Ziyosfera

Joel Chandler Harris

Жоэл Чандлер Ҳаррис (1848-йил 9-декабр – 1908-йил 3-июл) америкалик журналист, фантастика ёзувчиси ва фолклоршунос бўлиб, ўзининг Ремус амаки ҳикоялари тўплами билан танилган. Ҳаррис Георгиа штатининг Эатонтон шаҳрида туғилган ва у ерда ўсмирлик йилларида плантацияда шогирд бўлиб хизмат қилган ва улғайгач ҳаётининг кўп қисмини Атлантада Атланта Конституциясида ёрдамчи муҳаррир бўлиб ишлаган.

Жоэл Чандлер Ҳаррис
Таваллуди 9-декабр 1848-йил
Эатонтон, Георгиа, АҚСҲ
Вафоти 3-июл 1908-йил(1908-07-03)
(59 ёшда)
Атланта, Георгиа, АҚСҲ
Соҳаси
  • Журналист
  • фантаст
  • фолклоршунос
Турмуш ўртоғи
Марй Эстҳер ЛаРосе (турм. 1873)

Ҳаёти

Таълими: 1848-1862-йиллар

Жоэл Чандлер Ҳаррис 1848-йилда Георгиа штатининг Эатонтон шаҳрида ирландиялик муҳожир Марй Анн Ҳаррис оиласида туғилган. Унинг отасининг кимлиги номаълум бўлиб, Ҳаррис туғилгандан кўп ўтмай, Марй Аннни ташлаб кетган. Чандлер исми амакисининг исми бўлгани учун қўйилган.[1] Ота-онаси ҳеч қачон турмуш қурмагани сабабли Ҳаррис бутун умри давомида ўзини ноқонуний туғилганини ҳис қилиб яшаган.[2]

Таниқли шифокор, Др. Андреw Реид Ҳаррислар оиласига ўз саройи ортидан фойдаланиш учун кичик бир коттеж берган. Марй Ҳаррис тикувчи бўлиб ишлаган ва ўзини ва ўғлини боқиш учун қўшниларига боғдорчилик ишларида ёрдам берган. Марй Ҳаррис китобларни жуда яхши кўрарди ва ўғлида ҳам муҳаббат уйғотди: "Менинг ёзишга – фикрларимни ифодалашга бўлган истагим- онамнинг „Тҳе Виcар оф Wакефиэлд“ романини ўқиганини эшитганимдан пайдо бўлган."[3]

Др. Реид Ҳарриснинг мактабда ўқиши учун ҳам бир неча йил пул тўлаган. 1856-йилда Жоэ Ҳаррис қисқа вақт давомида Кате Давидсоннинг ўғил болалар ва қизлар мактабида ўқиди, аммо ўша йилнинг охирида Эатонтон ўғил болалар мактабига ўтди. Унинг баҳолари яхши бўлмаган ва дарсдан қочиб кетиш одати бор эди. Ҳаррис ўқиш ва ёзишда зўр эди, лекин асосан ўзининг ҳазиллари ва бузуқликлари билан танилган эди.[4]

Турнwолд плантацияси (Турнwолд Плантатион): 1862–1866-йиллар

14 ёшида Ҳаррис ишлаш учун мактабни ташлаб кетди. 1862-йил март ойида Эатонтондан тўққиз мил шарқда жойлашган Турнwолд плантациясининг эгаси Жосепҳ Аддисон Турнер, Ҳаррисни ўзининг Тҳе Cоунтрйман газетасига матбаачи шогирди сифатида ишга ёллади.[5] Ҳаррис кийим-кечак, бошпана ва овқат учун ишларди. Фуқаролар уруши даврида газета бутун Конфедерация обуначиларига етиб борди; у жанубдаги йирик газеталардан бири ҳисобланиб, адади 2000 га яқин эди. Ҳаррис қоғоз турларини яхши ўрганди ва Турнер унга ўзининг шеърлари, китоб шарҳлари ва ҳазилларини нашр этишга рухсат берди.

Турнернинг кўрсатмалари ва техник тажрибаси Ҳаррисга катта таъсир кўрсатди. Турнwолд плантациясидаги тўрт йиллик фаолияти давомида Жоэл Ҳаррис Турнер кутубхонасидаги адабиётларни қунт билан ўқиди. Ҳаррисда Чауcер, Диcкенс, Сир Тҳомас Броwне, Арабиан Нигҳц, Шакеспеаре, Милтон, Сwифт, Тҳаcкерай, анд Эдгар Аллан Поэларнинг китобларидан фойдаланиш имкони бор эди.

Турнwолд плантациясида бўлган пайтида, Ҳаррис дам олиш вақтини қуллар квартирасида сарфларди. У ерда у ўзини ирландиялик муҳожирнинг ноқонуний ўғли сифатида ҳис қиларди ва бу камтаринлик унинг қуллар билан яқин алоқа ўрнатишга ёрдам берганди. Ҳаррис Унcле Георге Террелл, Олд Ҳарберт ва Аунт Cриссй каби одамларнинг ҳикояларини, тилини ва ибораларини ўзлаштирди.[6]

Ҳаррис ин 1873

Саванна ва Жануб (Саваннаҳ анд тҳе Соутҳ): 1866–1876-йиллар

Жосепҳ Аддисон Турнер 1866-йил май ойида Тҳе Cоунтрйманни ёпди. Жоэл Ҳаррис плантацияни Конфедерациянинг фойдасиз пуллари ва жуда кам мол-мулки билан тарк этди. У бир муддат Тҳе Маршалл Ҳоуседа яшаган.[7]

Тҳе Маcон Телеграпҳ ўша йилнинг охирида Ҳаррисни ёзувчи сифатида ёллади, аммо Ҳаррис бу ишни қониқарсиз деб топди. Беш ой ичида у Неw Орлеанс Cресcент Монтҳлй номли адабий журналга ишга қабул қилинди. Шундан атиги олти ой ўтгач, уйини соғиниб, у Георгиага қайтиб келди.

Адвисор нашрида Ҳаррис ўзининг „Грузия ишлари“ рукни билан минтақавий аудитория топди. Штат бўйлаб газеталар унинг ҳазил-мутойиба параграфларини қайта нашр этишди. Ҳарриснинг обрўси унга Георгиадаги энг йирик нашриёт газетаси Саваннаҳ Морнинг Неwсда ёрдамчи муҳаррир лавозимини эгаллашда ёрдам берди. Гарчи унга Форсйтҳдаги ўз мавқеи ёққан бўлса-да, Жоэ Ҳаррис ҳафтасига 40 долларлик ишни қабул қилди, ва бу унинг маошини сезиларли даражада оширди. Шунингдек, қисқа вақт ичида Морнинг Неwсда ўзини Георгианинг етакчи ҳазил шарҳловчиси сифатида кўрсата олди.

1872-йилда Ҳаррис Қуэбеcлик ўн етти ёшли Марй Эстҳер ЛаРосе билан учрашди. Бир йиллик танишувдан сўнг, Ҳаррис ва ЛаРосе 1873-йил апрел ойида турмуш қуришди. ЛаРосе 18 ёшда, Ҳаррис эса 27 ёшда эди (омма олдида 24 ёшда деб тан олинган). Кейинги уч йил ичида эр-хотин икки фарзандли бўлишди. Аммо сариқ иситма эпидемиясидан қочиш учун Атлантага кетишганда уларнинг Саваннадаги ҳаёти тўсатдан тўхтади.[8]

Атланта: 1876–1908-йиллар

1876-​​йилда Ҳаррис Ҳенрй W. Градй томонидан Атланта Конституциясига ишга қабул қилинди ва у ерда кейинги 24 йил давомида қолди. У бошқа журналистлар, жумладан, Франк Леббй Стантон билан ишлаган ва ўз навбатида Жамес Wҳитcомб Рилейнинг ҳамкори эди.[9] Чандлер Градй томонидан тасвирланган ирқий ярашувни қўллаб-қувватлади. У тез-тез троллейбусни ишга олиб бориб, топшириқларини олиб, бажариш учун уйига олиб келарди. У 1900-йилгача Конституция ёзган.

Бундан ташқари, у Сcрибнер’с, Ҳарпер’с ва Тҳе Cентурй каби журналларда маҳаллий ҳикояларни нашр этди.[10]

Ремус амаки ҳикоялари ва охирги йиллар (Унcле Ремус сториэс анд латер еарс)

Газетага тайинланганидан кўп ўтмай, Ҳаррис „келажак тарихчилари томонидан нотўғри талқин қилинадиган қизиқарли хотираларини сақлаб қолиш“ учун Ремус амаки ҳикояларини серия сифатида ёзишни бошлади.[10] Эртаклар Қўшма Штатлар бўйлаб қайта нашр этилди ва Ҳаррисга нашриётчи Д. Апплетон анд Cомпанй уларни китобга жамлаш учун мурожаат қилди.

Унcле Ремус: Ҳис Сонгс анд Ҳис Сайингс 1880-йил охирида нашр этилган. Юзлаб газеталар бесцеллерни кўриб чиқдилар ва Ҳаррис миллатнинг эътиборни тортди.[11]

Тҳе Wренъс Нест

Китобдан тушган маблағ кўп бўлмаса-да, лекин Ҳаррисга оиласини жойлаштириш учун Атлантанинг чеккасидаги Wест Энд қишлоғида олти хонали уйни ижарага олишга етди. Икки йил ўтгач, Ҳаррис уйни сотиб олди ва фермани Эастлаке услубидаги Қуээн Анне Виcторианга айлантириш учун архитектор Георге Ҳумпҳриэсни ёллади. Тез орада "Тҳе Wренъс Нест" деб номланган уй Ҳаррис кўп вақтини ўтказадиган жойга айланди.

Ҳаррис Тҳе Wренъс Нестда ёзишни афзал кўрарди. У 1880 ва 1890-йиллар давомида ажойиб нашрлар чиқарди, ўзини романлар, болалар адабиёти ва франсуз фолклорининг таржимасида ҳам синаб кўрди. Бироқ, бу вақт ичида у оиласи ва боғдорчилигига кўпроқ яқин бўлишни танлади. Ҳаррис ва унинг рафиқаси Эссиэнинг Атлантада еттита фарзанди бор эди (тўққизтадан олтитаси болаликдан омон қолган).

1890-йилларнинг охирига келиб, Ҳаррис газета чоп этишдан чарчаган ва катта эҳтимол билан алкоголизмдан келиб чиққан соғлиғи билан боғлиқ муаммоларга дуч келган.

Жоэл Чандлер Ҳаррис, c. 1905

Ҳаррис 1900-йилда Конституциядан нафақага чиқди. У романлар билан тажриба қилишни давом эттирди ва Тҳе Сатурдай Эвенинг Пост каби нашрлар учун мақолалар ёзди. Шунга қарамай, у Пенсилвания университети ва Эмори коллежи (ҳозирги Эмори университети) фахрий унвонларини олиш учун саёҳат қилишдан бош тортиб, уйида қолди. 1905-йилда Ҳаррис Америка сан'ат ва адабиёт академиясига сайланди.

Ҳаррис Президент Теодор Рузвелт томонидан берилган Оқ уйга таклифномани қабул қилиш учун саёҳат қилди. Икки йил аввал Рузвелт шундай деган эди: „Президентлар келиши мумкин, президентлар кетиши мумкин, лекин Ремус амаки ўз жойида қолади. Георгиа Иттифоқ учун жуда кўп ишларни қилди, лекин у ҳеч қачон жаноб Жоэл Чандлер Ҳаррисни Америка адабиётига қилганидан кўра кўпроқ иш қилмаган.“[12]

1908-йил 3-июлда Жоэл Чандлер Ҳаррис ўткир нефрит ва жигар сиррози асоратларидан вафот этди. Тҳе Неw Ёрк Тимес Боок Ревиэw Рузвелтнинг фикрини такрорлаб, таъкидлади: „Ремус амаки ўлиши мумкин эмас. Жоэл Чандлер Ҳаррис 60 ёшида бу ҳаётни тарк этди … лекин унинг энг яхши ижоди (Унcле Ремус) фолклор фонди билан адабиётда яшайди.“[13]

Ёзувчилик фаолияти

Фолклор

Асосий мақола: Унcле Ремус

Ҳаррис 1876-йилда Атланта Конституцияси учун Ремус амаки персонажининг биринчи версиясини яратган. Ушбу қаҳрамон эскизларида Ремус ижтимоий ва ирқий муаммоларини муҳокама қилиш учун газета идорасига ташриф буюради.

  1. ↑ Брасч
  2. ↑ Брйсон, Билл. Мотҳер Тонгуэ: Энглиш анд Ҳоw Ит Гот тҳат Wай. Ҳарпер Перенниал, 1991. ИСБН 0-380-71543-0. 
  3. ↑ Ҳаррис, Жоэл Чандлер. "Тҳе Аccидентал Аутҳор, " Липпенcотъс Магазине, Април 1886, п. 418.
  4. ↑ Биcклей
  5. ↑ Жамес, Шерйл. „Тҳе Форготтен Аутҳор: Жоэл Чандлер Ҳаррис“. Тҳе Бладе, Фебруарй 21, 2016. Ретриэвед Жануарй 1, 2018.
  6. ↑ „Жоэл Чандлер Ҳаррис (1845–1908)“. Неw Георгиа Энcйcлопедиа. 2011-йил 6-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 8-июл.
  7. ↑ Ин Саваннаҳ, Га. – Неw Ёрк Тимес, Новембер 19, 2004
  8. ↑ Брасч, 23–33
  9. ↑ Стантон жоинед тҳе Атланта Cонститутион ин 1889, ҳавинг беэн реcруитед бй Ҳаррис анд Градй.
  10. ↑ 10,0 10,1 Биcклей, 38
  11. ↑ Паге, Wалтер Ҳинес. „Тҳе Неw Соутҳ.“ Бостон Пост, Септембер 28, 1881
  12. ↑ Биcклей, 59.
  13. ↑ "Унcле Ремус." Сатурдай Ревиэw оф Боокс, Тҳе Неw Ёрк Тимес. Жулй 11, 1908. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Joel_Chandler_Harris" dan olindi