Компютер томография (КТ) ва магнит-резонанс томографиянинг (МРТ) яратилиши тиббиёт учун оламшумул воқеа бўлди. Ушбу замонавий диагностика усуллари ХХ асрнинг 90-йиллари тиббиётга кириб келди. Бундай ихтиро муаллифлари Нобел мукофотига ҳақли равишда сазовор бўлишди. КТ ва МРТ текширувларидан тиббий диагностиканинг ҳар қандай йўналишида фойдаланиш мумкин. Айниқса, КТ ва МРТ неврологияда жуда катта аҳамиятга эга. Бироқ…

Баъзи беморлар врач тавсияси бўлмаса-да, бош миясини КТ ёки МРТ қилдириб юришади. У ердаги „атрофия“ ёки „энсефалопатия“ сўзларини ўқиб ваҳимага тушишади. Бу ҳолатлар ҳақида китобда маълумот берганмиз.

Компютер томографияси (одатда КТ деб қисқартирилади; илгари аксиал компютерли томография ёки АКТ сканерлаш деб аталади) тананинг батафсил ички тасвирларини олиш учун ишлатиладиган тиббий тасвирлаш усулидир. Компютер томографиясини ўтказадиган ходимларга радиографлар ёки радиология технологлари дейилади.[1][2]

КТ сканерлари тананинг турли тўқималари томонидан рентген нурланишининг заифлашишини ўлчаш учун айланадиган рентген трубкаси ва гентрига жойлаштирилган бир қатор детекторлардан фойдаланади. Кейин турли бурчаклардан олинган бир нечта рентген ўлчовлари томографик (кесимдаги) тасвирларни (виртуал „бўлаклар“) ишлаб чиқариш учун томографик реконструксия алгоритмлари ёрдамида компютерда қайта ишлайди. Магнит-резонанс томография (МРТ) контрендикедир бўлган металл имплантлар ёки юрак стимулятори бўлган беморларда компютер томографиясидан фойдаланиш мумкин.

1970-йилларда ишлаб чиқилганидан бери КТ сканерлаш кўп қиррали тасвирлаш усули эканлигини исботлади. КТ тиббий диагностикада энг кўп қўлланилса-да, у тирик бўлмаган обектларнинг тасвирларини яратиш учун ҳам ишлатилиши мумкин. 1979-йилда физиология ёки тиббиёт бўйича Нобел мукофоти жанубий афро-америкалик физик Аллан МакЛеод Кормак ва британиялик электротехника муҳандиси Годфрей Хоунсфилдга „компютерли томографияни ривожлантириш учун“ биргаликда берилди.[3]

Турлари

Тасвирни олиш ва процедуралар асосидаги бозорда ҳар хил турдаги сканерлар мавжуд.

Кетма-кет КТ

Босқичли КТ сифатида ҳам танилган кетма-кет КТ бу КТ столи босқичма-босқич ҳаракатланадиган сканерлаш усулининг бир тури. КТ столи маълум бир жойга кўтарилади, сўнгра рентген трубкаси айланиши ва кесим олиш билан тўхтайди. Кейин КТ столи яна сурилади ва яна бир бўлак олинади. Бу сканерлаш вақтини оширади.[4]

Спирал КТ

КТ нурлари ва беморни компютер томографияси тизимида тасвирлаш
Кўкрак қафасининг компютер томографияси. Эксенел кесим (ўнгда) 33 рақамига (чапда) мос келадиган тасвирдир.

Спирал КТ ёки спирал КТ деб аталадиган айланиш трубкаси бутун рентген трубкаси сканерланган ҳудуднинг марказий ўқи атрофида айлантириладиган тасвирлаш усулидир. Ушбу турдаги КТ нинг асосий чеклови ускунанинг айланиш тезлигини чеклайдиган ускунанинг ҳажми ва инерциясидир (доиранинг қарама-қарши томонидаги рентген трубкаси ва детектор мажмуаси). Баъзи дизайнлар икки рентген нурлари манбалари ва детектор массивларидан вақтинчалик рухсатни яхшилаш усули сифатида бурчак билан офсетдан фойдаланади.[5][6]

Электрон х-нурли томография

Электрон нурли томография (ЭБТ) КТнинг ўзига хос шакли бўлиб, унда этарлича катта рентген трубкаси қурилган бўлиб, фақат рентген трубкасининг катоди ва аноди ўртасида ҳаракатланадиган электронлар дастаси бурилиш ғалтаклари ёрдамида айлантирилади. .[7] Ушбу тур сканернинг катта афзаллиги бор, чунки сканерлаш тезлиги анча тезроқ бўлиши мумкин, бу юрак ва артериялар каби ҳаракатланувчи тузилмаларни сифатли тасвирлаш имконини беради.[8] Ушбу дизайндаги сканерлар йигирув трубкаси турлари билан солиштирганда камроқ ишлаб чиқарилган, бу асосан рентген трубкаси ва детектор мажмуасини қуриш билан боғлиқ юқори харажат ва чекланган анатомик қамров туфайли.[9]

Икки энергияли КТ

Спектрал КТ сифатида ҳам танилган Дуал Энергй CТ — бу компютер томографиясининг ривожланиши бўлиб, унда иккита маълумот тўпламини яратиш учун иккита энергия ишлатилади.[10] Дуал Энергй CТ икки хил маълумотлар тўпламини олиш учун икки манбали, иккита детекторли қатламли ягона манба, энергияни алмаштириш усуллари билан битта манбадан фойдаланиши мумкин.[11]

  1. Икки манбали КТ анъанавий битта қувурли тизимлардан фарқли ўлароқ, иккита рентген найчали детектор тизимига эга ривожланган сканердир.[12][13] Ушбу иккита детектор тизими бир хил текисликда 90 ° да битта гентрига ўрнатилади.[14] Икки манбали компютер томографияси сканери фақат ярим айланишда тўлиқ КТ бўлагини олиш орқали юқори вақтинчалик аниқлик билан тез сканерлаш имконини беради. Тез суратга олиш юқори юрак уриш тезлигида ҳаракатнинг хиралашишини камайтиради ва нафасни ушлаб туриш вақтини қисқартиради. Бу, айниқса, нафасини ушлаб туриш қийин бўлган ёки юрак уришини камайтирадиган дори-дармонларни қабул қила олмайдиган беморлар учун фойдалидир.[14][15]
  2. Энергияни алмаштириш билан ягона манба — бу Дуал Энергй CТ нинг яна бир усули бўлиб, унда битта трубка энергияни тез-тез алмаштириш орқали икки хил энергияда ишлайди.[16][17]

КТ перфузион тасвири

КТ перфузион кўриш контраст моддани юбориш пайтида қон томирлари орқали оқимни баҳолаш учун КТнинг ўзига хос шаклидир.[18] Қон оқими, қоннинг ўтиш вақти ва аъзолар қон ҳажмини ўртача сезгирлик ва ўзига хослик билан ҳисоблаш мумкин.[18] Ушбу турдаги КТ юракда қўлланиши мумкин, аммо аномалликларни аниқлаш учун сезгирлик ва ўзига хослик КТ нинг бошқа шаклларига қараганда паст бўлади.[19] Бу мияда ҳам қўлланиши мумкин, бу ерда КТ перфузион тасвири одатда анъанавий спирал КТ ёрдамида аниқланмасдан олдин ёмон мия перфузиясини аниқлай олади.[18][20] Бу бошқа КТ турларига қараганда инсулт ташхиси учун яхшироқдир.[20]

ПЕТ КТ

Кўкрак қафасининг ПЕТ-КТ текшируви

Позитрон эмиссия томографияси — компютер томографияси гибрид КТ усули бўлиб, у битта гентрида позитрон эмиссия томографияси (ПЕТ) ва рентген компютер томографияси (КТ) сканерини бирлаштириб, бир сеансда иккала қурилмадан кетма-кет тасвирларни олиш имконини беради., улар битта суперпозицияланган (бирга рўйхатдан ўтган) тасвирга бирлаштирилган. Шундай қилиб, организмдаги метаболик ёки биокимёвий фаолликнинг фазовий тақсимланишини тасвирлайдиган ПЕТ томонидан олинган функционал тасвирлар КТ сканерлашда олинган анатомик тасвир билан аниқроқ мос келиши ёки боғланиши мумкин.[21]

ПЕТ-КТ текширилаётган органнинг анатомик ва функционал тафсилотларини беради ва ҳар хил турдаги саратонларни аниқлашда ёрдам беради.[22][23]

Тиббий фойдаланиш

1970-йилларда жорий этилганидан бери[24] КТ анъанавий рентгенография ва тиббий ултратовушни тўлдириш учун тиббий тасвирлашда муҳим воситага айланди. У яқинда профилактик тиббиёт ёки касалликларни скрининг қилиш учун ишлатилган, масалан, йўғон ичак саратони хавфи юқори бўлган одамлар учун КТ колонографияси ёки юрак хасталиги хавфи юқори бўлган одамлар учун тўлиқ ҳаракатланувчи юрак сканерлаши. Бир нечта муассасалар аҳоли учун тўлиқ танани сканерлашни таклиф қилади, аммо бу амалиёт асосан қўлланадиган радиация дозаси туфайли соҳадаги кўплаб профессионал ташкилотларнинг тавсиялари ва расмий позицияларига зид келади.[25]

Кўпгина мамлакатларда сўнгги йигирма йил ичида компютер томографиясидан фойдаланиш кескин ошди.[26] 2007 йилда Қўшма Штатларда тахминан 72 миллион, 2015 йилда эса 80 миллиондан ортиқ сканерлаш амалга оширилган[27][28]

Бош

Инсон миясининг компютер томографияси, бош суягидан тепага қадар. Вена ичига контрастли восита билан қабул қилинади.

Бошнинг компютер томографияси одатда инфаркт (инсулт), ўсмалар, калсификациялар, қон кетиши ва суяк травмаларини аниқлаш учун ишлатилади.[29] Юқорида айтилганлардан гиподенс (қоронғи) тузилмалар шиш ва инфарктни, гиперденс (ёрқин) тузилмалар калсификацияни ва қон кетишини ва суяк шикастланишини суяк ойналарида ажратиш сифатида кўриши мумкин. Шишлар улар келтириб чиқарадиган шиш ва анатомик бузилишлар ёки атрофдаги шишлар билан аниқланиши мумкин. Бошнинг компютер томографияси, шунингдек, Н-локализатор деб номланувчи қурилма ёрдамида интракраниал ўсмалар, артериовеноз малформациялар ва бошқа жарроҳлик даволаш мумкин бўлган шароитларни даволаш учун КТ бўйича стереотактик жарроҳлик ва радиожарроҳликда қўлланади.[30][31][32][33][34][35]

Бўйин

Контрастли КТ одатда катталардаги бўйин массалари учун танловнинг дастлабки тадқиқотидир. Қалқонсимон безнинг КТ қалқонсимон без саратонини баҳолашда муҳим рол ўйнайди. КТ тез-тез тасодифан қалқонсимон без анормалликларини топади ва кўпинча қалқонсимон без анормалликлари учун афзал қилинган тергов усули ҳисобланади.

Шунингдек қаранг

 

Ҳаволалар

  1. ↑ „Патиэнт Паге“. АРРТ – Тҳе Америcан Регистрй оф Радиологиc Течнологисц. 2014-йил 9-ноябрда асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ „Индивидуал Стате Лиcенсуре Информатион“. Америcан Соcиэтй оф Радиологиc Течнологисц. 2013-йил 18-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 19-июл.
  3. ↑ „Тҳе Нобел Призе ин Пҳйсиологй ор Медиcине 1979“ (эн-УС). НобелПризе.орг. Қаралди: 2019-йил 10-август.
  4. ↑ Терриэр, Ф.. Спирал CТ оф тҳе Абдомен (эн). Спрингер Сcиэнcе & Бусинесс Медиа, 2012-12-06 — 4-бет. ИСБН 978-3-642-56976-0. 
  5. ↑ Фишман, Эллиот К.. Спирал CТ: Принcиплес, Течниқуэс, анд Cлиниcал Апплиcатионс (эн). Равен Пресс, 1995. ИСБН 978-0-7817-0218-8. 
  6. ↑ Ҳсиэҳ, Жианг. Cомпутед Томограпҳй: Принcиплес, Десигн, Артифаcц, анд Реcент Адванcес (эн). СПИЭ Пресс, 2003 — 265-бет. ИСБН 978-0-8194-4425-7. 
  7. ↑ Стирруп, Жамес. Cардиовасcулар Cомпутед Томограпҳй (эн). Охфорд Университй Пресс, 2020-01-02. ИСБН 978-0-19-880927-2. 
  8. ↑ Талисетти, Анита; Желнин, Владимир; Руиз, Cарлос; Жоҳн, Эуниcе; Бенедетти, Энриcо; Теста, Гиулиано; Ҳолтерман, Аи-Хуан Л.; Ҳолтерман, Марк Ж. (Деcембер 2004). "Элеcтрон беам CТ сcан ис а валуабле анд сафе имагинг тоол фор тҳе педиатриc сургиcал патиэнт". Жоурнал оф Педиатриc Сургерй 39 (12): 1859–1862. дои:10.1016/ж.жпедсург.2004.08.024. ИССН 1531-5037. ПМИД 15616951. 
  9. ↑ Рецкй, Мичаэл (31 Жулй 2008). "Элеcтрон беам cомпутед томограпҳй: Чалленгес анд оппортунитиэс". Пҳйсиcс Проcедиа 1 (1): 149–154. дои:10.1016/ж.пҳпро.2008.07.090. ИССН 1875-3892. 
  10. ↑ Жоҳнсон, Тҳорстен. Дуал Энергй CТ ин Cлиниcал Праcтиcе (эн). Спрингер Сcиэнcе & Бусинесс Медиа, 2011-01-18. ИСБН 978-3-642-01740-7. 
  11. ↑ Жоҳнсон, Тҳорстен. Дуал Энергй CТ ин Cлиниcал Праcтиcе (эн). Спрингер Сcиэнcе & Бусинесс Медиа, 2011-01-18 — 8-бет. ИСБН 978-3-642-01740-7. 
  12. ↑ Cаррасcоса, Патриcиа М.. Дуал-Энергй CТ ин Cардиовасcулар Имагинг (эн). Спрингер, 2015-10-03. ИСБН 978-3-319-21227-2. 
  13. ↑ Счмидт, Бернҳард; Флоҳр, Тҳомас (2020-11-01). "Принcиплес анд апплиcатионс оф дуал соурcе CТ" (эн). Пҳйсиcа Медиcа. 125 Еарс оф Х-Райс 79: 36–46. дои:10.1016/ж.эжмп.2020.10.014. ИССН 1120-1797. ПМИД 33115699. ҳттпс://www.сcиэнcедиреcт.cом/сcиэнcе/артиcле/пии/С112017972030257Х. 
  14. ↑ 14,0 14,1 Сеиденстиcкер, Петер Р.. Дуал Соурcе CТ Имагинг (эн). Спрингер Сcиэнcе & Бусинесс Медиа, 2008-05-24. ИСБН 978-3-540-77602-4. 
  15. ↑ Счмидт, Бернҳард; Флоҳр, Тҳомас (2020-11-01). "Принcиплес анд апплиcатионс оф дуал соурcе CТ" (Энглиш). Пҳйсиcа Медиcа: Эуропеан Жоурнал оф Медиcал Пҳйсиcс 79: 36–46. дои:10.1016/ж.эжмп.2020.10.014. ИССН 1120-1797. ПМИД 33115699. ҳттпс://www.пҳйсиcамедиcа.cом/артиcле/С1120-1797(20)30257-Х/абстраcт. 
  16. ↑ Маҳмоод, Усман; Ҳорват, Наталлй; Ҳорват, Жоао Виcенте; Рян, Давиниа; Гао, Йиминг; Cаролло, Габриэлла; ДеОcампо, Роммел; До, Ричард К. эт ал. (Май 2018). "Рапид Сwитчинг кВп Дуал Энергй CТ: Валуэ оф Реcонструcтед Дуал Энергй CТ Имагес анд Орган Досе Ассессмент ин Мултипҳасиc Ливер CТ Эхамс". Эуропеан Жоурнал оф Радиологй 102: 102–108. дои:10.1016/ж.эжрад.2018.02.022. ИССН 0720-048Х. ПМИД 29685522. ПМC 5918634. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=5918634. 
  17. ↑ Жоҳнсон, Тҳорстен Р. C. (Новембер 2012). "Дуал-Энергй CТ: Генерал Принcиплес" (эн). Америcан Жоурнал оф Роэнтгенологй 199 (5_супплемент): С3–С8. дои:10.2214/АЖР.12.9116. ИССН 0361-803Х. ПМИД 23097165. ҳттпс://www.ажронлине.орг/дои/10.2214/АЖР.12.9116. 
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 Wитцаcк, Ҳ.-Ж.; Wоҳлсчлäгер, А.М.; Ритзл, Э.К.; Клеисер, Р.; Cоҳнен, М.; Сеитз, Р.Ж.; Мöддер, У. (2008-01-01). "CТ-перфусион имагинг оф тҳе ҳуман браин: Адванcед деcонволутион аналйсис усинг cирcулант сингулар валуэ деcомпоситион" (эн). Cомпутеризед Медиcал Имагинг анд Грапҳиcс 32 (1): 67–77. дои:10.1016/ж.cомпмедимаг.2007.09.004. ИССН 0895-6111. ПМИД 18029143. 
  19. ↑ Wиллиамс, М.C.; Неwбй, Д.Э. (2016-08-01). "CТ мёcардиал перфусион имагинг: cуррент статус анд футуре диреcтионс" (эн). Cлиниcал Радиологй 71 (8): 739–749. дои:10.1016/ж.cрад.2016.03.006. ИССН 0009-9260. ПМИД 27091433. 
  20. ↑ 20,0 20,1 Донаҳуэ, Жосепҳ; Wинтермарк, Мах (2015-02-01). "Перфусион CТ анд аcуте строке имагинг: Фоундатионс, апплиcатионс, анд литературе ревиэw" (эн). Жоурнал оф Неурорадиологй 42 (1): 21–29. дои:10.1016/ж.неурад.2014.11.003. ИССН 0150-9861. ПМИД 25636991. 
  21. ↑ Блодгетт, Тодд М.; Мелтзер, Cаролйн C.; Тоwнсенд, Давид W. (Фебруарй 2007). "ПЕТ/CТ: форм анд фунcтион". Радиологй 242 (2): 360–385. дои:10.1148/радиол.2422051113. ИССН 0033-8419. ПМИД 17255408. ҳттпс://пубмед.нcби.нлм.ниҳ.гов/17255408/#:~:техт=CТ%20ис%20cомплементарй%20ин%20тҳе,идентифй%20анд%20лоcализе%20фунcтионал%20абнормалитиэс.. 
  22. ↑ Cиэрник, И.Франк; Дизендорф, Элена; Баумерт, Бригитта Г; Реинер, Беатриcе; Бургер, Cйрилл; Давис, Ж.Бернард; Лüтолф, Урс М; Стеинерт, Ҳанс C эт ал. (Новембер 2003). "Радиатион треатмент планнинг wитҳ ан интегратед поситрон эмиссион анд cомпутер томограпҳй (ПЕТ/CТ): а феасибилитй студй". Интернатионал Жоурнал оф Радиатион Онcологй*Биологй*Пҳйсиcс 57 (3): 853–863. дои:10.1016/с0360-3016(03)00346-8. ИССН 0360-3016. ПМИД 14529793. ҳттпс://дои.орг/10.1016/С0360-3016(03)00346-8. 
  23. ↑ Ул-Ҳассан, Фаҳим; Cоок, Гарй Ж (Аугуст 2012). "ПЕТ/CТ ин онcологй". Cлиниcал Медиcине 12 (4): 368–372. дои:10.7861/cлинмедиcине.12-4-368. ИССН 1470-2118. ПМИД 22930885. ПМC 4952129. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=4952129. 
  24. ↑ Cуррй, Тҳомас С.. Чристенсен'с Пҳйсиcс оф Диагностиc Радиологй (эн). Липпинcотт Wиллиамс & Wилкинс, 1990 — 289-бет. ИСБН 978-0-8121-1310-5. 
  25. ↑ „CТ Сcреэнинг“. ҳпс.орг. 2016-йил 13-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 1-май.
  26. ↑ "Радиатион досе ассоcиатед wитҳ cоммон cомпутед томограпҳй эхаминатионс анд тҳе ассоcиатед лифетиме аттрибутабле риск оф cанcер". Арч. Интерн. Мед. 169 (22): 2078–86. Деcембер 2009. дои:10.1001/арчинтернмед.2009.427. ПМИД 20008690. ПМC 4635397. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=4635397. 
  27. ↑ "Прожеcтед cанcер рискс фром cомпутед томограпҳиc сcанс перформед ин тҳе Унитед Статес ин 2007". Арч. Интерн. Мед. 169 (22): 2071–7. Деcембер 2009. дои:10.1001/арчинтернмед.2009.440. ПМИД 20008689. ПМC 6276814. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=6276814. 
  28. ↑ „Дангерс оф CТ Сcанс анд Х-Райс – Cонсумер Репорц“. Қаралди: 2018-йил 16-май.
  29. ↑ Сургеонс (ААОС), Америcан Аcадемй оф Ортҳопаэдиc. Cритиcал Cаре Транспорт (эн). Жонес & Бартлетт Леарнинг, 2017-03-20 — 389-бет. ИСБН 978-1-284-04099-9. 
  30. ↑ Галлоwай, РЛ Жр. „Интродуcтион анд Ҳисториcал Перспеcтивес он Имаге-Гуидед Сургерй“, . Имаге-Гуидед Неуросургерй Голбй: . Амстердам: Элсевиэр, 2015 — 3–4-бет. ИСБН 978-0-12-800870-6. 
  31. ↑ Це, ВCК „Течниқуэс оф Стереотаcтиc Лоcализатион“, . Принcиплес анд Праcтиcе оф Стереотаcтиc Радиосургерй Чин: . Неw Ёрк: Спрингер, 2015 — 28-бет. ИСБН 978-0-387-71070-9. 
  32. ↑ Салеҳ, Ҳ „Девелопинг Стереотаcтиc Фрамес фор Cраниал Треатмент“, . Стереотаcтиc Радиосургерй анд Стереотаcтиc Бодй Радиатион Тҳерапй Бенедиcт: . Боcа Ратон: CРC Пресс, 2015 — 156–159-бет. ИСБН 978-1-4398-4198-3. 
  33. ↑ Кҳан, ФР „Деэп Браин Стимулатион Сургиcал Течниқуэс“, . Браин Стимулатион Лозано: . Амстердам: Элсевиэр, 2013 — 28–30-бет. ДОИ:10.1016/Б978-0-444-53497-2.00003-6. ИСБН 978-0-444-53497-2. 
  34. ↑ Арле, Ж „Девелопмент оф а Cлассиc: тҳе Тодд-Wеллс Аппаратус, тҳе БРW, анд тҳе CРW Стереотаcтиc Фрамес“, . Техтбоок оф Стереотаcтиc анд Фунcтионал Неуросургерй Лозано: . Берлин: Спрингер-Верлаг, 2009 — 456–461-бет. ИСБН 978-3-540-69959-0. 
  35. ↑ "Инвентион оф тҳе Н-лоcализер фор стереотаcтиc неуросургерй анд иц усе ин тҳе Броwн-Роберц-Wеллс стереотаcтиc фраме". Неуросургерй 70 (2 Супплемент Оперативе): 173–176. Жуне 2012. дои:10.1227/НЕУ.0б013э318246а4ф7. ПМИД 22186842.