hayitlik]] berish, oila va ijtimoiy uchrashuvlar, bayramona taomlar, ramziy bezatish, xayriya | |||
| relatedto = [[Ramazon]], [[Qurbon hayiti]] | |||
| image_size = 250px | |||
}} | |||
{{Islom}} | |||
'''Ramazon hayiti'''{{Efn|{{IPAc-en|ˌ|iː|d|_|əl|_|ˈ|f|ɪ|t|ər|,_|-|t|r|ə}} ({{Lang-ar|عيد الفطر|ʿĪd al-Fiṭr}}) {{Respell|EED|_|əl|_|FIT|ər|,_-|rə}}; {{IPA1|ar|ʕiːd al ˈfɪtˤr|IPA}}}} ({{Lang-ar|عيد الفطر|translit=ʿĪd al-Fiṭr|lit=Roʻzani ochish festivali}}) islomdagi ikki asosiy [[Islomiy bayramlar|bayram]]dan birinchisidir, ikkinchisi esa [[Qurbon hayiti]]dir. [[Islomiy taqvim|islomiy taqvim]]ning oʻninchi oyi boʻlgan [[Shavvol]] oyining birinchi kuniga toʻgʻri keladi{{Efn|Bu sana har doim ham [[Grigoriy taqvimi|gregorian]] taqvimi boʻyicha bir xil kunga toʻgʻri kelavermaydi, chunki har qanday oy taqvimiga asoslangan [[Islomiy taqvim|hijriy]] oy boshlanishi yangi oy mahalliy diniy ulamolar tomonidan koʻrilishiga qarab oʻzgaradi.}}. Ramazon hayiti butun dunyo boʻylab [[Musulmon|musulmonlar]] tomonidan [[Ramazon]] oyi tugaganini bildirgani uchun nishonlanadi<ref name="Britannica">{{cite web |title=Eid al-Fitr {{!}} Definition, Meaning, Celebration, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Eid-al-Fitr |access-date=2022-05-01 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=1 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220501124730/https://www.britannica.com/topic/Eid-al-Fitr |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Barr |first1=Sabrina |title=Eid al-Adha 2019: When is it, How is it celebrated and How to Wish Someone Happy Eid |url=https://www.independent.co.uk/life-style/eid-al-adha-2019-when-date-holiday-uae-saudi-arabia-islam-festival-a9027196.html |work=Independent |access-date=11 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190811153557/https://www.independent.co.uk/life-style/eid-al-adha-2019-when-date-holiday-uae-saudi-arabia-islam-festival-a9027196.html |archive-date=11 August 2019 |url-status=live}}</ref>. Bayram dunyoning turli tillarida va mamlakatlarida turli boshqa nomlar bilan ham tanilgan{{Efn|Bu kun ayrim musulmon jamoalari orasida ''birinchi hayit'' yoki ''kichik hayit'' ({{Lang-ar|العيد الصغير|al-ʿĪd al-Ṣaghīr|links=no}}) nomi bilan ham maʼlum<ref name=TheNation2020-06-30-01a>{{cite web |last=Niazi |first=M A |date=9 August 2013 |title=A 'Lesser Eid' |url=https://nation.com.pk/09-Aug-2013/a-lesser-eid |access-date=30 June 2020 |website=The Nation |publisher=[[The Nation (Pakistan)|The Nation]] |location=[[Pakistan]] |language=en |quote=In the subcontinent, this Eid, Eid-ul-Fitr, is known as 'Choti Eid', or the 'Lesser Eid'. This immediately sets up a contrast with 'Bari Eid', or the 'Greater Eid', which takes place just two months and a bit later. This distinction is also known in the Arab world, but by calling 'Bari Eid' bari, this Eid is already disadvantaged. It is the 'other Eid'.'Bari Eid', or Eid-ul-Azha, has the advantage of having two major rituals, as both have the prayer, but it alone has a sacrifice. 'Bari Eid' brings all Muslims together in celebrating Hajj, which is itself a reminder of the Abrahamic sacrifice, while 'Choti Eid' commemorates solely the end of the fasting of Ramazan. |archive-date=3 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703142752/https://nation.com.pk/09-Aug-2013/a-lesser-eid |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |title=Islam |url=https://archive.org/details/islam0000elia |first=Jamal J. |last=Elias |publisher=Routledge |year=1999 |isbn=0415211654 |page=[https://archive.org/details/islam0000elia/page/74 75]}}</ref>}}. | |||
Ramazon hayitining oʻziga xos [[Namoz|namozi]] boʻlib, u odatda ochiq maydonda yoki katta zalda ado etiladigan ikki [[Rakaat|rakaat]]dan iborat. U faqat jamoat boʻlib oʻqiladi va olti qoʻshimcha [[Takbir|takbir]]ni (quloqlar yoniga qoʻllarni koʻtarib, [[Takbir|takbir]] aytish, „Allohu akbar“, yaʼni „Alloh buyukdir“ deyish) oʻz ichiga oladi. [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|Sunniy islom]]ning [[Hanafiylik|Hanafiya]] mazhabida birinchi {{Transl|ar|rakaat}} boshida uchta {{Transl|ar|takbir}}, ikkinchi {{Transl|ar|rakaat}}da esa {{Transl|ar|[[Ruku|rukuʻ]]}}dan oldin uchta {{Transl|ar|takbir}} aytiladi<ref>{{cite web |url=http://www.inter-islam.org/Actions/eidshawwal.htm |title=Eid al-Fitr and the six supplementary fasts of Shawwal |website=Inter-islam.org |access-date=11 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726145842/http://www.inter-islam.org/Actions/eidshawwal.htm |archive-date=26 July 2013 |url-status=live}}</ref>. Boshqa sunniy mazhablar odatda 12 ta {{Transl|ar|takbir}}ni qoʻllaydi, ular yetti va besh kishilik guruhlarga boʻlingan. [[Shialik|Shia islom]]ida esa bu {{Transl|ar|namoz}} birinchi {{Transl|ar|rakaat}}da {{Transl|ar|[[tilovat]]}} tugaganida, {{Transl|ar|rukuʻ}}dan oldin oltita, ikkinchi rakaatda esa beshta {{Transl|ar|takbir}}ni oʻz ichiga oladi<ref>{{Cite web |date=13 February 2018 |title=نماز عید فطر چگونه اقامه میشود؟ |url=https://www.yjc.ir/fa/news/5680037/نماز-عید-فطر-چگونه-اقامه-می%E2%80%8Cشود |access-date=2025-04-06 |website=fa |language=fa}}</ref>. Mahalliy fiqh qarashlariga qarab, bu {{Transl|ar|namoz}} {{Transl|ar|[[Farz|farz]]}} ({{Lang|ar|فرض}}, majburiy) yoki {{Transl|ar|[[Mustahab|mustahab]]}} (qattiq tavsiya etilgan) hisoblanadi. {{Transl|ar|Namoz}}dan soʻng musulmonlar Ramazon hayitini turli usullar bilan nishonlaydilar, bunda [[taom]] markaziy oʻrin tutadi<ref>{{cite web |url=https://islamfaith.com/the-beauty-of-eid-explained/ |title=How Do Muslims Celebrate Eid? The Beauty of Eid Explained |date=21 August 2018 |website=Islam Faith |access-date=10 May 2021 |archive-date=10 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510144107/https://islamfaith.com/the-beauty-of-eid-explained/ |url-status=live}}</ref>, shu tufayli bayram ayrim davlatlarda „Shirin hayit“ yoki „Shakar bayrami“ deb ham ataladi<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/eid-al-fitr-muslim-festival-food-eat-fasting-ramadan-a9529361.html |title=What food is eaten during the Muslim festival of Eid al-Fitr? |author-first1=Sabrina|author-last1=Barr|website=[[Independent.co.uk]] |date=23 May 2020 |access-date=12 May 2021 |archive-date=14 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114004124/https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/eid-al-fitr-muslim-festival-food-eat-fasting-ramadan-a9529361.html |url-status=live}}</ref><ref name="BBC">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/z4cmkmn |title=How is Eid al-Fitr celebrated around the world? – BBC Bitesize |publisher=BBC |access-date=2021-12-17 |archive-date=10 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510144720/https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/z4cmkmn |url-status=live}}</ref>. | |||
== Havolalar == | |||
<references group="lower-alpha"/> | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
[[Turkum:Hayit]] | |||
[[Turkum:Islom atamalari]] | |||
[[Turkum:Ramazon]] | |||
[[Turkum:Islomda roʻza tutish]] | |||
[[Turkum:Jazoirdagi davlat bayramlari]] | |||
[[Turkum:Ozarbayjondagi davlat bayramlari]] | |||
[[Turkum:Bruneidagi davlat bayramlari]] | |||
[[Turkum:Indoneziyadagi davlat bayramlari]] | |||
[[Turkum:Malayziyadagi davlat bayramlari]] | |||
[[Turkum:Singapurdagi davlat bayramlari]] | |||
[[Turkum:Saudiya Arabistonidagi davlat bayramlari]] | |||
[[Turkum:Marokashdagi davlat bayramlari]] | |||
[[Turkum:Livanidagi davlat bayramlari]] | |||
[[Turkum:Misrdagi davlat bayramlari]] | |||
[[Turkum:Shri-Lankadagi davlat bayramlari]] | |||
[[Turkum:Hindistondagi davlat bayramlari]] | |||
[[Turkum:Bangladeshdagi milliy kunlar]] | |||
[[Turkum:Bangladeshdagi davlat bayramlari]] | |||
[[Turkum:Pokistondagi davlat bayramlari]] | |||
[[Turkum:Turkiyadagi davlat bayramlari]] | |||
[[Turkum:Oʻzbekistondagi davlat bayramlari]] | |||
[[Turkum:Yillik tadbirlar]] | |||
[[Turkum:Islomiy bayramlar]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Ramazon hayiti | |
|---|---|
| Yuqoridan soat strelkasi boʻyicha: Istanbulda hayit namozi; musulmon bolalar hayitlik olayotgani; afgʻonlarning hayit bayramlari; Maldiv orollarida bezaklar; tunda Indoneziyadagi parad; Jazoirdagi hayit dasturxoni | |
| Boshqa nomlari | Roʻza hayiti, Ramazon hayiti yoki Iyd al-Fitr |
| Nishonlovchilar | Musulmonlar |
| Turi | Islomiy |
| Ahamiyati | Ramazonda roʻza tutish tugaganini nishonlash |
| Sana | 1–3-Shavvol[1] |
| 2026-yildagi sanasi | 20-mart – 22-mart[a] |
| 2027-yildagi sanasi | 9-mart – 11-mart |
| Nishonlanishi | Fitr sadaqasi, hayit namozi, hayitlik berish, oila va ijtimoiy uchrashuvlar, bayramona taomlar, ramziy bezatish, xayriya |
| Bogʻliqligi | Ramazon, Qurbon hayiti |
| Turkum maqolalarning bir qismi |
| Islom |
|---|
|
|
Ramazon hayiti[b] (arabcha: عيد الفطر) islomdagi ikki asosiy bayramdan birinchisidir, ikkinchisi esa Qurbon hayitidir. islomiy taqvimning oʻninchi oyi boʻlgan Shavvol oyining birinchi kuniga toʻgʻri keladi[c]. Ramazon hayiti butun dunyo boʻylab musulmonlar tomonidan Ramazon oyi tugaganini bildirgani uchun nishonlanadi[4][5]. Bayram dunyoning turli tillarida va mamlakatlarida turli boshqa nomlar bilan ham tanilgan[d].
Ramazon hayitining oʻziga xos namozi boʻlib, u odatda ochiq maydonda yoki katta zalda ado etiladigan ikki rakaatdan iborat. U faqat jamoat boʻlib oʻqiladi va olti qoʻshimcha takbirni (quloqlar yoniga qoʻllarni koʻtarib, takbir aytish, „Allohu akbar“, yaʼni „Alloh buyukdir“ deyish) oʻz ichiga oladi. Sunniy islomning Hanafiya mazhabida birinchi rakaat boshida uchta takbir, ikkinchi rakaatda esa rukuʻdan oldin uchta takbir aytiladi[8]. Boshqa sunniy mazhablar odatda 12 ta takbirni qoʻllaydi, ular yetti va besh kishilik guruhlarga boʻlingan. Shia islomida esa bu namoz birinchi rakaatda tilovat tugaganida, rukuʻdan oldin oltita, ikkinchi rakaatda esa beshta takbirni oʻz ichiga oladi[9]. Mahalliy fiqh qarashlariga qarab, bu namoz farz (فرض, majburiy) yoki mustahab (qattiq tavsiya etilgan) hisoblanadi. Namozdan soʻng musulmonlar Ramazon hayitini turli usullar bilan nishonlaydilar, bunda taom markaziy oʻrin tutadi[10], shu tufayli bayram ayrim davlatlarda „Shirin hayit“ yoki „Shakar bayrami“ deb ham ataladi[11][12].
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Aniq sana oy koʻrinishiga qarab mamlakatlar boʻyicha oʻzgarishi mumkin[2][3]
- ↑ /ˌiːd əl ˈfɪtər, -trə/ (arabcha: عيد الفطر) EED əl FIT-ər, -rə; IPA: [ʕiːd al ˈfɪtˤr]
- ↑ Bu sana har doim ham gregorian taqvimi boʻyicha bir xil kunga toʻgʻri kelavermaydi, chunki har qanday oy taqvimiga asoslangan hijriy oy boshlanishi yangi oy mahalliy diniy ulamolar tomonidan koʻrilishiga qarab oʻzgaradi.
- ↑ Bu kun ayrim musulmon jamoalari orasida birinchi hayit yoki kichik hayit (arabcha: العيد الصغير) nomi bilan ham maʼlum[6][7]
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Gent, R.H. van „The Umm al-Qura Calendar of Saudi Arabia – adjustment“. 2015-yil 23-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 22-iyul.
- ↑ „Eid Al Fitr 2025: Shawwal crescent moon sighting across the world“ (en). Gulf News (2025-yil 30-mart). Qaraldi: 2025-yil 30-mart.
- ↑ „Eid Al Fitr 2025: These countries have announced March 30 as first day of festivities“ (en). Khaleej Times (2025-yil 30-mart). Qaraldi: 2025-yil 30-mart.
- ↑ „Eid al-Fitr | Definition, Meaning, Celebration, & Facts | Britannica“ (en). www.britannica.com. 2022-yil 1-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 1-may.
- ↑ Barr, Sabrina. „Eid al-Adha 2019: When is it, How is it celebrated and How to Wish Someone Happy Eid“. Independent. 2019-yil 11-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 11-avgust.
- ↑ Niazi, M A „A 'Lesser Eid'“ (en). The Nation. Pakistan: The Nation (2013-yil 9-avgust). — „In the subcontinent, this Eid, Eid-ul-Fitr, is known as 'Choti Eid', or the 'Lesser Eid'. This immediately sets up a contrast with 'Bari Eid', or the 'Greater Eid', which takes place just two months and a bit later. This distinction is also known in the Arab world, but by calling 'Bari Eid' bari, this Eid is already disadvantaged. It is the 'other Eid'.'Bari Eid', or Eid-ul-Azha, has the advantage of having two major rituals, as both have the prayer, but it alone has a sacrifice. 'Bari Eid' brings all Muslims together in celebrating Hajj, which is itself a reminder of the Abrahamic sacrifice, while 'Choti Eid' commemorates solely the end of the fasting of Ramazan.“. 2020-yil 3-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 30-iyun.
- ↑ Elias, Jamal J.. Islam. Routledge, 1999 — 75-bet. ISBN 0415211654.
- ↑ „Eid al-Fitr and the six supplementary fasts of Shawwal“. Inter-islam.org. 2013-yil 26-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 11-avgust.
- ↑ „نماز عید فطر چگونه اقامه میشود؟“ (fa). fa (2018-yil 13-fevral). Qaraldi: 2025-yil 6-aprel.
- ↑ „How Do Muslims Celebrate Eid? The Beauty of Eid Explained“. Islam Faith (2018-yil 21-avgust). 2021-yil 10-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 10-may.
- ↑ „What food is eaten during the Muslim festival of Eid al-Fitr?“. Independent.co.uk (2020-yil 23-may). 2021-yil 14-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 12-may.
- ↑ „How is Eid al-Fitr celebrated around the world? – BBC Bitesize“. BBC. 2021-yil 10-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 17-dekabr.
- Arabcha IPA ga ega sahifalar
- Hayit
- Islom atamalari
- Ramazon
- Islomda roʻza tutish
- Jazoirdagi davlat bayramlari
- Ozarbayjondagi davlat bayramlari
- Bruneidagi davlat bayramlari
- Indoneziyadagi davlat bayramlari
- Malayziyadagi davlat bayramlari
- Singapurdagi davlat bayramlari
- Saudiya Arabistonidagi davlat bayramlari
- Marokashdagi davlat bayramlari
- Livanidagi davlat bayramlari
- Misrdagi davlat bayramlari
- Shri-Lankadagi davlat bayramlari
- Hindistondagi davlat bayramlari
- Bangladeshdagi milliy kunlar
- Bangladeshdagi davlat bayramlari
- Pokistondagi davlat bayramlari
- Turkiyadagi davlat bayramlari
- Oʻzbekistondagi davlat bayramlari
- Yillik tadbirlar
- Islomiy bayramlar