Комплемент (лот. cомплементум — тўлдирувчи, қўшимча) — одам ва барча умуртқали хайвонлар қонидаги ўзаро таъсирлашувчи термолабил оқсил ва гликопротеинлар мажмуи; табиий иммунитетнмнг муҳим омили. Бу оқсиллар яллиғланиш жараёнларида иштирок этиб, организм учун ёт ҳужайра ва микроорганизмларни парчалашда (лизис) катнашади. К. терминини фанга П. Эрлих киритган, лекин унгача Ж. Борде кон зардобидаги бактерицид таъсир этувчи моддани аллексин (лот. алехина — микроорганизмлардан ҳимоя қилувчи таначалар) деб атаган. К. тартиби 20 та макромолекулалардан тузилган, лекин бу системанинг асосий қисми 11 та оқсилдан иборат бўлиб, қолганлари кучайтирувчи ва сусайтирувчи ферментлардир.

К. — яллигланиш реаксиясининг асосий гуморал компоненти бўлиб, унинг маҳсулотлари хемотоксин ва анафилатоксинлар фагоцитоз, алмашинув жараёнлари ва крннинг ивишига таъсир кўрсатади. Шу билан бирга К. тартибида иммун жавобни назорат қилувчи муҳим омиллар қам бор.

К. тартибининг фаоллашишида классик ва алтернатив йўл фарқланади. Классик йўлда антитело микроорганизм ёки ҳужайра антигенига бирикиб, конформациясини ўзгартирганидан сўнг, унга комплементнинг биринчи компоненти (С1) қўшилади. К. нинг фаоллашишида ИгМ ва ИгГ синф антителолардан тузилган иммун бирикмалар катнашади. Ҳосил бўлган иммун комплекс+комплементнинг С1 компонентига С4, С2, СЗ, С5, С6, С7, С8 ва С9 комплементнинг компонентлари кетма-кет бирикиб, мембранани бузувчи комплекс ҳосил қилади.

Комплементнинг алтернатив йўл билан фаоллашиши учун бактериялар ҳужайра деворидаги полисаҳарид ва липополисаҳарид (ЛПС), вирусларнинг устки қисми антигенлари, ИгА ва Иге дан тузилган иммун бирикмалар, улардан ташқари пропердин, В ва Д омиллар каби зардоб оқсиллари бўлиши зарур. Санаб ўтилган омиллар бириккандан сўнгуларга комплементнинг СЗ, кейин С5, С6, С7, С8, С9 компонентлари кетма-кет бирикади. Ҳосил бўлган мембранани бузувчи комплекс мембрана бутунлигини бузиши ҳисобига ҳужайра ҳалок бўлади. К.ларнинг кўп қисмини моноцит ва макрофаглар синтез қилади. Уларнинг 90% жигарда ишлаб чиқарилади. Қоннинг бактерицидлик хоссаси қисман К. туфайлидир. К. препаратларидан антиген-антитело комплексларини аниқлашда (мас, баъзи инфексион касалликларга ташхис қўйишда) фойдаланилади.[1]

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил