Jahm ibn Safvon sahifasining manbasini koʻrish

{{Olim bilgiqutisi
| ismi                  = Mahmud Ismoilovich Ismoilov
| tasvir                = 
| tasvir_eni            =
| izoh                  = 
| tavallud_sanasi      = [[696]]
| tavallud_joyi = [[Samarqand]]
| vafot_sanasi = [[745]]
| vafot_joyi = [[Marv]]
| istiqomat_joylari =
| fuqaroligi = 
| millati =
| sohasi = 
| ish_joylari =
| institutlar =
| alma_mater = 
| tezis_sarlavhasi =
| akademik_rahbarlari =
| mashhur_shogirdlari =
| mashhur_ishlari =
| oʻtkazayotgan_taʼsiri =
| koʻrsatgan_taʼsiri =
| mukofotlari = 
| turmush_oʻrtogʻi =
| dini =[[islom]]
| vebsayt =
}}
'''Abu Muxriz al-Jahm ibn Safvon at-Termiziy''' ({{Lang-ar|أبو محرز الجهم بن صفوان الترمذي}}, [[Samarqand]] — 745, [[Marv]]) – islom jabriy ilohiyotchisi, jahmizlik maktabining asoschisi<ref>Shorter Encyclopaedia of Islam p.83, Leiden 1974</ref>.

== Hayoti ==
Jahm ibn Safvon arablarning banu rasib qabilasidan boʻlib, [[Samarqand|Samarqandda]] tugʻilgan, [[Termiz|Termizda]], keyin esa [[Kufa|Kufada]] yashagan<ref>{{cite web|last1=van Ess|first1=Joseph|title=JAHM B. ṢAFWĀN – Encyclopaedia Iranica|url=http://www.iranicaonline.org/articles/jahm-b-safwan|website=www.iranicaonline.org|publisher=Encyclopedia Iranica|access-date=11 February 2017|language=en}}</ref> . U Kufada ilohiyot olimi Jad ibn Dirham bilan uchrashdi va keyinchalik uning gʻoyalari targʻibotchisi boʻldi. Vataniga qaytib, Jahm ibn Safvon ilohiyot olimlari bilan munozalar qildi. Ular orasida [[Qurʼon|Qur’onning]] taniqli sharhlovchisi Muqotil ibn Sulaymon ham bor edi. Ularning har biri bir-birini inkor etib kitoblar yozgan. Jahm ibn Safvon 734-736-yillardagi [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]] [[umaviylar]] hokimi Nasr ibn Sayyorga qarshi qoʻzgʻolonda qatnashgan va qoʻzgʻolon rahbari al-Horis ibn Surayjning kotibi boʻlgan. Keyinchalik u umaviylar tomonidan asirga olinadi va 745/746-yili ([[Islomiy taqvim|hijriy]] 128-yil) [[Marv|Marvda]] qatl etiladi{{Sfn|Рощин М. Ю.|2007}}.

== Taʼlim ==
Jahm ibn Safvon taʼlimoti [[Moʻtazila|moʻtazilizmga]] asoslangan. Jahm ibn Safvon ham moʻtaziliylar singari [[Allohning 99 nomi|ilohiy sifatlarning]] abadiy mavjudligini va [[Alloh|Allohni]] koʻrish imkoniyatini inkor etgan. U oʻzining ustozi al-Jad ibn Dirham singari [[Qurʼon|qurʼonning]] yaratilganlig va Allohga qandaydir [[Antropomorfizm|antropomorfik]] xususiyatlarni berish mumkin emasligi pozitsiyasini himoya qilgan. Jahmiylarning muxoliflari Alloh haqidagi taʼlimotni oʻzlarining [[Panteizm|panteistik]] moyilliklari bilan bogʻlaydilar. Jahm ibn Safvon ham kelajakdagi voqealar (harakatlar) cheksiz boʻlishi mumkin emas deb hisoblagan.

=== Jabrizm ===
Jahm ibn Safvon jabrizm-[[Fatalizm|fatalizmning]] ekstremal shaklini ishlab chiqqan.

=== Murjiylik ===
Jahm ibn Safvon iymon har xil odamlar uchun har xil kuchga ega boʻlishi mumkin emas.

== Shogirdlari ==
XI asr boshlarida Nehavendda jahmitlar maktabi faoliyat koʻrsatgan boʻlib, u asosan koʻp sonli talabalari bilan mashhur ([[Ahmad ibn Hanbal]], [[Ibn Qutayba]], [[Dorimiy|Ad-Dorimiy]] va boshqalar). Jahm ibn Safvon shogirdlari orasida Diror ibn Amr (815- vafot etgan), Bishr al-Mariyiy (833-yil vafot etgan) va uning shogirdi al-Husayn an-Najjarni alohida taʼkidlash joiz. Jahm ibn Safvon va uning izdoshlarining asarlari bizgacha yetib kelmagan. Jahmitlarning bir qismi keyinchalik [[Ashʼariylar|ash’ariylarga]] qoʻshilgan.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* Джахм ибн Сафван / Рощин М. Ю. // Григорьев — Динамика [Электронный ресурс]. — 2007. — С. 639. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 8). — ISBN 978-5-85270-338-5.
* Али-заде А. А. Джабриты // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — С. 219. — ISBN 978-5-98443-025-8. (CC BY-SA 3.0)
* [http://filpedia.ru/127/ Джахм ибн Сафван] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130821205430/http://filpedia.ru/127/ |date=2013-08-21 }} // Новая философская энциклопедия: В 4 тт. М.: Мысль. Под редакцией В. С. Стёпина. 2001.
* [http://religiocivilis.ru/islam/islamd/212-djahm-ibn-safvan-abu-muhriz.html ДЖАХМ ибн САФВАН Абу Мухриз]{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} / Словарь по исламу А. Колодина
[[Turkum:745-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Samarqandda tugʻilganlar]]