Электромагнит тўлқинлар қуйидаги дифференсиал тенгламаларга бўйсунади:
Кўриниб турибдики, хусусий ҳосилалардан иборат чизиқли дифференсиал тенгламалар системаси билан амал қилишга тўғри келади.
Чексиз кичик ҳажмдаги заряд бўлади. Координаталар бошини шу зарядда жойлашган деб ҳисоблаймиз. У вақтда, ҳажмдан ташқаридаги нуқталарда заряд йўқ, демак (2 — 3) га мувофиқ
заряднинг ҳажмдан ташқаридаги нуқталарда ҳосил қилган майдони координаталар бошигача бўлган масофа ва вақтгагина боғлиқ, яъни майдон сферик симметрияга эга. Энди Лаплас операторини сферик координаталарда ёзиб кўрсак, (6) га мувофиқ
Қуйидаги кўринишда янги функсия киритамиз:
Кўриниб турибдики,
Демак, (7) га мувофиқ
бўлади. Бу ясси электромагнит то'лқин тенгламасидир. Шундай қилиб,
То'лқин тенгламанинг хусусий ечимигина бизни қизиқтиради. Шу сабабли билан чекланамиз:
У ҳолда, (8) га мувофиқ
бўлади. Кўриниб турибдики, вақт ўтиши билан () тўлқин радиуснинг орта бориш томонига қараб тарқалади. Номаълум функсияни аниқлаш лозим.
Зарядга чексиз яқин турган нуқталар учун чексиз кичик. Демак, . Маълумки, заряднинг Кулон потенсиали:
Демак, , бу ердан , у вақтда (12) га мувофиқ
Кўрамизки, (13) га асосан, кузатиш нуқтасида вақтнинг моментидаги потенсиал вақтнинг олдинги моментидаги заряд зичлиги билан аниқланади. Заряд турган жойда вақтнинг моментида пайдо бўлган потенсиал масофани вақтда ўтиб, кузатиш нуқтасига вақт кечикиш билан етиб келади. Шунинг учун (13) билан ифодаланган потенсиал кечикувчи потенсиал деб юритилади.
Зарядлар системасининг потенсиали
Зарядлар системасининг потенсиалини аниқлаш учун (13) формулани системанинг барча зарядлари жойлашган ҳажм бўйича интеграллаш лозим:
Худди шунингдек,
Ушбу тенгламаларда заряд турган нуқтани координаталар боши сифатида олинган. Агар координаталар бошини системанинг ичидаги бошқа бирор нуқтага кўчирилса, янги координаталар бошига нисбатан заряд турган нуқтанинг радиус-вектори ва кузатиш нуқтасининг радиус-вектори билан белгиланади. Демак,
бўлади. Янги координаталар бошига нисбатан кечикувчи потенсиаллар қуйидагича ёзилади:
Адабиётлар
- Р.Х.Маллин, Классик электродинамика, Тошкент, 1974
Яна қаранг