Kayxusrav I
Кайхусрав И (Андоза:Ланг-трк-х-олданат ёки Ғиёсиддин Кайхусрав ибн Килиж Арслон; форсча: غياثالدين كيخسرو بن قلج ارسلان) Килиж Арслан ИИнинг ўн биринчи ва кенжа ўғли бўлиб, Рум салжуқий султони эди. 1192-йилда отасининг ўрнига тахтга чиққан. Бироқ, султонлик устидан назорат учун ака-укалари билан курашишга мажбур бўлган ва 1196-йилда акаси Сулаймонга ютқазган[1]. 1192—1196 ва 1205—1211-йилларда ҳукмронлик қилган.
| Кайхусрав И | |||||
|---|---|---|---|---|---|
|
Ғиёсиддин Кайхусрав И ибн Қилич Арслон. Иккинчи ҳукмронлиги. Ҳижрий 601—608-йиллар (милодий 1204—1211-йиллар) | |||||
| Рум султони | |||||
| Салтанат | 1192—1196 | ||||
| Ўтмишдоши | Килиж Арслон ИИ | ||||
| Давомчиси | Сулаймон ИИ (Рум) | ||||
| Салтанат | 1205—1211 | ||||
| Ўтмишдоши | Килиж Арслон ИИИ | ||||
| Давомчиси | Кайковус И | ||||
| Туғилиши |
1169 Куюcак, Рум султонлиги | ||||
| Вафоти |
1211 (ёши 41–42) Куюcак, Рум султонлиги | ||||
| Турмуш ўртоғи |
Мануэл Маурозомеснинг қизи Давлат Розия Хотун Бардулия Хотун | ||||
| Фарзандлари |
Кайковус И Қайқубод И Музаффариддин Нумон | ||||
| |||||
| Сулола | Салжуқий | ||||
| Отаси | Килиж Арслон ИИ | ||||
| Онаси | Уммуҳан Хотун | ||||
| Дини | Ислом (Сунний ҳанафий) | ||||
Исми
„Кайхусрав“ номи афсонавий Шоҳнома қаҳрамони Кайхусрав исмидан келиб чиққан[2].
Келиб чиқиши
Кайхусравнинг туғилган санаси номаълум[3]. Килиж Арслоннинг (ҳ. 1156–1192) ўн биринчи ва энг кенжа ўғли бўлган. Онаси Византиядан келиб чиққан[4]. Кайхусрав яхши таълим олган, ўз она тили турк тилидан ташқари, форс, араб ва юнон тилларини ҳам ўрганган[3].
Турмуши
Кайхусрав Мануэл Маурозомеснинг қизига уйланган[5]. Мануэл Маурозомес Кайхусравнинг вассали сифатида Чонаэ ва Лаодиcеа қал’аларини бошқарган[6].
Ҳукмронлик
1192/93-йилда Кайхусрав Византия зодагони Тҳеодоре Мангапҳасни, Мангапҳаснга нисбатан бўладиган муносабат кафолатлангач, император Исаакка қайтариб берган[7]. Акаси Рукниддин Сулаймоншоҳ Кўния томон тезкор юриш бошлаганида, Кайхусраw 1196-йилда Константинополга қочган[8]. 1197—1203-йилларда Константинополда яшаган ва эҳтимол ҳатто чўқинтирилган бўлиши мумкин[9]. Кайхусравнинг ўзи ёзган маснавий асарида ўша даврдаги тақдирини илоҳий омадидан (фарр) айрилгач, сургунда юришга мажбур бўлган афсонавий эроний қаҳрамон Жам (Жамшид) тақдири билан қиёслайди[10].
Сулаймон вафотидан ва Килиж Арслоннинг султонлик тахтига чиқишидан сўнг, Кайхусрав Кўнияга куч билан кириб борган, Килижни ҳокимиятдан четлатган ва иккинчи бор тахтга ўтирган[11].
Кайхусраw 1207-йилда Анталияни Никея империяси гарнизонидан тортиб олиб, Рум салжуқий султонлигига Ўрта ер денгизига чиқиш имконини берувчи портни олиб берган[12]. Айнан шу йили Кайхусрав Анталияда масжид қурдирган[13].
Кайхусраw 1211-йилда Меандр дарёси бўйидаги Антиохия жанги ҳалок бўлган[14]. Унинг Мануэл Маурозомеснинг қизидан туғилган ўғли Кайқубод И 1220—1237-йилларда султонликни бошқарган. Набираси эса Кайхусрав ИИ бўлиб, 1237—1246-йилларда ҳукмронлик қилган[15]. Кайхусравнинг жасади Кўнияга олиб келинган ва у ерда ўз сулоласининг аждодлар мақбарасига дафн этилган[16].
Шахсияти

Рустам Шукуровга кўра, Кайхусрав И „иккиёқлама насроний ва мусулмон шахсиятга эга бўлган. Бу шахсият эса туркий/форсий ва юнон этник мансублигининг иккиёқламалиги билан янада мураккаблашган“[17].
Маданият
Кайхусрав форс тилида шеърлар ёзган[3]. Муҳаммад ибн Али Равандий (1207-йилдан кейин вафот этган) Салжуқийлар империяси тарихига бағишланган Раҳат ас-судур ва-аят ас-сурур номли тарихий асарини Кайхусравга бағишлаган[3][18].
Манбалар
- ↑ Пеаcоcк & Йилдиз 2015, с. 29.
- ↑ Дуранд-Гуéдй 2013, с. 191.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Öзгüденли 2017.
- ↑ Тҳе Селжукс оф Анатолиа: Cоурт анд Соcиэтй ин тҳе Медиэвал Миддле Эаст. (2012). Сторбританниэн: Блоомсбурй Публишинг.
- ↑ Бранд 1989, с. 18.
- ↑ Треадголд 1997, с. 714.
- ↑ Беиҳаммер 2011, с. 605.
- ↑ Пеаcоcк & Йилдиз 2015, с. 78.
- ↑ Пеаcоcк & Йилдиз 2015, с. 128.
- ↑ Пеаcоcк & Йилдиз 2013, с. 176.
- ↑ Пеаcоcк & Йилдиз 2015, сс. 178–179.
- ↑ Де Ниcола, Йıлдıз & Пеаcоcк 2015, с. 121.
- ↑ Cране 1993, с. 6.
- ↑ Ван Тричт 2011, с. 375.
- ↑ Босwортҳ 1996, с. 213.
- ↑ Дуранд-Гуéдй 2013, с. 199.
- ↑ Пеаcоcк & Йилдиз 2013, с. 133.
- ↑ Cаҳен 1997, с. 816.
Адабиётлар
- Беиҳаммер, Алехандер Д. (2011). "Дефеcтион аcросс тҳе Бордер оф Ислам анд Чристианитй: Апостасй анд Cросс-Cултурал Интераcтион ин Бйзантине-Селжук Релатионс". Спеcулум 86 (3 ЖУЛЙ): 597–651. дои:10.1017/С0038713411001138. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_спеcулум_2011-07_86_3/паге/597.
- Босwортҳ, C.Э.. Тҳе Неw Исламиc Дйнастиэс. Cолумбиа Университй Пресс, 1996.
- Бранд, Чарлес М. (1989). "Тҳе Туркиш Элемент ин Бйзантиум, Элевентҳ-Тwелфтҳ Cентуриэс". Думбартон Оакс Паперс 43: 1–25. дои:10.2307/1291603.
- Cаҳен, Cлауде (1997). "Кайкҳусраw". Тҳе Энcйcлопаэдиа оф Ислам. ИВ. Брилл.
- Cране, Ҳ. (1993). "Нотес он Салджūқ Арчитеcтурал Патронаге ин Тҳиртеэнтҳ Cентурй Анатолиа". Жоурнал оф тҳе Эcономиc анд Соcиал Ҳисторй оф тҳе Ориэнт 36 (1): 1–57. дои:10.1163/156852093Х00010.
- Дуранд-Гуéдй, Давид. Турко-Монгол Рулерс, Cитиэс анд Cитй Лифе. Брилл, 2013. ИСБН 978-90-04-25700-9.
- Ислам анд Чристианитй ин Медиэвал Анатолиа. Ашгате Публишинг Cомпанй, 2015.
- Öзгüденли, Осман Г. (2017). "Гıяседдин Кейҳüсрев И". ин Флеэт, Кате; Крäмер, Гудрун; Матринге, Денис эт ал.. Энcйcлопаэдиа оф Ислам (3- нашри). Брилл Онлине. ИССН 1873-9830. ҳттпс://референcеwоркс.бриллонлине.cом/энтриэс/энcйcлопаэдиа-оф-ислам-3/*-CОМ_32073.
- Тҳе Селжукс оф Анатолиа: Cоурт анд Соcиэтй ин тҳе Медиэвал Миддле Эаст. И.Б.Таурис, 2013. ИСБН 978-0857733467.
- Тҳе Селжукс оф Анатолиа: Cоурт анд Соcиэтй ин тҳе Медиэвал Миддле Эаст. И.Б. Таурис, 2015.
- Треадголд, Wаррен Т.. А Ҳисторй оф тҳе Бйзантине Стате анд Соcиэтй. Станфорд Университй Пресс, 1997.
- Ван Тричт, Филип. Тҳе Латин Реноватио оф Бйзантиум: Тҳе Эмпире оф Cонстантинопле (1204-1228). Брилл, 2011.