Jahim ibn Savfon sahifasining manbasini koʻrish

{{birlashtirish|Jahm ibn Safvon}}
{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = Jahm ibn Savfon
 | tavallud_sanasi      = Noʻmalum
 | tavallud_joyi        = [[Samarqand]]
 | vafot_sanasi         = 745-yil
 | vafot_joyi           = Marv
 | kasbi                = Imom
 | otasi                = Savfon At-termiziy
}}

'''Abu Muhriz al-Jahm ibn Safvon at-Termiziy''' ({{Lang-ar|أبو محرز الجهم بن صفوان الترمذي}} [[Samarqand]] — <nowiki/>[[Marv]]) islom ilohiyotchisi, ilk [[kalom]] maktabining asoschisi.

== Biografiyasi ==
Jahm ibn Safvon arab qabilasi Banu Rasibning ozod qilingan qul''(mavlo)''laridan boʻlib, [[Samarqand|Samarqandda]] tugʻilgan, [[Termiz|Termizda]], keyin esa [[Kufa|Kufada]] yashagan. Ibn Safvon Kufada ilohiyot olimi Jad ibn Dirham bilan uchrashgan va keyinchalik uning gʻoyalari targʻibotchisi boʻlgan. Vataniga qaytib, Jahm ibn Safvon ilohiyotchilar bilan bahslasha boshlagan, ular orasida [[Qurʼon|Qur’onning]] taniqli sharhlovchisi Muqotil ibn Sulaymon ham boʻlgan. Jahm 734—736-yillardagi [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]] [[umaviylar]] hokimi Nasr ibn Sayyorga qarshi qoʻzgʻolonda qatnashgan, qoʻzgʻolon rahbari al-Horis ibn Surayjning kotibi boʻlgan. Keyinchalik u umaviylar tomonidan asirga olingan va 745—746{{Sfn|Рощин М. Ю.|2007}}(128 [[Islomiy taqvim|hijriy]]) yili [[Marv|Marvda]] qatl etilgan.

== Taʼlimi ==
Jahm ibn Safvon taʼlimoti [[Moʻtazila|moʻtazilizmga]] asoslangan. Jahm ibn Safvon ham moʻtaziliylar singari Allohning abadiy mavjudligini va [[Alloh|Allohni]] koʻrish imkoniyatini inkor etgan. U oʻzining ustozi al-Jad ibn Dirham singari Allohga qandaydir [[Antropomorfizm|antropomorfik]] xususiyatlarni berish mumkin emasligi pozitsiyasini himoya qilgan. Jahmitlarning muxoliflari Alloh taʼlimotini oʻzlarining [[Panteizm|panteistik]] moyilliklari bilan bogʻlaganlar

=== Jabrizm ===
Jahm ibn Safvon jabrizmning ekstremal shakli, [[Fatalizm|fatalizmga]] asos solgan kishi hisoblanadi. U inson mustaqil harakat qila olmaydi, u passiv, uning harakatlari tabiatdagi harakatlar kabi Alloh tomonidan yaratilgan deb hisoblagan.

=== Murjizm ===
Jahm ibn Safvon fikricha, iymon (iymon) faqat Alloh haqidagi bilimdir, kufr esa u zot haqidagi johillikdir. Iymon turli odamlar uchun har xil maʼnoga ega boʻlishi mumkin emas va paygʻambar hamda oddiy moʻmin uchun bir xil narsadir. Agar biror kishi Allohdan voz kechib, U haqidagi ilmni yoʻqotmasa, u [[Kufr|kufrga]] (kufr holatiga) tushmagan boʻladi, yoki aksincha boʻlsa u dindan chiqadi.

== Shogirdlari ==
XII asr boshlarida Nehavendda jahmit maktabi faoliyat koʻrsatgan, u asosan koʻp sonli Ibn Savfonning shogirdlari bilan mashhur ([[Ahmad ibn Hanbal|Ahmad ibn Hanbala]], [[Ibn Qutayba|Ibn Kutayba]], [[Dorimiy|Ad-Dorimiy]] va boshqalar). Jahm ibn Safvon shogirdlari orasida Diror ibn Amr (vaf. 815), Bishr al-Mariyiy (vaf. 833) va [[Аль-Хусейн ан-Наджжар|al-Husayn an-Najjarni alohida]] taʼkidlash joizki, ular islomning katta olimlari hisoblanadi. Jahm ibn Safvon va uning izdoshlari bitiklari bizgacha yetib kelmagan. Jahmitlarning bir qismi oxir-oqibat [[Ashʼariylar|Mutakkalimlarga]] qoʻshilishgan.

== Manbalar ==
<references group="" responsive="1"></references>

* Djaxm ibn Safvan / Roщin M. Yu. // Grigorev – Dinamika [Elektronniy resurs]. – 2007. – S. 639. – (Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya : [v 35 t.] / gl. red. Yu. S. Osipov ; 2004—2017, t. 8). – <nowiki>ISBN 978-5-85270-338-5</nowiki>.
* Ali-zade A. A. Djabriti // Islamskiy ensiklopedicheskiy slovar. – M. : Ansar, 2007. – S. 219. – <nowiki>ISBN 978-5-98443-025-8</nowiki>. (CC BY-SA 3.0)
* [http://filpedia.ru/127/ Djaxm ibn Safvan] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130821205430/http://filpedia.ru/127/ |date=2013-08-21 }} // Novaya filosofskaya ensiklopediya: V 4 tt. M.: Misl. Pod redaksiey V. S. Styopina. 2001.
* [http://religiocivilis.ru/islam/islamd/212-djahm-ibn-safvan-abu-muhriz.html DJAXM ibn SAFVAN Abu Muxriz]{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Slovar po islamu A. Kolodina
[[Turkum:745-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Samarqandda tugʻilganlar]]