Jaʼfar Panohiy sahifasining manbasini koʻrish

{{Infobox person
| name               = Jaʼfar Panohiy
| tasvir = Jafar Panahi at 2025 Cannes Film Festival Photocall.jpg
| izoh = Panohiy [[2025-yilgi Cannes kinofestivali]]da
| asl_ismi       = {{nobold|جعفر پناهی}}
| native_name_lang   = fa
| birthname          = 
| tavallud_sanasi= {{Birth date and age|df=yes|1960|7|11}}
| tavallud_joyi= [[Miyona]], [[Sharqiy Ozarbayjon ustoni]], [[Pahlaviylar Eroni]]
| kasbi= {{flatlist|
* rejissyor
* ssenariy muallifi
* prodyuser}}
| faoliyat_yillari= 1988–{{h.v.}}
| asarlari
= ''Bodkunak-i sefid''<br>''Doyire'' <br> ''In film-i nist'' <br>''Toksi''<br>''Un simple accident''
| uslubi= [[Neorealizm]]
| education          = 
| taʼlimi= [[Eron radioeshittirish kolleji|Eron kino va televideniye radioeshittirish kolleji]]
| turmush_oʻrtogʻi= {{marriage|Tohira Saidiy|1983}}
| bolalari= 2
| mukofotlari= [[Oltin qoplon]] (1997) <br>[[Oltin sher]] (2000) <br>[[Saxarov mukofoti]] (2012) <br>[[Oltin ayiq]] (2015) <br>[[Oltin palma]] (2025)
| modul             = {{harbiy arbob bilgiqutisi| embed = yes
| allegiance    = [[Eron]]
| branch        = [[Eron armiyasi]]
| serviceyears  = 1980–1982
| battles       = {{Unbulleted list|[[1979-yil Erondagi kurdlar qoʻzgʻoloni]]{{POW}}|[[Eron-Iroq urushi]]}}
}}
}}
'''Jaʼfar Panohiy''' ({{lang-fa|جعفر پناهی}}; {{lang-az|Cəfər Pənahi}}; 1960-yil 11-iyul, [[Miyona]], [[Sharqiy Ozarbayjon ustoni|Sharqiy Ozarbayjon]], [[Eron]]) – eronlik [[kinorejissyor]] va [[Ssenariychi|ssenariy muallifi]], Eron kinematografiyasi „yangi toʻlqini“ning eng mashhur vakillaridan biri. „Un simple accident“ filmi uchun 78-[[Kann kinofestivali]]ning „Oltin palma yaprogʻi“ sovrindori<ref name="cannes">{{cite web|author=Anthony D'Alessandro|url=https://deadline.com/2025/05/cannes-neon-palme-dor-record-it-was-just-an-accident-1236410310/|title=NEON Shines Brightly With Six For Six Palme d’Or Winners After Jafar Panahi’s ‘It Was Just An Accident’|lang=en|website=[[Deadline Hollywood]]|publisher=|date=2025-05-24|access-date=2025-05-24}}</ref>.

== Biografiyasi ==
Jaʼfar Panohiy 1960-yil 11-iyulda Miyona shahrida ([[Sharqiy Ozarbayjon ustoni]], [[Eron]]) [[Ozarbayjonlar|ozarbayjon]] ishchi oilasida tugʻilgan<ref>{{cite web|author=Денис Корсаков|title=В прокат вышло «Такси» Джафара Панахи — фильм (или не фильм), победивший в Берлине|url=https://www.vedomosti.ru/lifestyle/articles/2015/09/23/609804-prokat-vishlo-taksi-dzhafara-panahi-film-ne-film-pobedivshii-berline|date=2015-09-22|publisher=«[[Ведомости]]»|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/20160212034250/http://www.vedomosti.ru/lifestyle/articles/2015/09/23/609804-prokat-vishlo-taksi-dzhafara-panahi-film-ne-film-pobedivshii-berline|archivedate=2016-02-12|accessdate=2019-07-11|deadlink=no}}</ref>. Toʻrtta singlisi va ikkita ukasi bor edi<ref name="http://www.offscreen.com">{{cite web|last=Rist|first=Peter|date=2009-11|title=In Real Time: An Interview with Jafar Panahi|url=http://www.offscreen.com/index.php/pages/essays/interview_panahi/|access-date=2012-05-22|website=Offscreen|archive-date=2012-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819064107/http://www.offscreen.com/index.php/pages/essays/interview_panahi/|deadlink=no}}</ref>. Otasi boʻyoqchi boʻlib ishlagan. Oilada [[fors tili]]da gaplashishgan<ref name="Stone, Judy 1997, pp. 386">Stone, Judy. ''Eye on the World: Conversations with International Filmmakers''. Silman-James Press, Los Angeles, 1997, {{ISBN|1-879505-36-3}}, pp. 386.</ref>. Jaʼfar 10 yoshida [[8 millimetrli plyonka]]li [[kamera]]ga video yozib olgan. Shuningdek, bitta filmda rol oʻynagan va Kanun kutubxonasi direktoriga bolalarni kinokamera bilan ishlashga oʻrgatadigan taʼlim dasturini tashkil etishda yordam bergan<ref name="Stone, Judy 1997, pp. 386" />. 12 yoshidan boshlab, Panohiy kinoga borish uchun pul topish uchun maktabdan keyin ishlagan. Qashshoqlikda oʻtgan bolaligi filmlarida aks ettirilgan gumanistik dunyoqarash shakllanishiga yordam bergan<ref>{{cite web|url=http://www.rferl.org/content/jafar_panahi_iran_filmmaker_/2256215.html|title=Son of Imprisoned Iranian Filmmaker Jafar Panahi Says His Father Still Sees Beauty|publisher=rferl.org|access-date=2012-05-22|archive-date=2012-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503233438/http://www.rferl.org/content/jafar_panahi_iran_filmmaker_/2256215.html|deadlink=no}}</ref>.

20 yoshida Panohiy Eron armiyasiga chaqirilgan va [[Eron-Iroq urushi]] paytida xizmat qilgan, 1980-yildan 1982-yilgacha harbiy kino muallifi boʻlib ishlagan<ref name="Radio Free Europe Radio Liberty">{{cite web|last=Deasy|first=Kristin|date=2010-12-22|title=Son of Imprisoned Iranian Filmmaker Jafar Panahi Says His Father Still Sees Beauty|url=http://www.rferl.org/content/jafar_panahi_iran_filmmaker_/2256215.html|access-date=2012-06-26|website=[[Радио «Свобода»]]|archive-date=2012-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503233438/http://www.rferl.org/content/jafar_panahi_iran_filmmaker_/2256215.html|deadlink=no}}</ref>. 1981-yilda kurd qoʻzgʻolonchilari tomonidan qoʻlga olingan va 76 kun qamoqda boʻlgan<ref name="Stone, Judy 1997, pp. 386"/>. Uning harbiy tajribasi oxir-oqibat televizorda namoyish etilgan hujjatli filmiga asos boʻladi. Harbiy xizmatni tugatgandan soʻng, Panohiy [[Tehron]]dagi Kino va televideniye kollejiga oʻqishga kiradi va bu yerda kino ishlab chiqarishni oʻrganadi. Bu davrda u, ayniqsa, rejissyorlar [[Alfred Hitchcock]], [[Howard Hawks]], [[Luis Buñuel|Luis Buñuel]] va [[Jean-Luc Godard]]ning asarlarini yuqori baholadi<ref name="Stone, Judy 1997, pp. 386"/>. U yerda rejissyor [[Parviz Shahboziy]] va uning barcha dastlabki filmlarida Panohiy bilan hamkorlik qilgan operator Farzod Jodat bilan birinchi marta uchrashadi va doʻstlashadi. Kollejda oʻqiyotgan kezlarida [[Fors koʻrfazi]] sohilida joylashgan [[Bandar-Abbos]] markazida amaliyot oʻtagan va u yerda birinchi qisqa metrajli hujjatli filmlarini suratga olgan<ref name="http://www.menggang.com">{{cite web|last=Mapes|first=Marty|title=Jafar Panahi: An Independent Filmmaker|url=http://www.menggang.com/movie/iran/panahi/e-panahi-a.html|access-date=2012-06-14|website=1970及其前因后果 / Meng Gang|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306065734/http://www.menggang.com/movie/iran/panahi/e-panahi-a.html|deadlink=no}}</ref>. Panohiy, shuningdek, 1988-yilda kollejni tugatgunga qadar rejissyor yordamchisi boʻlib ishlagan<ref name="Remarks by JAFAR PANAHI">{{cite web|title=Remarks by JAFAR PANAHI|url=http://www.filmscouts.com/scripts/interview.cfm?File=2768|access-date=2012-05-22|website=Film Scouts|archive-date=2011-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110824233026/http://www.filmscouts.com/scripts/interview.cfm?File=2768|deadlink=no}}</ref><ref name="Articles">{{cite web|title=Who's Who in Iranian Film Industry|url=http://www.massoudmehrabi.com/articles.asp?id=336899580|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110921015828/http://www.massoudmehrabi.com/articles.asp?id=336899580|archive-date=2011-09-21|access-date=2011-06-16|website=[[Massoud Mehrabi]]}}</ref><ref>{{cite web|last=Teo|first=Stephen|date=2001-07|title=The Case of Jafar Panahi|url=http://sensesofcinema.com/2001/jafar-panahi/panahi_interview/|access-date=2015-02-16|website=[[Senses of Cinema]]|archive-date=2015-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216181256/http://sensesofcinema.com/2001/jafar-panahi/panahi_interview/|deadlink=no}}</ref>.

Panohiy Eronning „IRIB TV2“ davlat telekanali uchun bir nechta qisqa metrajli hujjatli filmlarni suratga olgan. Birinchi qisqa metrajli filmi „Yarali bashlar“ Shimoliy Eronning Ozarbayjon mintaqasida noqonuniy motam anʼanasi haqida hikoya qiluvchi hujjatli film edi. Unda uchinchi [[Shialik|shia]] imomi Imom Husaynning motam marosimi tasvirlangan boʻlib, filmda odamlar oʻz boshlariga pichoq bilan urib, qonga belangan. Panohiy yashirin suratga olishga majbur boʻladi va film bir necha yil davomida namoyish etilishi taqiqlanadi. 1988-yilda Panohiy „Nigoh-i duvvum“ nomli hujjatli qisqa metrajli film suratga oldi. Bu film Kambuziya Partuvining „Gulnor“ filmi sahnasi ortidagi voqealarni aks ettirgan. U Partuviy filmidagi qoʻgʻirchoqlar yaratuvchisi va uning qoʻgʻirchoqlari bilan munosabatlari haqida hikoya qilardi<ref>{{Cite web|last=Mehrabi|first=Massoud|title=Reporting To History: An interview with Jafar Panahi on the occasion of the screening of his latest movie, Offside|url=http://www.massoudmehrabi.com/articles.asp?id=-1914865286|access-date=2020-10-14|website=[[Massoud Mehrabi]]|archive-date=2020-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014125959/http://www.massoudmehrabi.com/articles.asp?id=-1914865286|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.bozar.be/file/1594/download|title=13.10–28.11.2016 Programme Jafar Panahi|publisher=[[Centre for Fine Arts, Brussels|BOZAR]]|year=2016|pages=17—18,23}} {{Wayback|url=https://www.bozar.be/file/1594/download |date=20201014131052 }}</ref>. Film 1993-yilda namoyish etiladi<ref name="http://www.menggang.com" />. 1990-yilda Panohi Partuviyning „Moh“ filmida rejissyor yordamchisi sifatida ishlagan.

Panohiy, shuningdek, baʼzi badiiy filmlarni suratga olishda rejissyor yordamchisi boʻlib ishlagan, jumladan, 1994-yilda ekranlarga chiqqan [[Abbos Kiarostami|Abbos Kiyorustamiy]] tomonidan suratga olingan „Zir-i deraxton-i zeytun“ filmi. Bir yil oʻtgach, Kiyorustamiy Panohiy[1] rejissyori boʻlgan „Bodkunak-i sefid“ filmining ssenariysini yozishga yordam bergan<ref>{{cite web|url=http://archive.sensesofcinema.com/contents/01/15/panahi_interview.html|title=The Case of Jafar Panahi|accessdate=2011-04-10|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081205204603/http://archive.sensesofcinema.com/contents/01/15/panahi_interview.html|archivedate=2008-12-05}}</ref>.

Panohining filmlari nufuzli xalqaro kino mukofotlariga sazovor boʻlgan. Bular qatoriga [[Kann kinofestivali]]ning „Oltin kamera“ (1995-yil; „Bodkunak-i sefid“ filmi uchun), [[Lokarno kinofestivali]]ning „Oltin qoplon“ (1997-yil; „Oyne“ filmi uchun), [[Venetsiya kinofestivali]]ning „Oltin sher“ (2000-yil; „Doyire“ filmi uchun) va [[Berlinale kinofestivali]]ning „Kumush ayiq“ (2006-yil; „Ofsayd“ filmi uchun) mukofotlari kiradi<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm0070159/awards|title=Awards for Jafar Panahi|publisher=IMDb|accessdate=2011-04-10|archiveurl=https://www.webcitation.org/69B9OxOvg?url=http://www.imdb.com/name/nm0070159/awards|archivedate=2012-07-15|deadlink=no}}</ref>.

2010-yil mart oyida Jaʼfar Panohiy hibsga olinadi va keyinchalik hukumatga qarshi faoliyati hamda 2009-yilgi saylovlarning rasmiy natijalariga qarshi norozilik [[namoyish]]larida qatnashgani uchun olti yilga qamaladi. Panohiyga 20 yil davomida [[kinematografiya]] faoliyati bilan shugʻullanish va intervyu berish taqiqlangan<ref>{{cite web|url=http://www.lifenews.ru/news/47262|title=Знаменитый иранский режиссёр осужден на 6 лет|publisher=Lifenews.ru|accessdate=2011-04-10|archiveurl=https://www.webcitation.org/69B9PY5pD?url=http://lifenews.ru/news/47262|archivedate=2012-07-15|deadlink=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://seance.ru/blog/panahi/|title=Свободу магии искусства!|publisher=seance.ru|accessdate=2010-12-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/69nmqYLAK?url=http://seance.ru/blog/panahi/|archivedate=2012-08-10|deadlink=no}}</ref>. Panohiyning panjara ortida jazo oʻtashga toʻgʻri kelmadi. Buning oʻrniga uy qamogʻiga olingan. Bu ham unga toʻsiq boʻlmadi. Jaʼfar Kann kinofestivalida namoyish etilgan „In film-i nist“ (2011) filmini suratga oladi. Material Erondan pirojniy ichiga yashirilgan [[fleshka]]da olib chiqilgan. Oʻshandan beri obroʻsi toʻkilgan rejissyor Eron boʻylab arang harakatlanishga muvaffaq boʻlardi, biroq uning [[pasport]]i 2024-yilgacha hokimiyat qoʻlida qolgani sababli, Panohiy chet elga chiqish imkoniyatidan mahrum edi. Suratga olish taqiqlanganiga qaramay, 2013-yilda [[Berlin|Berlinda]] rejissyorning dala hovlisida suratga olingan „Parde“ filmining [[premyera]]si boʻlib oʻtgan. Film eng yaxshi ssenariy uchun Berlinale tomonidan „Kumush ayiq“ mukofotiga loyiq koʻrilgan<ref>{{Cite news|title = В прокат вышло «Такси» Джафара Панахи — фильм (или не фильм), победивший в Берлине|author = Денис Корсаков|url = http://www.vedomosti.ru/lifestyle/articles/2015/09/23/609804-prokat-vishlo-taksi-dzhafara-panahi-film-ne-film-pobedivshii-berline|work = Ведомости|date = 2015-09-22|accessdate = 2016-02-10|archivedate = 2016-02-15|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160215085939/http://www.vedomosti.ru/lifestyle/articles/2015/09/23/609804-prokat-vishlo-taksi-dzhafara-panahi-film-ne-film-pobedivshii-berline}}</ref>.

2012-yil oktyabr oyida u Saxarov mukofoti sovrindori boʻldi<ref>{{cite web|url=http://ria.ru/world/20121026/907010536.html|title=Иранские оппозиционеры стали лауреатами премии Сахарова за 2012 год|publisher=РИА Новости|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CMw33F85?url=http://ria.ru/world/20121026/907010536.html|archivedate=2012-11-22|accessdate=2012-10-26|deadlink=no}}</ref>.

2018-yil may oyida 71-Kann xalqaro kinofestivalida eng yaxshi ssenariy uchun („Se rux“ filmi) mukofotlandi, ammo oʻzi bu vaqtda Eronda uy qamogʻida boʻlgan<ref>{{Cite web |url=http://www.interfax.ru/world/613439 |title=Interfax: ''Жюри Каннского кинофестиваля поприветствовало находящихся под арестом режиссёров'' |access-date=2018-05-29 |archive-date=2018-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180529051418/http://www.interfax.ru/world/613439 |deadlink=no }}</ref>.

2022-yil 11-iyulda Panohiy norozilik namoyishlari sabab hibsga olingan rejissyor [[Muhammad Rasulof]]ning taqdirini bilish maqsadida Evin qamoqxonasiga borgan. Qamoqxonada uni ushlab qolishadi va oʻtalmagan qamoq muddati borligi haqida xabar berishadi. Kann, Berlin va Venetsiya kinofestivallari Panohiyning hibsga olinishini qattiq qoraladi<ref>{{cite web|url=https://meduza.io/news/2022/07/19/v-irane-rezhissera-dzhafara-panahi-laureata-venetsianskogo-i-berlinskogo-kinofestivaley-posadili-na-shest-let|title=В Иране режиссера Джафара Панахи — лауреата Венецианского и Берлинского кинофестивалей — посадили на шесть лет|website=[[Meduza]]|access-date=2022-07-19|archive-date=2022-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220719180630/https://meduza.io/news/2022/07/19/v-irane-rezhissera-dzhafara-panahi-laureata-venetsianskogo-i-berlinskogo-kinofestivaley-posadili-na-shest-let|deadlink=no}}</ref>. 2023-yil fevral oyi boshida Panohiy garov evaziga ozodlikka chiqarilgan<ref>{{cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5810565|title=Границы без конца. Завершился кинофестиваль в Роттердаме|website=[[Коммерсантъ]]|access-date=2023-02-06|archive-date=2023-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230311225234/https://www.kommersant.ru/doc/5810565|deadlink=no}}</ref>.

2024-yil iyul oyida Panohiy uzoq vaqtdan beri birinchi marta [[Yerevan]]dagi „Oltin oʻrik“ festivali uchun chet elga chiqadi<ref>[https://armenpress.am/ru/article/1195425 Среди почетных гостей фестиваля “Золотой абрикос” и известный иранский режиссер Джафар Панахи, который 14 лет был в заключении и под домашним арестом]</ref>.

2025-yil 24-mayda „Un simple accident“ filmi uchun 78-Kann kinofestivalining bosh mukofoti „Oltin palma yaprogʻi“ sovrindori boʻldi<ref name="cannes" />.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Eronlik kinorejissyorlar]]
[[Turkum:XXI asr kinorejissyorlari]]