John Quincy Adams sahifasining manbasini koʻrish

{{xatolar|sana=2025-03}}
{{Shaxsiyat bilgiqutisi
 | ismi                 = Jon Kuinsi Adams
 | portret              = JQA Photo.tif
 | tavsif               = Adams c. 1843–48, suratga olgan
Metyu Bredi
 | tavallud sanasi      = [[1767-yil]] [[11-iyul]], [[Braintree (Massachusetts)|Breyntri]], [[Massachusets koʻrfazi]], [[Britaniya Amerikasi]] (hozirgi Kuinsi)
 | vafot sanasi         = [[1848-yil]] [[23-fevral]] (80 yoshda), [[Vashington (shahar)|Vashington]], [[AQSh]]
}}
'''Jon Kuinsi Adams''' ([[Ingliz tili|inglizcha]]: ''John Quincy Adams''; 1767-yil [[11-iyul]] — 1848-yil 23-fevral) [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|amerika]]lik davlat arbobi, [[diplomat]], [[Huquqshunoslik|huquqshunos]] va [[kundalik]] [[Yozuvchi|yozuvchisi]] boʻlgan, 1825-1829-yillarda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlarning]] oltinchi [[Prezident|prezidenti]] boʻlgan. U ilgari 1817-yildan 1825-yilgacha [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlarning]] sakkizinchi [[Davlat kotibi]] boʻlib ishlagan. Oʻzining uzoq diplomatik va siyosiy faoliyati davomida Adams, shuningdek, [[elchi]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] Senati va [[Massachusetts|Massachusets]] shtati vakili boʻlgan. Vakillar palatasi aʼzosi sifatida ham ishlagan. U 1797-yildan 1801-yilgacha [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlarning]] ikkinchi [[Prezident|prezidenti]] boʻlib ishlagan.[[John Adams|Jon Adams]] va Ebigeyl Adams ning toʻngʻich oʻgʻli boʻlgan. Demokratik-Respublika partiyasi aʼzosi sifatida [[Prezident|prezidentlikka]] saylanishda  gʻalaba qozonadi va 1830-yillarning oʻrtalarida ''Whig'' partiyasiga qoʻshildi.

== Karyerasi ==
[[Massachusetts|Massachusets]] shtatining Breyntri shahrida tugʻilgan<ref>{{veb manbasi|url=https://www.nps.gov/adam/learn/historyculture/john-quincy-adams-birthplace.htm|sarlavha=John Quincy Adams Birthplace - Adams National Historical Park (U.S. National Park Service|kirish sanasi=24-avgust 2022-yil|til=inglizcha}}</ref>. Adams yoshligining koʻp qismini [[Yevropa]]da oʻtkazgan, u yerda otasi [[diplomat]] boʻlib xizmat qilgan. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika Qoʻshma Shtatlariga]] qaytgach, Adams [[Boston]]da muvaffaqiyatli yuridik amaliyotni yoʻlga qoʻyadi. 1794-yilda Prezident [[George Washington|Jorj Vashington]] Adamsni [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShning]] [[Niderlandiya]]dagi [[Elchi|elchisi]] etib tayinladi va Adams 1801-yilgacha, [[Thomas Jefferson|Tomas Jefferson]] [[prezident]] lavozimini egallagunga qadar yuqori martabali diplomatik lavozimlarda xizmat qildi. [[Massachusets|Massachusets shtatidagi]] federalist liderlar 1802-yilda Adamsning Qoʻshma Shtatlar Senatiga saylanishini tashkillashtirishdi, ammo Adams Federalistlar partiyasi bilan tashqi siyosat boʻyicha uzildi va qayta saylanish rad etiladi. 1809-yilda Demokratik-Respublika partiyasi aʼzosi boʻlgan prezident Jeyms Medison Adamsni AQShning Rossiyadagi elchisi etib tayinladi. Adams Medison prezidentligi davrida diplomatik lavozimlarda ishlagan va u 1812-yilgi urushni tugatish boʻyicha muzokaralar olib borgan Amerika delegatsiyasi tarkibida xizmat qildi. 1817-yilda Prezident Jeyms Monro Adamsni Davlat kotibi etib sayladi. Bu roʻlda Adams Amerikaning [[Florida]]ni sotib olishini nazarda tutgan Adams-Onis shartnomasini muhokama qiladi. Shuningdek, u AQSh tashqi siyosatining asosiy tamoyiliga aylangan Monro doktrinasining shakllanishiga yordam beradi. 1818-yilda Adams Filadelfiyadagi [[Amerika]] falsafiy jamiyatining aʼzosi etib saylandi<ref>{{veb manbasi|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1818&year-max=1818&dead=&keyword=&smode=advanced|sarlavha=APS Member History|kirish sanasi=24-avgust 2022-yil|til=inglizcha|qaralgan sana=2022-08-24|arxivsana=2021-07-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210710235704/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1818&year-max=1818&dead=&keyword=&smode=advanced}}</ref>.

Adams, Endryu Jekson, Uilyam X. Krouford va Genri Kley — Demokratik-Respublika partiyasining barcha aʼzolari — 1824-yilgi prezidentlik saylovlarida ishtirok etishadi. Hech bir nomzod saylovchilarning koʻp ovozini qoʻlga kirita olmaganligi sababli, Vakillar palatasi shartli saylovlar oʻtkazdi, bunda Adams Palata spikeri Kleyning qoʻllab-quvvatlashi bilan gʻalaba qozonadi, Adams munozarali ravishda oʻzining Davlat kotibi etib tayinlash uchun ketdi. Prezident sifatida Adams federal moliyalashtiriladigan infratuzilma loyihalarini, milliy universitetni tashkil etishni va Lotin Amerikasi mamlakatlari bilan hamkorlikni oʻz ichiga olgan ambitsiyali kun tartibiga chaqirdi, ammo Kongress uning koʻplab tashabbuslarini qabul qilishdan bosh tortadi. Adams prezidentligi davrida Demokratik-Respublikachilar partiyasi ikkita yirik lagerga boʻlindi: Prezident Adamsni qoʻllab-quvvatlagan Milliy Respublikachilar partiyasi va Endryu Jeksonning Demokratik partiyasi. Demokratlar Adams va uning milliy respublikachi tarafdorlariga qaraganda samaraliroq siyosiy tashkilotchilar ekanligini isbotladilar va Jekson 1828-yilgi prezidentlik saylovlarida Adamsni ishonchli tarzda magʻlub etib, Adamsni qayta saylanishda gʻalaba qozona olmagan ikkinchi prezidentga aylantirdi.

Adams davlat xizmatidan ketishning oʻrniga, Vakillar palatasiga saylovda gʻalaba qozondi, u 1831-yildan 1848-yilda vafotigacha xizmat qiladi. U palataga saylangan yagona sobiq prezident boʻlib qolmoqda. Massachusets gubernatori va Senatga qayta saylanish uchun oʻz takliflarini qisqa muddatda yoʻqotib qoʻygandan soʻng, Adams 1830-yillarning boshlarida Prezident Jeksonga qarshi boʻlganlarni birlashtirgan Whig partiyasiga qoʻshilishdan oldin Antimasonik partiyaga qoʻshiladi. Kongressdagi faoliyati davomida Adams qullik va Demokratik partiyani nazorat qilishiga ishongan janubiy liderlarni tobora koʻproq tanqid qila boshladi.[[Texas]]ning anneksiya qilinishiga va [[Meksika]]-Amerika urushiga qarshi edi, bu urushni qullik va uning Kongressga siyosiy taʼsirini kengaytirish uchun urush deb biladi.Shuningdek, Vakillar palatasida qullikni bekor qilish toʻgʻrisidagi petitsiyalarni muhokama qilishiga toʻsqinlik qilgan „gag qoidasi“ ni bekor qilishga rahbarlik qiladi. Tarixchilarning fikricha, Adams Amerika tarixidagi eng buyuk diplomat va davlat kotiblaridan biri boʻlgan.Ular odatda uni oʻrtacha prezident sifatida baholaydilar, chunki uning ambitsiyali kun tartibi bor edi.

== Shaxsiy hayoti ==
John Quincy Adams 1767-yil 11-iyulda Jon va Ebigeyl Adams oilasida Massachusets shtatidagi [[Braintree (Massachusetts)|Breyntri]] shahrida, yaʼni hozirgi Kuinsi shahrida tugʻilgan<ref>{{veb manbasi|url=https://npgallery.nps.gov/NRHP/GetAsset/NHLS/66000128_text|sarlavha=John Quincy Adams Birthplace|kirish sanasi=24-avgust 2022-yil|til=inglizcha}}</ref>. U onasining onasi tomonidan bobosi polkovnik Jon Kuinsining sharafiga nomlangan boʻlib, uning sharafiga [[Massachusetts|Massachusets]] shtatidagi Kuinsi nomi berilgan, u Adams tugʻilganidan ikki kun oʻtib vafot etgan<ref>{{kitob manbasi|title=The National Portrait Gallery of Distinguished Americans|isbn=978-0-405-02500-6}}</ref>. Yosh Adams xususiy repetitorlar va amakivachchasi Jeyms Tekster va otasining advokati Neytan Rays tomonidan taʼlim olgan<ref>{{veb manbasi|url=https://archive.org/details/johnquincyadams00remi|sarlavha=Remini, Robert V. (2002)|kirish sanasi=24-avgust 2022-yil|til=inglizcha}}</ref>. Jon Adabiy mahoratini namoyon etadi va 1779-yilda u oʻlimigacha davom etgan kundalikni boshladi 1848-yil<ref>{{veb manbasi|url=https://www.masshist.org/jqadiaries/|sarlavha=The Diaries of John Quincy Adams: A Digital Collection|kirish sanasi=24-avgust 2022-yil|til=inglizcha|qaralgan sana=2022-08-24|arxivsana=2021-11-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211111115342/https://www.masshist.org/jqadiaries/}}</ref>. Oʻn yoshga qadar Adams Breyntridagi oilaviy fermada, asosan, onasining qaramogʻida oʻsgan. Amerika inqilobidagi ishtiroki tufayli tez-tez qatnashmagan boʻlsa-da, Jon Adams oʻgʻli bilan yozishmalarni davom ettiradi va uni Fukidid va Gyugo Grotius kabi mualliflarning asarlarini oʻqishga undadi<ref>{{kitob manbasi|title=Cooper, William J. (2017). The Lost Founding Father: John Quincy Adams and the Transformation of American Politics. Liveright Publishing|isbn=978-1-63149-389-8}}</ref>. Otasining daldasi bilan Adams Virjil, Horatsi, Plutarx va Aristotel kabi klassik mualliflarni ham tarjima qilgan<ref>{{veb manbasi|url=https://archive.org/details/goldenageclassic00rich|sarlavha=Richard, Carl (2009). The Golden Age of the Classics in America: Greece Rome and the Antebellum United States|kirish sanasi=24-avgust 2022-yil|til=inglizcha}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Havolalar ==
* [https://www.c-span.org/video/?122555-1/life-portrait-john-quincy-adams „Life Portrait of John Quincy Adams“, from C-SPANʼs ''American Presidents: Life Portraits'', April 18, 1999]
* [https://www.gutenberg.org/ebooks/authors/search/?query=Adams,++John+Quincy Works by John Quincy Adams at Project Gutenberg]
* [https://archive.org/search.php?query=%28%28subject%3A%22Adams%2C%20John%20Quincy%22%20OR%20subject%3A%22Adams%2C%20John%20Q%2E%22%20OR%20subject%3A%22Adams%2C%20J%2E%20Q%2E%22%20OR%20subject%3A%22John%20Quincy%20Adams%22%20OR%20subject%3A%22John%20Q%2E%20Adams%22%20OR%20subject%3A%22J%2E%20Q%2E%20Adams%22%20OR%20creator%3A%22John%20Quincy%20Adams%22%20OR%20creator%3A%22John%20Q%2E%20Adams%22%20OR%20creator%3A%22J%2E%20Q%2E%20Adams%22%20OR%20creator%3A%22J%2E%20Quincy%20Adams%22%20OR%20creator%3A%22Adams%2C%20John%20Quincy%22%20OR%20creator%3A%22Adams%2C%20John%20Q%2E%22%20OR%20creator%3A%22Adams%2C%20J%2E%20Q%2E%22%20OR%20creator%3A%22Adams%2C%20J%2E%20Quincy%22%20OR%20title%3A%22John%20Quincy%20Adams%22%20OR%20title%3A%22John%20Q%2E%20Adams%22%20OR%20title%3A%22J%2E%20Q%2E%20Adams%22%20OR%20description%3A%22John%20Quincy%20Adams%22%20OR%20description%3A%22John%20Q%2E%20Adams%22%20OR%20description%3A%22J%2E%20Q%2E%20Adams%22%20OR%20description%3A%22Adams%2C%20John%20Quincy%22%20OR%20description%3A%22Adams%2C%20John%20Q%2E%22%29%20OR%20%28%221767-1848 Works by or about John Quincy Adams at Internet Archive]
{{DEFAULTSORT:Adams, John Quincy}}
{{Tashqi havolalar}}
{{AQSh prezidentlari}}

[[Turkum:Prezidentlar]]
[[Turkum:AQSh prezidentlari]]
[[Turkum:Diplomatlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]]