Kanō Jigorō sahifasining manbasini koʻrish

{{Sportchi bilgiqutisi
| ismi            = Kanō Jigorō
| tavallud_paytidagi_ismi     = {{lang-jp|嘉納 治五郎}}
| tasvir = Portrait of late Mr. Kano.jpg
| image_size      = 
| Tasvir izohi         = Kanō Jigorō
| tavallud_sanasi      = {{Birth date|df=yes|1860|10|28}} 
| tavallud_joyi     = [[Higashinada-ku]],[[Yaponiya]]
| vafot_sanasi      = {{Death date and age|df=yes|1938|5|4|1860|08|28}}
| vafot_joyi     = [[Tinch okeani]] (''[[Hikawa Maru]]'' [[Layner|layneri]])
| sport     = [[Dzyudo]], [[Jiu-jitsu]]
| murabbiylar = [[Fukuda Hachinotsuke]]; [[Iso Masatomo]]; [[Iikubo Tsunetoshi]]
| 
}}
'''Kanō Jigorō''' ({{Lang-jp|嘉納 治五郎}}, [[28-oktyabr|28-oktybar]] [[1860|1860-yil]] – [[4-may]] [[1938|1938-yil]]) – yaponiyalik jang saʼnati ustasi, [[Dzudo|dzyudo]] va [[Kodokan]] maktabi asoschisi<ref>Kodokan. [http://kodokanjudoinstitute.org/en/doctrine/ Teachings of Kano Jigoro Shihan]. Accessed 2022-12-13.</ref>.

== Hayoti ==

=== Yoshligi va taʼlimi ===
Kanō [[1860|1860-yil]] [[28-oktyabr|28 oktyabrda]] [[Kioto]] yaqinidagi Mikage shahrida ({{Lang-ja|御影村}}, hozirda [[Higashinada-ku]]) tugʻilgan. [[1871]]-yilda Kanō 10 yoshda boʻlganida onasi vafot etgan va oilasi [[Tokio|Tokioga]] koʻchib oʻtadi. Kanō [[Til|tillarni]] tez oʻrganish qobiliyatiga ega boʻlgan boʻlib, 15 yoshida Tokiodagi chet tillar maktabiga qatnay boshlagan. [[1877]]-yilda Kanō [[Tokio universiteti|Tokio universitetiga]] oʻqishga kirgan, u yerda [[falsafa]] va [[Siyosatshunoslik|siyosatshunoslik boʻyicha]] tahsil olgan<ref>{{cite web | url=https://www.ndl.go.jp/portrait/e/datas/253/?c=10 | title=KANO Jigoro &#124; Portraits of Modern Japanese Historical Figures &#124; National Diet Library, Japan }}</ref>.

Yoshligida Kanō jismonan zaif va yaxshi tana tuzilishiga ega emas edi, bu esa uning tengdoshlari tomonidan masxara qilinishiga sabab boʻlgan. Kanō oʻzining tanasini chiniqtirish va rivojlantirishga qaror qilib, 17 yoshida [[jiu-jitsu]] bilan shugʻullana boshlagan. [[Jiu-jitsu]]<nowiki/>oʻsha paytda jang sanʼatining Yaponiyada keng tarqalgan turi boʻlgan, ammo [[Meydzi islohoti]]<nowiki/>dan keyin bu jang sanʼat turi qiyin kunlarni boshdan kechirayotgandi. Dzyudo asosini yaratishda Kanō [[Jiu-jitsu|jiu-jitsudagi]] kurash usullarini olgan.

Kanō dastlab Katagiri Ryujiga [[Jiu-jitsu|jiu-jitsuni]] oʻrgatish iltimosi bilan murojaat qildi. Ammo birinchi jiddiy saboqlarni [[Fukuda Hachinosuke|Fukuda Hachinosukedan]] olgan, uning dojosida [[Tenjin Shin'yō-ryū]] uslubini oʻrgangan. Soʻngra Kanō [[Iso Masamoto|Iso Masamotoda]] saboq mashgʻulotlarini davom ettirgan va [[1881|1881-]]<nowiki/>yilda usta [[Iikubo Tsunetoshi]] rahbarligida [[Kitō-ryū]] uslubini oʻrganishni boshlagan.

=== Kodokan maktabi va dzyudoning yaratilishi ===
Kanō kurashda yelka osha irgʻitish usullarini rivojlantirish davomida [[Jiu-jitsu|jiu-jitsuni]] isloh qilish fikriga kelgan. Kanō ilmiy kuzatishlarga asoslangan yangi kurash uslubi orqali shogirdlarining aql va ruhini uygʻunlashtirishga erishmoqchi boʻlgan. Kanō jarohatlanishlarga olib keladigan xavfli usullarni dasturdan chiqarib tashlab, kurashning yangi va samarali turini yaratishga intildi.

[[1881]]-yilda Kanō universitetni tugatib, tez orada imtiyozli oila bolalari oʻqiydigan maktabda [[adabiyot]] oʻqituvchisi boʻlib ishladi. [[1882|1882-yil]] fevral oyida Kanō oʻzining dojosini ochadi, bu sana Kodokan [[Dzudo|dzyudosining]] tashkil topgan sanasi hisoblanadi. Dastlab bu dojoda Kanoning toʻqqiz nafar shogirdi va 12 [[Tatami|tatamilik]] zali boʻlgan<ref name="Горбылёв, Додзё № 6">{{Kitob manbasi/Ruscha|автор=Горбылёв А.М.|часть=Очерк истории дзюдо. Начало пути|заглавие=Додзё. Воинские искусства Японии. Научно-популярный методический сборник. Выпуск 6|оригинал=|ссылка=|издание=|место=М.|издательство=ООО «Будо-спорт»|год=2001|том=|страницы=7—15|isbn=}}</ref>.

Yangi dzyudo sanʼati 1885—1888-yillarda Tokio politsiya boshqarmasi homiyligida oʻtkazilgan turnirlarda Kanō shogirdlari turli [[jiu-jitsu]] maktablari vakillari bilan oʻtkazilgan musobaqalarda bir necha bor gʻalaba qozonganlaridan keyingina ommalasha boshladi. Bunday muvaffaqiyatlar tufayli dzyudo maktabi Yaponiya boʻylab juda tez tarqala boshladi. 1907-yilda [[dzyudo]], [[kendo]] bilan birgalikda, umumtaʼlim maktablarining oʻquv dasturiga kiritildi, keyinchalik esa u asta-sekin [[politsiya]] va [[Armiya|armiyada]] ham ommalasha boshladi.

Kanō intizomga juda katta eʼtibor berardi va oʻta qattiq talabchan edi. Boshqa tomondan esa, uning shogirdlari taʼlim uchun pul toʻlamasdan, buning oʻrniga guruch va choy bilan haq toʻlashardi. Kanō hatto shogirdlariga mashgʻulot kiyimlarini oʻzi tikib bergan.

1891-yilda Yaponiyaning Koreyadagi sobiq elchisining qizi Sumako Takezoga uylanadi.

1909-yilda Kanō eng nufuzli yapon sport tashkiloti rahbari sifatida [[Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi|Xalqaro Olimpiya qoʻmitasi]] aʼzosi etib saylandi<ref name="Горбылёв. Додзё № 8">{{Статья|ссылка=|автор=Горбылёв А.М.|заглавие=Очерк истории дзюдо. От национального признания к олимпийскому виду спорта|оригинал=|год=2001|ответственный=|язык=ru|автор издания=|место=|издание=Додзё. Воинские искусства Японии|издательство=ООО «Будо-спорт»|тип=Научно-популярный методический сборник|том=|выпуск=8|номер=|страницы=5—13|isbn=|issn=}}</ref>.

1911-yilda Kanō [[Yaponiya sport assotsiatsiyasi|Yaponiya sport assotsiatsiyasiga]] asos solgan va uning prezidenti etib saylangan.

1919-yilda Kanō [[Yaponiya atletika tashkiloti|Yaponiya atletika tashkilotining]] prezidenti etib tayinlandi.

[[1938-yil]] [[4-may|4-mayda]] Kanō Qohira oʻtkazilgan [[Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi|XOQning]] Bosh Assambleyasidagi ishtirokidan soʻng Yaponiyaga qaytib, [[Hikawa Maru]] [[Layner|laynerida]] ([[Iokogama]] portiga kelishidan ikki kun oldin) 77 yoshida [[Zotiljam|oʻpka yalligʻlanishidan]] vafot etgan<ref>{{Veb manbasi |til=ja |url=https://www.ndl.go.jp/kaleido/entry/15/3.html |sarlavha=第3章 戦争と大会返上 |ish=「本の万華鏡」第15回「もう一つの東京オリンピック」 |qaralgan sana=2021-09-12 |arxivsana=2021-07-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210715021935/https://www.ndl.go.jp/kaleido/entry/15/3.html}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=1938-05-04 |title=DR. JIGORO KANO, 78, OF OLYMPIC GROUP; Japan's Representative on the Committee Dies at Sea |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1938/05/04/archives/dr-jigoro-kano-78-of-olympic-group-japans-representative-on-the.html |access-date=2021-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210713033657/https://www.nytimes.com/1938/05/04/archives/dr-jigoro-kano-78-of-olympic-group-japans-representative-on-the.html |archive-date=2021-07-13}}</ref>.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:1938-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:4-mayda vafot etganlar]]
[[Turkum:1860-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:28-oktyabrda tugʻilganlar]]