Jagan Janet sahifasining manbasini koʻrish

{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| ismi                     = Janet Rozenberg Jagan
| tasvir                   = Janet Jagan.png
| uzunlik                  =
| izoh                     = 
| tartib                   = 6
| lavozim                  = Gayana Prezidenti
| boshlanish davri         = 19-dekabr 1997-yil
| tugash davri             = 11-avgust 1999-yil
| vitse-prezident          = 
| oʻtmishdoshi             = Sam Hinds
| vorisi                   = [[Bharrat Jagdeo]]
| tartib_2                 =  6
| lavozim_2                = Gayana bosh vaziri va birinchi vitse prezidenti
| boshlanish davri_2       = 17-mart 1997-yil
| tugash davri_2           = 19-dekabr 1997-yil
| oʻtmishdoshi_2           = Sam Hinds
| vorisi_2                 = Sam Hinds
| tartib_3                 =
| lavozim_3                = Gayananing birinchi xonimi
| boshlanish davri_3       = 9-oktyabr 1992-yil
| tugash davri_3           = 6-mart 1997-yil
| premyer_3                = 
| oʻtmishdoshi_3           = 
| vorisi_3                 = 
| tavallud_paytidagi_ismi  = Janet Rosalie Rosenberg
| tavallud_sanasi          = {{birth date|1920|10|20|df=y}}
| tavallud_joyi = [[Chikago]], [[Illinoys]], [[AQSh]]
| vafot sanasi = {{death date and age|2009|3|28|1920|10|20|df=y}}
| vafot joyi = [[Jorjtaun, Gayana|Jorjtaun]], [[Guyana]]
| vafot sababi =
| fuqaroligi =
| millati =
| partiya = Xalq taraqqiyot partiyasi
| boshqa partiya =
| boʻyi =
| turmush_oʻrtogʻi = {{marriage|[[Cheddi Jagan]]|1943|1997|reason=d.}}
| bolalari = [[Joey Jagan|Cheddi „Joey“ Jagan Jr.]]
| qarindoshlari = [[Suzanne Wasserman]]
| istiqomat joyi =
| taʼlim =
| alma_mater =
| kasbi =
| mukofotlari =
| imzo =
| sayt =
}}
'''Janet Rozenberg Jagan''' ({{Lang-en|Janet Rosenberg Jagan}}, [[1920|1920-yil]] [[20-oktyabr]], [[Chikago]] – [[2009|2009-yil]] [[28-mart]], [[Jorjtaun]]) – 1997-yilda [[Gayana]] [[Bosh vazir|Bosh vaziri]], 1997-yildan 1999-yilgacha Gayana [[Prezident|prezidenti]] lavozimlarida oʻz faoliyatini olib borgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.nytimes.com/2009/03/30/world/americas/30jagan.html?ref=obituaries |sarlavha=Janet Jagan, Chicago Native Who Led Guyana, Dies at 88 |qaralgan sana=2020-05-07 |arxivsana=2020-07-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200724020455/https://www.nytimes.com/2009/03/30/world/americas/30jagan.html?ref=obituaries}}</ref>.

== Hayoti ==
Jagan Janet Chikagoda Vengriya va Ruminiyadan kelgan muhojirlar avlodidan boʻlgan oʻrta sinfning yuqori burjua yahudiy oilasida tugʻilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.nytimes.com/1997/12/14/world/a-guyana-favorite-us-born-grandmother.html |sarlavha=A Guyana Favorite: U.S.-Born Grandmother |qaralgan sana=2020-05-07 |arxivsana=2020-07-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200724114339/https://www.nytimes.com/1997/12/14/world/a-guyana-favorite-us-born-grandmother.html}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=http://www.guyanaca.com/JanetJagan1.html |sarlavha="The Jewish Roots of Former President of Guyana Janet Rosenberg Jagan" |qaralgan sana=2020-05-07 |arxivsana=2020-10-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201008194024/http://www.guyanaca.com/JanetJagan1.html}}</ref>. Uning ota-onasi konservativ boʻlgan va har doim respublikachiga ovoz bergan boʻlsa-da, Janet yoshligidanoq [[Marksizm|marksizmga]] xayrixoh boʻlgan. [[Northwestern universiteti]]da tahsil olgan.

1943-yilda u Gayananing boʻlajak prezidenti va oʻsha yillarda tish shifokori [[Cheddi Jagan]]ga turmushga chiqdi va Gayanaga koʻchib oʻtgan. U yerda dastlabki 10 yil davomida hamshira boʻlib ishlagan. 1950-yilda u [[Gayana]] Xalq progressiv partiyasining ([[Marksizm|marksistik]] yoʻnalish) asoschilaridan biri boʻlgan, 1950-yildan 1970-yilgacha – partiyaning bosh kotibi boʻlib faoliyatini olib borgan.

1953-yilda Jagan Janet birinchi marta parlamentga saylangan (Essekibo saylov okrugidan). 1955-yilda ingliz mustamlakachilari konstitutsiyani bekor qilib, AES tomonidan tuzilgan hukumatni olib tashlaganlaridan soʻng, Jagan olti oyga hibsga olingan. 1957-yilda u parlamentga qayta saylandi, shundan soʻng u Sogʻliqni saqlash va mehnat vaziri etib tayinlangan. 1963-1964-yillarda ichki ishlar vaziri. 1964-yilda Gayana [[Xalq Milliy Kongressi]] (GNC) hokimiyatga kelganidan keyin u muxolifat yetakchilaridan biri edi. 1973-1997-yillarda Mirror milliy gazetasi muharriri, 1975-1997-yillarda parlament deputati, 1993-yilda esa u mamlakatning eng yuqori – „Buyuk xizmatlari uchun“ orderi bilan taqdirlangan.

1992-yilda Cheddi Jagan Gayana prezidenti etib saylangan. 1997-yil mart oyida Cheddi Jagan vafotidan keyin Janet Jagan Bosh vazir va vitse-prezident boʻldi. Oʻsha yilning kuzida boʻlib oʻtgan prezidentlik saylovlarida gʻalaba qozonib, u mustaqil Gayananing toʻrtinchi prezidenti etib saylandi. [[MOQ]] saylovlar soxtalashtirilganligini aytdi, biroq xalqaro kuzatuvchilar va NPP bu ayblovlarni rad etgan. Cheddi Jagan erining siyosatini davom ettirib, bir tomondan, xorijiy investitsiyalar oqimini koʻpaytirishga, ikkinchi tomondan, aholining ijtimoiy himoya darajasini oshirishga va millatlararo qarama-qarshiliklarni yumshatishga qaratilgan harakatlarini olib bordi. 1999-yil avgust oyida u yurak xurujidan keyin prezidentlik lavozimini tark etgan. Konstitutsiyaga koʻra, Bosh vazir [[Bharrat Jagdeo]] prezident etib saylandi.

Janet Jagan, millati [[Yahudiylar|yahudiy]] va sodiq kommunist, [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlarda]] doimo shubha bilan qaralgan; u keng tarqalgan „yahudiylarning fitnasi“ nazariyalarida muhim oʻrin tutgan. Gayanada u hali ham mashhur edi. 1997-yilda [[UNESCO|YuNESKO]] tinchlikni mustahkamlash, demokratiyani rivojlantirish va ayollar huquqlari uchun kurashdagi faoliyati uchun Jaganni [[Maxatma Gandi|Gandi]] oltin medali bilan taqdirlandi.

1997-yilda Janet Jaganning qarindoshi, amerikalik kinorejissor [[Syuzan Vasserman]] unga bagʻishlangan „Gayanadagi momaqaldiroq“ hujjatli biografik filmini suratga oldi. Janetning soʻzlariga koʻra, uning yahudiyligi uning har doim ijtimoiy tengsizlikka murosasiz munosabatda boʻlishi va yer yuzidagi barcha odamlar uchun yaxshiroq hayotga intilishida roʻl oʻynagan boʻlishi mumkin.

Jagan keyinchalik davolanish uchun Gayanadan [[Venesuela|Venesuelaning]] [[Marakaibo|Marakaybo shahriga]] joʻnab ketdi. Keyinchalik u qoʻshimcha davolanish uchun [[Braziliya|Braziliyaning]] [[Belen|Belem]] shahriga borgan. Janet Jagan 2009-yil 28-martda [[Jorjtaun|Jorjtaunda]] <ref>{{Veb manbasi |url=https://www.latimes.com/local/obituaries/la-me-janet-jagan29-2009mar29-story.html |sarlavha=Janet Jagan dies at 88; [[Chicago]] nursing student became president of Guyana |til=en-US |familiya=Twitter |ish=Los Angeles Times |sana=2009-03-29 |qaralgan sana=2023-12-04 |arxivsana=2023-08-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230820232624/https://www.latimes.com/local/obituaries/la-me-janet-jagan29-2009mar29-story.html}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2009-03-28 |title=Former Guyana President Janet Jagan dies at 88 |language=en-US |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/idUSTRE52R2KC/ |url-status=live |access-date=2023-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204051125/https://www.reuters.com/article/idUSTRE52R2KC/ |archive-date=2023-12-04}}</ref> qorin anevrizmasidan vafot etgan. Uning jasadi 2009-yil 31-martda Gayanada kuydirilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Romero |first=Simon |date=2009-03-30 |title=Janet Jagan, Chicago Native Who Led Guyana, Dies at 88 |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/30/world/americas/30jagan.html |url-status=live |access-date=2023-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230915045321/https://www.nytimes.com/2009/03/30/world/americas/30jagan.html |archive-date=2023-09-15 |id=0362-4331}}</ref>.

== Manbalari ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [https://web.archive.org/web/20090401184950/http://www.jagan.org/janet_jagan.htm Ch va J. haqida veb-sayt.] [https://web.archive.org/web/20090401184950/http://www.jagan.org/janet_jagan.htm Jaganah] {{Ref-en}}
* ''Oltin M.'' [https://jewish.ru/ru/people/society/196176/ Gayananing yahudiy onasi]

[[Turkum:Ayollar]]
[[Turkum:Prezidentlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]]