Kitobi Iqon (Bahoulloh)

Китоби Иқон (форсча: كتاب ايقان‎‎, арабча: كتاب الإيقان‎‎ „Ишонч китоби“) Баҳоуллонинг „Китаби-Ақдас“ қонунлари китобидан кейин иккинчи энг муҳим китобидир. Инжил ва Қур’оннинг келгуси Оллоҳ Мазҳарлари ҳақидаги башоратлари билан боғлиқ талқинига бағишланган. Баҳоий олимларидан бири „Китоби Иқон“ халқаро аудиторияси туфайли „Қур’оннинг мусулмон оламидан ташқаридаги форс тилидаги энг таъсирли тафсири“ сифатида кўрилиши мумкинлигини таъкидлайди.

Ёзилиш тарихи

Бу асар қисман форс ва қисман араб тилларида Баҳоий динининг асосчиси Баҳоуллоҳ томонидан 1861 йилда ёзилган. Бу даврда у Усмонлилар империясининг бир вилояти Бағдодда сургунда яшади. Баҳоуллоҳнинг сўзларига кўра, У ваҳийни бундан ўн йил олдин Теҳрондаги Сияҳ Чал (унинг номи „қора чуқур“ деб таржима қилинган) қамоқхонасида олган, бироқ „Китоби- Иқон“ни ёзиш вақтида у ҳали ўз миссиясини очиқ эълон қилмаган эди. Шунинг учун китобда Ўз мавқеи ҳақидаги ҳаволалар фақат яширин шаклда кўринади. Китоби-Иқоннинг йирик тадқиқоти муаллифи Кристофер Бак китобнинг мавзусини Марк Хушхабаридаги худди шу мавзу билан солиштириш мумкин бўлган „масиҳий сир“ деб атади.

Китоби-Иқон Баҳоуллоҳнинг ва Баҳоий динининг асосий теологик асари ҳисобланади. Бу китоб баъзан Бобнинг асосий асари бўлган Форс Баянининг тугалланиши деб аталади. „Китоби Иқон“ 1882-йилда Бомбейда тошбосмага босилганида, у Баҳоий китобининг биринчи нашр этилган асари бўлди. У биринчи марта 1904 йилда Баҳоуллоҳнинг инглиз тилида нашр этилган биринчи асарларидан бири сифатида инглиз тилига таржима қилинган. 1931-йилда „Китоби Иқон“ни инглиз тилига таржима қилган Шавқий Эффенди Китобни қуйидагича таърифлаган:

Форс насрининг бу модели бир вақтнинг ўзида ўзига хос, покиза, шижоатли ва ниҳоятда тиниқ, далиллари билан ишонарли ва ўзининг қайтарилмас нотиқлиги билан тенгсиздир… Худонинг Буюк Қутқарув режаси баён қилинган бу китоб Баҳоий адабиётининг барча қаторида тенгсиз ўринни эгаллайди, Баҳоуллоҳнинг энг муқаддас китоби бўлган, Китоб-и-Ақдасдан ташқари.

Китоби-Иқоннинг пайдо бўлиш тарихи

Бобнинг амакиси Ҳожи Мирзо Саййид Муҳаммад Исломда Ваъда Қилинган Зот ўз жияни эканлигини билиб, довдираб қолди. Унга бу эътироз Ислом пайғамбари амакисининг айтган эътирози билан бир хил эканлигини билдиришганда, у ҳайратда қолди ва бу масалани ўрганишга қарор қилди. 1861-йилда у акаси Ҳожи Мирзо Ҳасан-Алини зиёрат қилиш учун Ироқнинг Карбало шаҳрига, сўнгра Бағдодга Баҳоуллоҳ билан учрашиш учун йўл олади. У ерда у Ваъда Қилинган Зотнинг зоҳир бўлиши белгилари ҳақида Баҳоуллоҳга ёзма равишда тўртта савол берди. Китоби-Иқоннинг 200 саҳифаси (асл тилда) унинг саволига жавоб тариқасида 1861 йил 15 январда икки кеча-кундуздан кўп бўлмаган муддатда ёзилган.

Таркиби

Китоб икки қисмдан иборат: биринчи қисм илоҳий зуҳур прогрессив эканлиги ва динлар бир-бири билан боғлиқлиги, ҳар бир йирик монотеистик дин аввалгиларини қабул қилгани ва кўпинча яширин сўзлар билан кейинги дин келишини башорат қилгани ҳақидаги асосий нутққа бағишланган. Савол берувчи мусулмон бўлгани сабабли, Баҳоуллоҳ насроний кишини кейинги Оллоҳ Мазҳарига ишонишида ўзининг муқаддас китобидаги аллегорик маънодаги матнларни қандай изоҳланишини кўрсатиш учун Инжил оятларида фойдаланади. Худди шундай талқин қилиш усули мусулмон учун Бобнинг даъволарининг тўғрилигини кўриш учун ишлатилиши мумкин. Китобнинг иккинчи ва кўп қисми турли мавзуларнинг мазмунли муҳокамаси бўлиб, Бобнинг миссияси учун аниқ, ҳам теологик, ҳам мантиқий далилларга бағишланган. Ушбу асарнинг энг машҳур қисмларидан бири „Ҳақиқий изловчининг Лавҳи“ деб номланади.

Шавқий Эффенди китоб мазмунини қуйидагича таърифлаган:

Икки юз саҳифа ичида У абадий, ҳамма нарсани билгувчи, ҳамма жойда мавжуд ва ҳамма нарсага қодир бўлган, барча Зуҳурлар манбаи, англаб бўлмайдиган, эришиб бўлмайдиган, ягона Оллоҳнинг мавжудлиги ва бирлигини сўзсиз эълон қилади; диний ҳақиқатнинг нисбийлигини ва Илоҳий Зуҳурнинг давомийлигини тасдиқлайди; Пайғамбарларнинг бирлигини, даъватларининг умумбашарийлигини, асосий таълимотларининг бир манбадан эканлигини, Битикларининг муқаддаслигини ва мавқеининг икки томонлама хусусиятини тасдиқлайди; барча замонлар руҳонийлари ва олимларининг ожизлиги ва бузуқлигини қоралайди; Янги Аҳддан аллегорик парчалар, Қур’оннинг сирли оятлари ва дунёдаги етакчи диний тизимлар тарафдорларини ажратган ва улар орасида асрий тушунмовчиликлар, шубҳалар ва адаватни келтириб чиқарган жумбоқли мусулмон урф — одатларидан иқтибос келтиради ва ёритади; ҳар бир ҳақиқий изловчи учун ўз изланиш предметига эришишда асосий шартларни санаб ўтади; Боб Зуҳурининг ҳақиқати, юксаклиги ва аҳамиятини кўрсатади; шогирдларининг қаҳрамонлиги ва инқито этишларинин олқишлайди; Баён халқига ваъда қилинган Зуҳурнинг дунё миқёсидаги ғалабасини тасвирлайди ва башорат қилади; Биби Марямнинг поклиги ва айбсизлигини қўллаб-қувватлайди; Муҳаммад иймон имомларини улуғлайди; шаҳидликни ва Имом Ҳусайннинг маънавий мустақиллигини улуғлайди; „Қайтиш“, „Тирилиш“, "Пайғамбарлар муҳри ", " Қиёмат куни " каби рамзий атамаларнинг маъносини очиб беради; Илоҳий Зуҳурнинг уч босқичини умумлаштиради ва ажратади; ва бутун инсониятнинг йўл-йўриғи, фаровонлиги ва нажоти учун Провиденcе қонун-шоҳлиги томонидан мунтазам равишда янгиланиб турадиган " Худо шаҳри "нинг улуғворлиги ва мо''жизаларини ёрқин ифодалайди. Ишонч билан айтиш мумкинки, Баҳоий Зуҳури муаллифи томонидан ваҳий қилинган барча китоблар ичида фақат ушбу китоб буюк дунё динларини бир-биридан ажратиб бўлмайдиган даражада ажратиб турадиган кўп асрлик тўсиқларни йўқ қилиб, динлар учун кенг ва бузилмас пойдевор қўйди. уларнинг издошларини тўлиқ ва доимий яраштириш. "

Ўқиш учун

• Дунбар, Ҳоопер C.. А Cомпанион то тҳе Студй оф тҳе Китáб-и-Íқáн. Охфорд, Унитед Кингдом: Георге Роналд, 1998. ИСБН 0-85398-430-1. 
• Ишрақ-Кҳавари, 'Абду’л-Ҳамид (1972). Қамус-и Иқан. 4 волумес (ин Персиан; усед ин тҳе аннотатионс сеcтион оф Ҳоопер Дунбар’с боок).
• эн:Мíрзá Абу'л-Фаḍл (1898). Фараъид (Тҳе Пеэрлесс Гемс; ин Персиан).
• Нагҳдй, Фазел. А туториал он тҳе Китáб-и-Íқáн: А жоурней тҳроугҳ тҳе Боок оф Cертитуде. CреатеСпаcе Индепендент Публишинг Платформ, 2012. ИСБН 9781466311008. 
• Ҳатчер, Ж.С.. Тҳе Оcеан оф Ҳис Wордс: А Реадер'с Гуиде то тҳе Арт оф Баҳá'у'ллáҳ. Wилметте, Иллиноис, УСА: Баҳáъí Публишинг Труст, 1997. ИСБН 0-87743-259-7. 
• Саиэди, Надер. Логос анд Cивилизатион - Спирит, Ҳисторй, анд Ордер ин тҳе Wритингс оф Баҳá'у'ллáҳ. УСА: Университй Пресс оф Марйланд анд Ассоcиатион фор Баҳáъí Студиэс, 2000 — 113–174-бет. ИСБН 1883053609. 
• Таҳерзадеҳ, Адиб. Тҳе Ревелатион оф Баҳá'у'ллáҳ, Волуме 1: Багҳдад 1853-63. Охфорд, УК: Георге Роналд, 1976. ИСБН 0-85398-270-8. 
• Wинтерс, Жонаҳ (Wинтер 1999). "Ревиэw (оф) Сймбол анд Сеcрет: Қур'áн Cомментарй ин Баҳá'у'ллáҳ'с Китáб-и Íқáн бй Чристопҳер Буcк (анд оф) Ревисионинг тҳе Саcред: Неw Перспеcтивес он а Баҳáъí Тҳеологй бй Жаcк МcЛеан". Ираниан Студиэс (Тайлор & Франcис) 32 (1): 141–145. ҳттпс://www.аcадемиа.эду/36260048. 
• Релатед доcуменц он баҳаи-либрарй.cом

• Коурош, Соҳраб (2016 & 2021). Селф Студй Нотес фор Тҳе Китáб-и-Íқáн, Боок оф Cертитуде, Коурош Публишинг, УСА. Волуме И: ИСБН 978-0-692-81182-5, анд Волуме ИИ: ИСБН 9798656226516.