Jazz gitara
Жазз гитара электр гитара турига ёки акустик гитара товушини ошириш учун электр кучайтиргичдан фойдаланган ҳолда жазздаги гитара чалиш услубига ишора қилиши мумкин. 1930-йилларнинг бошларида жазз мусиқачилари ўзларининг овозларини баланд овозда катта гуруҳларда эшитиш учун кучайтиришга ҳаракат қилишган. Катта гуруҳлардаги гитарачилар акустик гитарадан ярим акустик гитарага ўтиб, кучайтиргичлардан фойдаланишни бошлаганларида, бу уларга яккахон ижро этиш имконини берди. ХХ аср бошларида жазз гитара, жаззга муҳим таъсир кўрсатди. Жаззда ишлатиладиган энг қадимги гитаралар акустик бўлган ва акустик гитара ҳали ҳам жаззда қўлланилсада, 1940-йиллардан бери кўпчилик жазз гитарачилари электр кучайтирилган гитара ёки электр гитарада ижро этишган. Анъанага кўра, жазз электрогитарачилари нисбатан кенг бўшлиқли овоз қутиси, скрипка услубидаги ф-тешиклардан фойдаланганлар.
Тарихи
1900—1930-йилларнинг ўрталари
Торли, кларнет ва барабан каби ҳарбий оркестр услубидаги асбоблар, масалан, эрта жазз гуруҳлари ўз ичига олган гуруҳларда эшитиш мумкин. 20-аср бошларида акустик гитара машҳурроқ асбобга айланганлиги сабабли, гитара ишлаб чиқарувчилар кенгроқ созламаларда фойдали бўлган баландроқ гитараларни яратишни бошладилар.
1930-1960 йиллар охири
1930-йилларнинг охири ва 1940-йиллар давомида — катта гуруҳ жазз ва свинг мусиқасининг гуллаган даври — гитара ритм бўлимининг муҳим асбоби эди. Баъзи гитарачилар, масалан, Cоунт Басиэ гуруҳидан Фреддиэ Греэн, гитарага хос ҳамроҳлик услубини ишлаб чиқдилар. Катта гуруҳларнинг бир нечтаси кучайтирилган гитара сололарини намойиш этди, улар ўрнига кичик комбинация контекстида ижро этилди.
Иккинчи жаҳон урушидан кейинги даврда кичик комбо жазз кенг миқёсда пайдо бўлишидан кейингина гитара кўп қиррали асбоб сифатида пайдо бўлди, у ҳам ритм бўлимида, ҳам ўзига хос оҳангдор асбоб ва яккахон импровизатор сифатида ишлатилган. Георге Барнес, Кеннй Буррелл, Ҳерб Эллис, Барней Кессел, Жиммй Раней ва Тал Фарлоw қўлларида гитара „жиддий“ жазз асбоби сифатида кўрила бошлади.

Гибсоннинг ЭС-175 (1949-йилда чиқарилган) каби такомиллаштирилган электр гитаралари чалувчиларга кўпроқ тонал вариантларни тақдим этди.1940—1960-йилларда Уэс Монтгомери, Жоэ Пасс ва Жим Ҳалл каби гитарачилар ҳозирда „жаз гитара“ деб номланувчи нарсага асос солган.
Мусиқий элементлар
Ритм
Жазз ритмли гитара кўпинча жуда текстурали, ғалати метрли ижродан иборат бўлиб, у экзотик, қийин бўлган аккордлардан кенг фойдаланишни ўз ичига олади. Жазз гитарачилари аккордни саккизинчи тебранишда чалиш орқали ритмдан „олдинда“ аккордларни ўйнашлари мумкин. Аккордлар одатда рок ритмидаги гитарачи ўйнагандек такрорланувчи ритмик тарзда ижро этилмайди.
Импровизация
Жазз гитарачилар импровизация қилганда, улар куйнинг аккорд прогрессиясидаги аккордлар билан боғлиқ бўлган шкалалар, режимлар ва арпежлардан фойдаланадилар. Импровизацияга ёндашув жазз гитарасининг энг қадимги даврларидан бери ўзгарди. Свинг даврида кўплаб солистлар оҳангни безаклар ва ноталар билан безаш орқали „қулоқ билан“ импровизация қилишган. Бироқ, бебоп даврида, тез сур’ат ва мураккаб аккорд прогрессиялари „қулоқ билан“ ўйнашни тобора қийинлаштирди. Сакс ва пианиночилар каби бошқа импровизаторлар билан бир қаторда бебоп давридаги жазз гитарачилари ҳам шкалалар (бутун оҳанг шкаласи, хроматик шкала ва бошқалар) ва арпежиолар ёрдамида аккорд ўзгаришларини импровизация қилган[1].
Манбалар
- ↑ Жаззологй: Тҳе Энcйcлопедиа оф Жазз Тҳеорй фор Алл Мусиcианс, бй Роберт Раwлинс, Нор Эддине Баҳҳа, Барретт Таглиарино. Ҳал Леонард Cорпоратион, 2005 ИСБН 0-634-08678-2, ИСБН 978-0-634-08678-6. Паге 141