Kinona sahifasining manbasini koʻrish

{{Qabila bilgiqutisi
| name = Kinona<br />{{Qalin emas|{{Lang-ar|بَنُو كِنَاَنَة}}}}
| type = Arab qabilasi
| image_size = 130px
| caption = Kinonaning [[Siffin jangi]]dagi (657) bayrogʻi
| nisba = Al-Kinoniy ({{Lang|ar|الْكِنَانِيّ}})
| location = [[Tihama]] va [[Hijoz]]ning [[Makka]] shahri atrofidagi hududlar (V asr — hozirgacha) <br /> [[Jund Filastin|Falastin]] (VII — XII asrlar) <br />
[[Dumyot]] va atrof hududlar (XII — XIII asrlar)
| descended = [[Muhammadning shajarasi|Kinona ibn Xuzayma]]
| branches = *Nadr
** [[Quraysh]] (alohida qabila sifatida)
* Molik
* Milkon
* Amir
* Amr
* Abdumanot
** [[Banu Bakr ibn Abdumanot|Bakr]]
*** Mudlij
*** Lays
*** Duʼil
*** Damra
** [[Banu Gʻifar|Gʻifor]]
** Horish
** [[Banu Jazima|Jazima]]
| religion = [[Islom]]
| image = Kinana.svg
}}
'''Kinana''' ({{Lang-ar|كِنَاَنَة|Kināna}}) — [[Arabiston yarim orolidagi qabilalar va urugʻlar|arab qabilasi]], [[Tihama]] sohilboʻyi hududi va [[Hijoz]] togʻlarida, [[Makka]] atroflarida yashagan{{Sfn|Watt|1986|p=116}}. [[Islom]] paygʻambari [[Muhammad]] mansub boʻlgan [[Quraysh]] qabilasi aynan Kinonaning bir tarmogʻidan kelib chiqqan. Hozirgi kunda [[arab dunyosi]]ning turli hududlaridagi bir qator qabilalar oʻz nasablarini Kinona qabilasi bilan bogʻlaydi<ref name="Brill">{{cite book|title=E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936 |volume=4 |editor-last=Houtsma |editor-first=M. Th. |year=1993 |pages=1017–1018 |chapter=Kinana |publisher=Brill |isbn=9789004097902}}</ref>.

== Joylashuvi ==
Kinona qabilasiga tegishli hudud [[Tihama]] sohilining [[Makka]] yaqinidagi qismidan shimoli-sharqqa tomon choʻzilib, ularning qarindosh qabilalari [[Banu Asad]] hududi bilan chegaradosh boʻlgan{{Sfn|Watt|1986|p=116}}.

[[File:Pre_Islamic_Arabian_Tribes_(Harold_Dixon).svg|thumb|258x258px|Milodiy 600-yildagi [[Arabiston yarim oroli]] xaritasida turli arab qabilalari va ularning yashash hududlari koʻrsatilgan. [[Laxmiylar qirolligi|Laxmiylar]] (sariq) [[Sosoniylar davlati|Sosoniylar imperiyasi]]ning [[vassallik|vassallari]] sifatida arab monarxiyasini tashkil etgan boʻlsa, [[Gʻassoniylar davlati|Gʻassoniylar]] (qizil) [[Rim imperiyasi]]ning vassali sifatida arab monarxiyasini tashkil etgan. [[Birinchi jahon urushi]] davrida britaniyalik olim Harold Dixon tomonidan nashr etilgan xaritada 1914-yilda [[Gʻarbiy Osiyo]]dagi arab qabilalarining joylashuvi koʻrsatilgan.]]

== Tarixi ==

=== Kelib chiqishi va tarmoqlari ===
Arab nasabnoma anʼanasida qabilaning nomdosh ajdodi Kinana boʻlib, u [[Xuzayma ibn Mudrika]]ning oʻgʻli sanaladi<ref name="Ishaq">{{cite book |author=Ibn Ishaq |author-link=Ibn Ishaq |translator=Alfred Guillaume |translator-link=Alfred Guillaume |title=The Life of Muhammad: A Translation of Ibn Isḥāq's sīrat |url=https://archive.org/stream/TheLifeOfMohammedGuillaume/The_Life_Of_Mohammed_Guillaume#page/n23/mode/2up |location=London |publisher=Oxford university press |isbn=0195778286 |year=1955 |pages=3, 38–41, 52–53}}</ref>. Qabila oʻz ajdodini [[Islomda Ismoil|Ismoil]]ga bogʻlagan; Islom anʼanasiga koʻra, Ismoil yamaniy [[Jurhum]] qabilasidan bir ayolga uylanib, Makka atrofida istiqomat qilgan<ref name="Peters">{{cite book |title=Muhammad and the Origins of Islam|last1=Peters |first1=Francis E.|pages=5–15}}</ref>. Kinana [[Islomdan avvalgi Arabistondagi din|koʻpxudolik]]ka eʼtiqod qilgan, ularning sigʻinishi maʼbuda [[al-Uzza|al-Uzzo]] atrofida jamlangan. Islom anʼanasiga koʻra, Kinana va Ismoilning boshqa avlodlari asta-sekin Shimoliy Arabiston boʻylab tarqalib, oʻzlarining [[Hanif|dastlabki eʼtiqodi]]ni yoʻqotib, [[Arabiston ko‘pxudoliligi|butparastlik]]ka berilib ketgan<ref name="Peters" />.

Qabilaning oltita asosiy tarmogʻi boʻlgan: Nadr, Malik, Milkan, Amir, Amr va Abd Manat. Nadr [[Quraysh|qurayshlar]]ning ona qabilasi boʻlib, Islom paygʻambari [[Muhammad]]ning qabilasi Kinanadan mustaqil ravishda alohida hisoblangan. Abd Manat tarkibida ayniqsa qudratli kichik guruh — [[Banu Bakr ibn Abd Manat|Bakr ibn Abd Manat]] — boʻlib, uning asosiy tarmoqlari Mudlij, Du’il, Layth va Damra edi. [[Banu Gʻifar|Gʻifor]] kichik guruhi Damraga mansub boʻlgan yoki bevosita Abd Manatdan kelib chiqqan. Yana bir tarmoq — Horish ibn Abd Manat — Ahabish guruhining (ehtimol oʻzaro qarindosh boʻlmagan) mayda urugʻlar toʻplamining asosiy yadrosini tashkil etgan{{Sfn|Watt|1986|p=116}}.

Quraysh ajdodi [[Fihr ibn Molik|Fihr ibn Malik ibn Nadr]] nomaʼlum sanada Kinananing yetakchisi sifatida [[Janubiy Arabiston|Janubiy Arabiston]]dagi [[Himʼyariylar podsholigi|himyarlar]]ning bir tarmogʻi ustidan qozonilgan gʻalabada namoyon boʻladi. Uning avlodi [[Qusay ibn Kilab|Qusayy ibn Kilab]] Kinana tomonidan qoʻllab-quvvatlanib, [[Kaʼba|Kaaba]] joylashgan muqaddas shahar [[Makka]]ni egallagan. Qusayyning qabiladoshlar orasidagi mavqei Layth guruhidan boʻlgan Kinana boshligʻi Yaʼmar ibn Amrning yordami bilan yanada mustahkamlangan; Bakr esa odatda Qusayyga qarshi turgan. [[Fijar urushi]] Damradan boʻlgan, qabilasi tomonidan quvgʻin qilingan, biroq Du’il tomonidan himoya qilingan hamda quraysh boshligʻi [[Harb ibn Umayya]] bilan ittifoqchilik munosabatini saqlagan kinanalik al-Barrad ibn Qaysning [[Banu Kilab|Banu Kilab]] boshligʻini oʻldirishi oqibatida boshlangan. Qasos tariqasida Kilab va ularning [[Hawazin|Havozin]] qabiladoshlari Qurayshga qarshi yurish qiladi, Kinana esa (Bakr ham jumlasidan) Qurayshni qoʻllab-quvvatlaydi. Bakr Qurayshga nisbatan dushmanona qoladi, vaziyat esa Bakr boshligʻi kinanaliklar tomonidan bir quraysh yigitining oʻldirilishiga javoban oʻldirilgach keskinlashadi; qabila odatlari boʻyicha yigitlar boshliqlar bilan teng maqomda sanalmagan{{Sfn|Watt|1986|p=116}}.

=== Ilk islomiy davr ===
Islomiy tarixchilar Muhammad davrida Kinananing bir butun qabila sifatidagi harakatlarini qayd etmagan, biroq qabilaning bir qancha tarmoqlari, jumladan qurayshlar, Islomning shakllanishi va tarqalishida muhim rol oʻynagan<ref name="Brill" />. Qurayshlar avval Muhammad va uning yakkaxudolik daʼvatiga qarshi turgan, ammo Bakr bilan avvaldan mavjud taranglik sababli 624-yilda [[Badr jangi|Badr]]da Kinana tomonidan xavfsizlik kafolatlari berilmasdan turib, unga va izdoshlariga qarshi harakat qilishdan tortingan. Mudlij guruhi Qurayshga orqadan hujum qilmaslikka vaʼda bergach, ular Muhammadga qarshi yurish qiladi, Muhammad esa bu toʻqnashuvda ularni magʻlub etadi. Keyinroq Bakrning Muhammad ittifoqchilari Xuzoʻaga hujumi Muhammadni 630-yilda [[Makkaning fath qilinishi|Makkani fath etish]]ga undaydi. Bu ishda unga Gʻifor, Layth va Damra yordam beradi{{Sfn|Watt|1986|p=116}}.

Makka fathidan keyin Kinana haqida maʼlumotlar kam. Du’ilning nufuzli qabiladoshi [[Abul Asvad Dualiy|Abu al-Asvad ad-Du’aliy]] xalifa [[Ali]]ning (Muhammadning amakivachchasi va kuyovi) ittifoqchisi sifatida tilga olinadi{{Sfn|Watt|1986|p=116}}. Kinana 630-yillarda musulmonlar tomonidan bosib olingandan soʻng [[Jund Filastin]] ([[Falastin (mintaqa)|Falastin]] harbiy okrugi)dagi arab qabila garnizonining asosiy tarkibiy qismlaridan biri boʻlgan; qolgan asosiy qismlar [[Judham|Juzom]], [[Laxmiylar qirolligi|Laxm]], Xuzoʻa, [[Khath'am|Xas’am]] va [[Azd]] edi{{Sfn|Crone|1980|p=225, note 210}}. Xalifa [[Umar]] ({{hukmronlik|634|644}}) Kinana qabilasidan ikki kishini — [[Alqama ibn Mujazziz al-Kinoniy|Alqama ibn Mujazziz]] va Alqama ibn Hakimni — taxminan 638/639-yillarda Falastinga ikki hokim etib tayinlaydi; birinchisi [[Quddus]]da, ikkinchisi esa ehtimol [[Lidda]]da joylashgan edi{{Sfn|Gil|1997|p=116}}; ikkinchisi xalifa [[Usmon ibn Affon|Usmon]] ({{hukmronlik|644|656}}) tomonidan [[Muoviya I|Mu’oviya ibn Abi Sufyon]] bilan almashtirilguncha hokim boʻlib qolgan. [[Damashq xalifaligi|Umaviylar]] xalifasi [[Yazid II]] ({{hukmronlik|720|724}}) ning qoʻshiqchi choʻrisi [[Hababa|Habbaba]] sheʼrda Falastinda kinanaliklar borligini eslatadi: <blockquote>Atrofimda Kinananing bir toʻdasi <br />. Falastinda, otlariga chaqqon minar{{Sfn|Jayyusi|2010|pp=98–99}}.</blockquote>

Kinana 844/45-yillarda Makka atrofida (kuchsizlangan boʻlsa-da) mavjud boʻlib qolganligi qayd etilgan{{Sfn|Watt|1986|p=116}}.

=== Oʻrta islomiy davr ===
Janubiy [[Falastin (mintaqa)|Falastin]]dagi Kinana [[Amir|amiri]]lari va iqto egalari 1153-yilda [[Salib yurishlari|salibchilar]] port shahri Asqalonni egallagach, [[Fotimiylar xalifaligi|Fotimiylar Misri]]ga koʻchib ketadi. Fotimiylar vaziri [[Tala'i ibn Ruzzik|Talai ibn Ruzzik]] qabiladoshlarni [[Dumyot|Damiyota]] va uning atrof hududlariga joylashtiradi va ular Kinaniyya nomi bilan tanila boshlaydi.

[[Ayyubiylar]] davrida Kinaniyya moliyaviy jihatdan ikkinchi toifa qoʻshin sifatida hisoblangan: ularga [[Kurdlar|kurdlar]], [[Turkoman (ethnonym)|turklar]] va [[Turkmanlar|turkman]] askarlariga toʻlanadigan haqning yarmi toʻlangan, biroq boshqa arab yordamchi kuchlariga nisbatan ancha koʻp berilgan{{Sfn|Gibb|1923|p=76}}. Kinaniy qabiladoshlar Ayyubiy sultoni [[Salohuddin al-Ayyubiy|Salohiddin]]ning sarkardasi [[Qadi al-Fadil|Qozi al-Fozil]] bilan birga [[Ramla]] yaqinidagi [[Montgizard jangi]]da salibchilarga qarshi jang qiladi, bu yerda Salohiddin qoʻshinlari tor-mor etilgan{{Sfn|Gibb|1923|p=86, note 25}}. Ehtimol, ular Janubiy Falastindagi Ramla atrofini yaxshi bilganlari uchun jalb qilingan{{Sfn|Gibb|1923|p=86, note 25}}.

1249-yil iyunida [[Louis IX Avliyo|Lyudovik IX]]ning dengiz kuchlari — qariyb 700 ta kemadan iborat — [[Damiyota qamali (1249)|Yettinchi salib yurishi doirasida Damiyotaga tushadi]]. [[Yettinchi salib yurishi]] doirasida. Oʻsha paytga kelib jasorati bilan tanilgan shaharning kinaniy garnizoni salibchilar kelishini koʻrishi bilanoq, Faxriddin boshchiligidagi misrlik garnizon bilan birga qochib ketadi{{Sfn|Lane-Poole|2013|p=238}}. Natijada Ayyubiy sultoni [[as-Salih Ayyub|as-Solih Ayyub]] kinaniy qochqinlarning qoʻmondonlarini qatl ettiradi{{Sfn|Runciman|1951|p=221}}{{Sfn|Lane-Poole|2013|pp=232–233}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Slaves on Horses}}
* {{A History of Palestine, 634–1099}}
* {{The Arab Conquests in Central Asia}}
* {{Kitob manbasi|last1=Jayyusi |first1=Salma Khadra |authorlink=Salma Khadra Jayyusi |title=Klassik arab hikoyalari: antologiya |date=2010 |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-14922-8 |url=https://books.google.com/books?id=4VU4AAAAQBAJ&pg=PA99}}
* {{Kitob manbasi|last1=Lane-Poole |first1=Stanley |title=Misr tarixi: o‘rta asrlarda |date=16 October 2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-53734-1 |url=https://books.google.com/books?id=yY1TAQAAQBAJ |language=en}}
* {{Kitob manbasi|last=Runciman |first=Steven |author-link=Steven Runciman |title=Salib yurishlari tarixi, I jild: Birinchi salib yurishi va Quddus qirolligining barpo etilishi |publisher=Cambridge University Press |year=1951}}
* {{Islom ensiklopediyasi, ikkinchi nashri|last=Watt |first=W. Montgomery |authorlink=William Montgomery Watt |article=Kināna |volume=5 |page=116}}
{{refend}}

{{Tarixiy arab qabilalari}}

[[Turkum:Muhammadning oilasi]]
[[Turkum:Kinona]]
[[Turkum:Arabiston qabilalari]]
[[Turkum:Saudiya Arabistoni qabilalari]]
[[Turkum:Mudar]]
[[Turkum:Arab etnik guruhlari]]