Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Concorde
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Concorde]]
{{Samolyot
|nomi = Concorde
|tasvir = [[Fayl:British Airways Concorde G-BOAC 03.jpg|center|220px|British Airways Concorde 1986-yilda]]
|turi = Supersonik avialayner
|ishlab_chiqaruvchi = British Aircraft Corporation (keyinchalik, British Aerospace va BAE Systems)<br>Sud Aviation (keyinchalik, Aérospatiale va Airbus)
|davlat = {{UK}}<br>{{FRA}}
|birinchi_parvoz = 2-mart 1969-yil
|xizmatga_kirish = 21-yanvar 1976-yil (tijorat maqsadida)
|xizmatdan_kirish = 24-oktabr 2003-yil<ref name="jlfin">{{veb manbasi |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A11477-2003Oct24.html |title=Final Concorde flight lands at Heathrow |first=Jill |last=Lawless |agency=Associated Press |date=26-oktabr 2003-yil |work=[[The Washington Post]] |access-date=26-avgust 2017-yil |archive-date=13-may 2008-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513093402/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A11477-2003Oct24.html |url-status=live }}</ref>
|konstruktor =
|foydalanuvchilar = Air France<br>British Airways<br>Braniff International Airways<br>Singapore Airlines
|birlikning_narxi =
|loyiha_narxi =
|ishlab_chiqarish_yillari = 1965–1979
|ishlab_chiqarishdan_birliklar =
|versiyalar = 
}}
'''Concorde''' ({{talaffuz|Konkord}}) oʻrta masofali, toʻrt motorli, tor korpusli va supersonik (tovushdan tez uchuvchi) yoʻlovchi [[samolyot]]idir. Uning maksimal tezligi 2.04 Ma (1 354 metr/soat) ni tashkil qilib, bu tezlik [[tovush tezligi]]dan ikki barobar ortiqdir. 92 tadan 128 tagacha yoʻlovchiga moʻljallangan. [[1969-yil]]da ilk sinov parvozini amalga oshirgan Concorde [[1976-yil]]da tijoriy parvozini amalga oshirdi va 27 yil davomida yoʻlovchi tashidi. Bu tayyora tijoriy maqsadlar uchun foydalanilgan jahondagi ikki supersonik samolyotdan biridir; ulardan ikkinchisi [[Sovet Ittifoqi]] tomonidan ishlab chiqarilgan Tupolev Tu-144 samolyoti boʻlib, bu samolyot [[1970-lar|1970-yillar]]ning oxirlarida yoʻlovchi tashigan.<ref name="Gordon Tu-144">Gordon and Rigmant 2005</ref><ref name="Melik-Karamov 2000">{{veb manbasi |last=Melik-Karamov [Мелик-Карамов] |first=Vitaly [Виталий] |url=http://www.ropnet.ru/ogonyok/win/200003/03-26-31.html |title=Life and Death of the Tu-144, [Жизнь и смерть самолёта Ту-144] |publisher=Flame [Огонёк] |series=No. 3 |date=January 2000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20001115093200/http://www.ropnet.ru/ogonyok/win/200003/03-26-31.html |archive-date=15-noyabr 2000-yil }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20001115093200/http://www.ropnet.ru/ogonyok/win/200003/03-26-31.html |date=2000-11-15 }}</ref>
 
Concorde [[Fransiya]]ning Sud Aviation (keyinchalik, Aérospatiale) va [[Birlashgan Qirollik]]ning British Aircraft Corporation shirkatlari oʻrtasidagi kelishuv asosida loyiha oʻlaroq yaratildi va ishlab chiqarildi. Bu ikki shirkat hamkorlikda ushbu samolyotdan 20 dona tayyorlashdi. Air France va British Airways shirkatlari Concordeni sotib olgan hamda uni parvozini amalga oshirgan yagona aviakompaniyalar boʻldi. Samolyotdan asosan uning tezligi va hashamatli xizmati uchun yuqori narx toʻlashga qodir boʻlgan boy yoʻlovchilar foydalanishgan. [[1997-yil]]i [[New York]]dan [[London]]ga boʻlgan ikki tomonlama chipta narxi $7 995 ([[2020-yil]]da $12 900 ga ekvivalent) ni tashkil etgan boʻlib, bu narx ushbu yoʻnalish boʻyicha rejalashtirilgan eng arzon parvozdan 30 barobar qimmatdir.<ref>[https://books.google.com/books?id=F2D_CAAAQBAJ&pg=PA1 ''New Design Concepts for High Speed Air Transport''] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190902184857/https://books.google.com/books?id=F2D_CAAAQBAJ&pg=PA1 |date=2-sentabr 2019-yil }} edited by H. Sobieczky (1997)</ref>
 
[[Fayl:GroundedConcorde.jpg|thumb|Concorde Airbus muzeyida (Toulouse, Fransiya)]]
 
Tayyorlangan 20 dona samolyotdan{{sfn|Towey|2007|p=359}} 18 tasi yaxshi holatda qolgan.
 
{| class="wikitable sortable"
|+
|-
! Registratsiya !! Livery !! Joylashuv
|-
| G-AXDN || British Airways || [[Cambridge]], [[Angliya]]
|-
| G-BBDG || British Airways || Surrey, Angliya
|-
| G-BOAA || British Airways || North Berwick, [[Shotlandiya]]
|-
| G-BOAB || British Airways || Heathrow, Angliya
|-
| G-BOAC || British Airways || Manchester, Angliya
|-
| G-BOAD || British Airways || New York, [[AQSh]]
|-
| G-BOAE || British Airways || Charnocks, [[Barbados]]
|-
| G-BOAF || British Airways || Filton, Angliya
|-
| G-BOAG || British Airways || [[Seattle]], AQSh
|-
| G-BSST || British Aircraft Corporation|| Yeovilton, Angliya
|-
| F-BTSD || Air France || Le Bourget, [[Fransiya]]
|-
| F-BVFA || Air France || Dulles, Virginia, AQSh
|-
| F-BVFB || Air France || Sinsheim, [[Germaniya]]
|-
| F-BVFC || Air France || Blagnac, Fransiya
|-
| F-BVFF || Air France || Roissy-en-France, Fransiya
|-
| F-WTSA || Air France || Athis-Mons, Fransiya
|-
| F-WTSB || Air France || Blagnac, Fransiya
|}
 
== Bibliografiya ==
* {{jurnal manbasi|last=Armbruster|first=Michel|title=How to Avoid Uncontrolled Droop |magazine=Air Enthusiast|date=January–February 2005|issue= 115|page=75|issn=0143-5450}}
* {{kitob manbasi |last=Conway |first=Eric |title=High-Speed Dreams: NASA and the Technopolitics of Supersonic Transportation, 1945–1999 |url=https://archive.org/details/highspeeddreamsn0000conw |publisher=JHU Press |year=2005 |isbn=978-0-8018-8067-4 }}
* {{kitob manbasi |last=Beniada |first=Frederic |title=Concorde |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Zenith Press |year=2006 |isbn=978-0-7603-2703-6}}
* {{kitob manbasi |last=Calvert |first=Brian |title=Flying Concorde: The Full Story |location=London |publisher=Crowood Press |year=2002 |isbn=978-1-84037-352-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/flyingconcordefu0000calv }}
* {{kitob manbasi |last1=Deregel |first1=Xavier |first2=Jean-Philippe|last2=Lemaire |title=Concorde Passion |year=2009 |location=New York |publisher=LBM, 2009 |isbn=978-2-915347-73-9}}
* {{kitob manbasi |last=Endres |first=Günter |title=Concorde |url=https://archive.org/details/concorde0000endr |location=St Paul, Minnesota |publisher=MBI Publishing Company|year=2001 |isbn=978-0-7603-1195-0 }}
* {{kitob manbasi |editor1-last=Ferrar |editor1-first=Henry |title=The Concise Oxford French-English Dictionary |location=New York |publisher=Oxford University Press|year=1980 |isbn=978-0-19-864157-5 }}
* {{kitob manbasi |last=Frawley |first=Gerald |title=The International Directory of Civil Aircraft, 2003/2004 |url=https://archive.org/details/internationaldir0000fraw_q7f4 |publisher=Aerospace Publications |year=2003 |isbn=978-1-875671-58-8 }}
* {{kitob manbasi |last1=Gordon |first1=Yefim |first2=Vladimir |last2=Rigmant. |title=Tupolev Tu-144 |location=Hinckley, Leicestershire, UK |publisher=Midland |year=2005 |isbn =978-1-85780-216-0 }}.
* {{kitob manbasi |last=Gunn |first=John |title=Crowded Skies |publisher=Turnkey Productions |year=2010 |isbn=978-0-646-54973-6}}
* {{kitob manbasi |last=Kelly |first=Neil |title=The Concorde Story: 34 Years of Supersonic Air Travel |url=https://archive.org/details/concordestory34y0000neil |location=Surrey, UK |publisher=Merchant Book Company Ltd|year=2005 |isbn=978-1-904779-05-6 }}
* {{kitob manbasi |last=Knight |first=Geoffrey |title=Concorde: The Inside Story |location=London |publisher=Weidenfeld and Nicolson|year=1976 |isbn=978-0-297-77114-2}}
* {{kitob manbasi |last1=Lewis |first1=Rob |last2=Lewis|first2=Edwin |title=Supersonic Secrets: The Unauthorised Biography of Concorde |url=https://archive.org/details/isbn_9780954661700 |year=2004 |publisher=Exposé |location=London |isbn=978-0-9546617-0-0}}
* {{kitob manbasi |last=McIntyre |first=Ian |title=Dogfight: The Transatlantic Battle over Airbus |location=Westport, Connecticut |publisher=Praeger Publishers |year=1992 |isbn=978-0-275-94278-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/dogfighttransatl00mcin}}
* {{kitob manbasi |title=Nunn's Applied Respiratory Physiology |first=John Francis |last=Nunn |location=Burlington, Maryland |publisher=Butterworth-Heineman |year=1993 |isbn=978-0-7506-1336-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/nunnsappliedresp0004nunn }}
* {{kitob manbasi |title=Concorde: Story of a Supersonic Pioneer |location=London |publisher=Science Museum |first=Kenneth |last=Owen |year=2001 |isbn=978-1-900747-42-4 }}
* {{kitob manbasi |author-link=Christopher Orlebar|last=Orlebar|first=Christopher |title=The Concorde Story |location=Oxford, UK |publisher=Osprey Publishing|year=2004 |isbn=978-1-85532-667-5 }}
* {{kitob manbasi |last=Ross |first=Douglas |title=The Concorde Compromise: The Politics of Decision-making |publisher=Bulletin of the Atomic Scientists |date=March 1978 }}
* {{kitob manbasi |last=Schrader |first=Richard K |title=Concorde: The Full Story of the Anglo-French SST |location=Kent, UK |publisher=Pictorial Histories Pub. Co.|year=1989 |isbn=978-0-929521-16-9 }}
* {{kitob manbasi |last=Taylor |first=John W. R. |title=Jane's All the World's Aircraft 1965–66 |publisher=Marston |year=1965}}
* {{citation |title=Concorde A Designer's Life The Journey To Mach 2 |first= Ted |last=Talbot |date=2013 |publisher=The History Press |isbn=978-0-7524-8928-5}}
* {{kitob manbasi |editor-last=Towey |editor-first=Barrie  |title=Jet Airliners of the World 1949–2007 |url=https://archive.org/details/jetairlinersofwo0001unse |location=Tunbridge Wells, Kent, UK |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd|year=2007 |isbn=978-0-85130-348-2 }}
* {{kitob manbasi |last=Winchester |first=Jim |title=The World's Worst Aircraft: From Pioneering Failures to Multimillion Dollar Disasters |location=London |publisher=Amber Books Ltd|year=2005a |isbn=978-1-904687-34-4 }}
* {{kitob manbasi |last=Winchester |first=Jim |title=X-Planes and Prototypes: From Nazi Secret Weapons to the Warplanes of the Future |url=https://archive.org/details/xplanesprototype0000winc |publisher=Amber Books Ltd |year=2005b |isbn=978-1-84013-815-3 }}
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
 
== Havolalar ==
{{Commons turkum}}
* [http://www.britishairways.com/concorde/index.html Concorde — British Airways] {{ref-en}}
* [http://www.designmuseum.org/design/concorde Concorde — Design muzeyi] {{ref-en}}
* [http://heritageconcorde.com/ Concorde merosini saqlash guruhi sayti] {{ref-en}}
 
{{Tashqi havolalar}}
 
[[Turkum:Samolyotlar]]
[[Turkum:Air France–KLM]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Concorde
British Airways Concorde 1986-yilda
British Airways Concorde 1986-yilda
Supersonik avialayner
Ishlab chiqaruvchi British Aircraft Corporation (keyinchalik, British Aerospace va BAE Systems)
Sud Aviation (keyinchalik, Aérospatiale va Airbus)
Milliy kelib chiqishi Buyuk Britaniya bayrogʻi Buyuk Britaniya
Fransiya bayrogʻi Fransiya
Birinchi parvoz 2-mart 1969-yil
Xizmatga kirish 21-yanvar 1976-yil (tijorat maqsadida)
Xizmatdan chiqish 24-oktabr 2003-yil[1]
Foydalanuvchilar Air France
British Airways
Braniff International Airways
Singapore Airlines
Ishlab chiqarish yillari 1965–1979

Concorde (talaffuzi: Konkord) oʻrta masofali, toʻrt motorli, tor korpusli va supersonik (tovushdan tez uchuvchi) yoʻlovchi samolyotidir. Uning maksimal tezligi 2.04 Ma (1 354 metr/soat) ni tashkil qilib, bu tezlik tovush tezligidan ikki barobar ortiqdir. 92 tadan 128 tagacha yoʻlovchiga moʻljallangan. 1969-yilda ilk sinov parvozini amalga oshirgan Concorde 1976-yilda tijoriy parvozini amalga oshirdi va 27 yil davomida yoʻlovchi tashidi. Bu tayyora tijoriy maqsadlar uchun foydalanilgan jahondagi ikki supersonik samolyotdan biridir; ulardan ikkinchisi Sovet Ittifoqi tomonidan ishlab chiqarilgan Tupolev Tu-144 samolyoti boʻlib, bu samolyot 1970-yillarning oxirlarida yoʻlovchi tashigan.[2][3]

Concorde Fransiyaning Sud Aviation (keyinchalik, Aérospatiale) va Birlashgan Qirollikning British Aircraft Corporation shirkatlari oʻrtasidagi kelishuv asosida loyiha oʻlaroq yaratildi va ishlab chiqarildi. Bu ikki shirkat hamkorlikda ushbu samolyotdan 20 dona tayyorlashdi. Air France va British Airways shirkatlari Concordeni sotib olgan hamda uni parvozini amalga oshirgan yagona aviakompaniyalar boʻldi. Samolyotdan asosan uning tezligi va hashamatli xizmati uchun yuqori narx toʻlashga qodir boʻlgan boy yoʻlovchilar foydalanishgan. 1997-yili New Yorkdan Londonga boʻlgan ikki tomonlama chipta narxi $7 995 (2020-yilda $12 900 ga ekvivalent) ni tashkil etgan boʻlib, bu narx ushbu yoʻnalish boʻyicha rejalashtirilgan eng arzon parvozdan 30 barobar qimmatdir.[4]

Concorde Airbus muzeyida (Toulouse, Fransiya)

Tayyorlangan 20 dona samolyotdan[5] 18 tasi yaxshi holatda qolgan.

Registratsiya Livery Joylashuv
G-AXDN British Airways Cambridge, Angliya
G-BBDG British Airways Surrey, Angliya
G-BOAA British Airways North Berwick, Shotlandiya
G-BOAB British Airways Heathrow, Angliya
G-BOAC British Airways Manchester, Angliya
G-BOAD British Airways New York, AQSh
G-BOAE British Airways Charnocks, Barbados
G-BOAF British Airways Filton, Angliya
G-BOAG British Airways Seattle, AQSh
G-BSST British Aircraft Corporation Yeovilton, Angliya
F-BTSD Air France Le Bourget, Fransiya
F-BVFA Air France Dulles, Virginia, AQSh
F-BVFB Air France Sinsheim, Germaniya
F-BVFC Air France Blagnac, Fransiya
F-BVFF Air France Roissy-en-France, Fransiya
F-WTSA Air France Athis-Mons, Fransiya
F-WTSB Air France Blagnac, Fransiya

Bibliografiya

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Lawless, Jill „Final Concorde flight lands at Heathrow“. The Washington Post (26-oktabr 2003-yil). 13-may 2008-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 26-avgust 2017-yil.
  2. ↑ Gordon and Rigmant 2005
  3. ↑ Melik-Karamov [Мелик-Карамов], Vitaly [Виталий] „Life and Death of the Tu-144, [Жизнь и смерть самолёта Ту-144“]. Flame [Огонёк] (2000-yil 1-yanvar). 15-noyabr 2000-yilda asl nusxadan arxivlangan. (Wayback Machine saytida 2000-11-15 sanasida arxivlangan)
  4. ↑ New Design Concepts for High Speed Air Transport (Wayback Machine saytida 2-sentabr 2019-yil sanasida arxivlangan) edited by H. Sobieczky (1997)
  5. ↑ Towey 2007, s. 359.