Kayxusrav

Кайхусрав, Кави Хаосрава -1) Эрон мифологиясида каёнийлар сулоласидан бўлган 3-шоҳ. "Шоҳнома"га кўра, онаси Заҳҳок қавмидан бўлган туронлик Фарангис. Отаси Сиёвуш. Афросиёб Турон баҳодири Пиронга Фарангисга кўз-қулоқ бўлиб туришини ва тугиладиган чақалоқни ўлдиришни буюради. Пирон тушида Сиёвушни кўради. Сиёвуш ўғлининг тахтга ўтиришини башорат қилади. Пирон К. деб исм қўйилган чақалоқни чўпонларга топширади. Бола пахлавон бўлиб етишади, унинг Шабранги Беҳзод номли қора оти бўлган. Эронликлар К.ни топиш учун кўп овора бўлишади, ниҳоят 7 йиллик изланишдан сўнг баҳодир Гев К.ни онаси билан бирга бобоси Кайковус ҳузурига олиб келади. К. 60 й. подшохлик қилади. Рустам билан бирга у отасининг ўчини олиш учун Афросиёбга қарши юриш қилади. Жангда Афросиёбнинг ўғли Шидни ўлдиради, сўнг Афросиёб ҳам ҳалок бўлади. К. даврида мамлакатда тинчлик-осойишталик ўрнатилади. К. Афросиёбнинг бошқа бир ўғли — Жахнни тутқунликдан халос этиб, унга Туронни топширади. Аммо К.нинг кўнгли ўзидан хотиржам эмас эди. Унинг томирларида фақат яхшиликка эътиқод қилганнинг қонигина эмас, ёвузликка эътиқод қўйганнинг ҳам қони оқишини биларди. У ўзидаги ёвузлик ибтидоси ундаги эзгуликни енгиб қўйишидан хавотирда эди. К. тахтни қариндоши Луҳроспга топшириб, ўзи тоққа йўл олади ва тонгда ғойиб бўлади. Баҳодирлар бедарак кетган К.ни излашга отланишади, кучли қор бўрони уларни кўмиб юборади ва кўпчилик баҳодирлар К. каби абадий ғойиб бўлишади.

Авестода Кави Хаосрава Ардви Сурадан Франгхрасён (Афросиёб)ни енгишда мадад сўрайди. Унга Ардви мадад беради. "Чунки, Ардви иймонлилар тилагини бажо келтирувчи зотдир"; 2) Ахоманийлар давлати асосчиси Кир ИИ нинг халқ оғзаки ижоди, фолклорда учрайдиган афсонавий номи.

Мирсодиқ Ишоқов.