Ziyosfera

Koreyslar: Versiyalar orasidagi farq

UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Koreyslar]]
{{Infobox Millat
|group      = Koreyslar <br />''한국인 / 조선인''
|image      =
|regions  = {{flagcountry|South Korea}}{{nbsp|6}}50,062,000 (2009)<ref>{{veb manbasi|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/02/01/2010020100263.html |title=Population of South Korea 2010 |publisher=English.chosun.com |date=1-fevral 2010-yil |accessdate=4-may 2012-yil}}</ref> <br />{{flagcountry|North Korea}}{{nbsp|6}}24,051,218 (2009 est.)<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf |access-date=2012-09-25 |archivedate=2009-03-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090325102712/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf }}</ref><br /><br />
|region1 = {{flagcountry|China}}
|pop1 = 2,336,771
|ref1 =<ref name="MOFAT">{{Kitob manbasi|publisher=Ministry of Foreign Affairs and Trade|publication-place=South Korea|year=2009|accessdate=21-may 2009-yil|url=http://www.mofat.go.kr/consul/overseascitizen/compatriotcondition/index6.jsp?TabMenu=TabMenu6|title=재외동포현황/Current Status of Overseas Compatriots|ref=CITEREFMOFAT2009|chapterurl=http://www.mofat.go.kr/consul/overseascitizen/compatriotcondition/index6.jsp?TabMenu=TabMenu6|archive-date=2010-10-23|archive-url=https://web.archive.org/20101023213104/http://www.mofat.go.kr/consul/overseascitizen/compatriotcondition/index6.jsp?TabMenu=TabMenu6}}</ref>
|region2 = {{flagcountry|United States}}
|pop2 = 2,102,283
|ref2 =<ref name="MOFAT"/><ref name="Census2006">Note that the 2006 American Community Survey gave a much smaller figure of 1,520,703. See {{Kitob manbasi|url=http://factfinder.census.gov/servlet/IPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=ACS_2006_EST_G00_S0201&-qr_name=ACS_2006_EST_G00_S0201PR&-qr_name=ACS_2006_EST_G00_S0201T&-qr_name=ACS_2006_EST_G00_S0201TPR&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-reg=ACS_2006_EST_G00_S0201:042;ACS_2006_EST_G00_S0201PR:042;ACS_2006_EST_G00_S0201T:042;ACS_2006_EST_G00_S0201TPR:042&-_lang=en&-redoLog=false&-format=|publisher=United States Census Bureau|title=S0201. Selected Population Profile in the United States|accessdate=22-sentabr 2007-yil|http://factfinder.census.gov/servlet/IPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=ACS_2006_EST_G00_S0201&-qr_name=ACS_2006_EST_G00_S0201PR&-qr_name=ACS_2006_EST_G00_S0201T&-qr_name=ACS_2006_EST_G00_S0201TPR&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-reg=ACS_2006_EST_G00_S0201:042;ACS_2006_EST_G00_S0201PR:042;ACS_2006_EST_G00_S0201T:042;ACS_2006_EST_G00_S0201TPR:042&-_lang=en&-redoLog=false&-format=|chapterurl=http://factfinder.census.gov/servlet/IPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=ACS_2006_EST_G00_S0201&-qr_name=ACS_2006_EST_G00_S0201PR&-qr_name=ACS_2006_EST_G00_S0201T&-qr_name=ACS_2006_EST_G00_S0201TPR&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-reg=ACS_2006_EST_G00_S0201:042;ACS_2006_EST_G00_S0201PR:042;ACS_2006_EST_G00_S0201T:042;ACS_2006_EST_G00_S0201TPR:042&-_lang=en&-redoLog=false&-format=|archive-date=2020-02-12|archive-url=https://web.archive.org/20200212034600/http://factfinder.census.gov/servlet/IPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=ACS_2006_EST_G00_S0201&-qr_name=ACS_2006_EST_G00_S0201PR&-qr_name=ACS_2006_EST_G00_S0201T&-qr_name=ACS_2006_EST_G00_S0201TPR&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-reg=ACS_2006_EST_G00_S0201:042;ACS_2006_EST_G00_S0201PR:042;ACS_2006_EST_G00_S0201T:042;ACS_2006_EST_G00_S0201TPR:042&-_lang=en&-redoLog=false&-format=}}</ref>
|region3 = {{flagcountry|Japan}}
|pop3 = 904,512
|ref3 =<ref name="MOFAT"/>
|region4 = {{flagcountry|Canada}}
|pop4 = 223,322
|ref4 =<ref name="MOFAT"/>
|region5 = {{flagcountry|Russia}}
|pop5 = 222,027
|ref5 =<ref name="MOFAT"/><ref>The [[Russian Census (2002)|2002 Russian census]] gave a figure of 148,556. See {{Jurnal manbasi|language=Russian|url=http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_03.xls|accessdate=1-dekabr 2006-yil|title=Население по национальности и владению русским языком по субъектам Российской Федерации|format=[[Microsoft Excel]]|publisher=Федеральная служба государственной статистики|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->|seperator=|archivedate=2006-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061104083455/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_03.xls}}</ref>
|region6 = {{flagcountry|Uzbekistan}}
|pop6 = 175,939
|ref6 =<ref name="MOFAT"/>
|region7 = {{flagcountry|Australia}}
|pop7 = 125,669
|ref7 =<ref name="MOFAT"/>
|region8 = {{flagcountry|Philippines}}
|pop8 = 115,400
|ref8 =<ref name="MOFAT"/>
|region9 = {{flagcountry|Kazakhstan}}
|pop9 = 103,952
|ref9 =<ref name="MOFAT"/>
|region10 = {{flagcountry|Vietnam}}
|pop10 = 88,120
|ref10 =<ref name="MOFAT"/>
|region11b = {{flagcountry|Denmark}}
|pop11b = 15,000
|ref11b =<ref name="MOFAT"/>
|region11 = {{flagcountry|Brazil}}
|pop11 = 48,419
|ref11 =<ref name="MOFAT"/>
|region12 = {{flagcountry|United Kingdom}}
|pop12 = 45,295
|ref12 =<ref name="MOFAT"/>
|region13 = {{flagcountry|Thailand}}
|pop13 = 40,370
|ref13 =<ref name="MOFAT"/>
|region14 = {{flagcountry|Ukraine}}
|pop14 = 35,000
|ref14 =<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.ihrpex.org/en/article/2666/korean_diaspora_in_ukraine_increased_almost_three_times_during_10_years |access-date=2012-09-25 |archivedate=2013-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131111151151/http://www.ihrpex.org/en/article/2666/korean_diaspora_in_ukraine_increased_almost_three_times_during_10_years }}</ref>
|region15 = {{flagcountry|Indonesia}}
|pop15 = 31,760
|ref15 =<ref name="MOFAT"/>
|region16 = {{flagcountry|Germany}}
|pop16 = 31,248
|ref16 =<ref name="MOFAT"/>
|region17 = {{flagcountry|New Zealand}}
|pop17 = 30,792
|ref17 =<ref name="MOFAT"/>
|region18 = {{flagcountry|Argentina}}
|pop18 = 22,024
|ref18 =<ref name="MOFAT"/>
|region19 = {{flagcountry|Kyrgyzstan}}
|pop19 = 19,420
|ref19 =<ref name="MOFAT"/>
|region20 = {{flagcountry|France}}
|pop20 = 14,738
|ref20 =<ref name="MOFAT"/>
|region21 = {{flagcountry|Malaysia}}
|pop21 = 14,580
|ref21 =<ref name="MOFAT"/>
|region22 = {{flagcountry|Singapore}}
|pop22 = 13,509
|ref22 =<ref name="MOFAT"/>
|region23 = {{flagcountry|Mexico}}
|pop23 = 12,072
|ref23 =<ref name="MOFAT"/>
|region24 = {{flagcountry|Guatemala}}
|pop24 = 9,921
|ref24 =<ref name="MOFAT"/>
|region25 = {{flagcountry|India}}
|pop25 = 8,337
|ref25 =<ref name="MOFAT"/>
|region26 = {{flagcountry|Sweden}}
|pop26 = 7,000
|ref26 =<ref name="MOFAT"/>
|region27 = {{flagcountry|Paraguay}}
|pop27 = 5,229
|ref27 =<ref name="MOFAT"/>
|region28 = {{flagcountry|Cambodia}}
|pop28 = 4,772
|ref28 =<ref name="MOFAT"/>
|region29 = {{flagcountry|Italy}}
|pop29 = 4,203
|ref29 =<ref name="MOFAT"/>
|region30 = {{flagcountry|South Africa}}
|pop30 = 3,949
|ref30 =<ref name="MOFAT"/>
|languages = [[Koreys tili]]<br />
|religions = [[Buddizm]]
|related = boshqa
}}
 
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi -->
'''Koreyslar''' (oʻzlarini Choson saram — ''Choson mamlakati odamlari'' deb atashadi) — [[Koreya]]ning asosiy aholisi. [[KXDR]] da (22,5 mln. kishi), Koreya Respublikasida (44 mln. kishi), RF da (107 ming kishi), [[Xitoy]]da (1,86 mln. kishi), [[Yaponiya]]da (670 ming kishi), [[Oʻzbekiston]]da (183 ming kishi), [[Qozogʻiston]]da (103,3 ming kishi) yashaydilar. Umumiy soni 70,2 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Koreys tilida soʻzlashadi. Mongoloid irqiga mansubdir. Dindorlari budda, konfutsiylik va xristian (presviterianlar) diniga eʼtiqod qiladi. K.ning ajdodlari kadim zamonlardan beri Koreya yarim orol hududida yashab kelmokda. K.ning shakllanishida 3 ta qabila guruhi (paleyeosiyo, oltoy, avstronez) qatnashgan. Bunda yetakchi rolni protooltoy qabilalari oʻynagan. Koreys qabilalarining l-ittifoqi — Choson <nowiki>I</nowiki> asrda vujudga kelgan. Bu aholining etnik tarkibiga katta taʼsir koʻrsatdi. Miloddan avvalgi 1-ming yillikning oʻrtalarida Manjuriyaning janubida va Koreyaning shim. da Choson davlati (oʻzlarini choson deb atashlari shundan) tashkil topdi. <nowiki>X</nowiki> asr boshlarida K. yagona xalq sifatida shakllangan. [[Ikkinchi jahon urushi]]dan keyin koreys xalqi 2 qismga boʻlinib ketdi. Janubidagi K. va shim.dagi K. boshqa-boshqa tuzum yoʻlidan ketishdi. 1937— 38 yillarda sobiq shoʻrolar tuzumi zoʻravonlik bilan Rossiyaning Uzoq Sharq oʻlkasidan 74500 K.ni Oʻzbekiston hududiga koʻchirdi. Bunga asosiy sabab sobiq shoʻrolar ittifoqi bilan Yaponiya oʻrtasidagi munosabatlarning keskinlashuvi edi. Oʻsha davrda Koreya ya. orol Yaponiya tomonidan bosib olingan boʻlib, tub koreys aholisi bilan Uzoq, Sharq hududidagi K. ning etnik kelib chiqishi bir edi. Oʻzbek xalqi K.ga nisbatan oʻzining yana mehmondoʻstligi va bagʻri kengligini koʻrsatdi. Ularni uyjoy, ish bilan taʼminladi, ularga maishiy xizmat, madaniy oʻchoqlar yaratdi, bolalarining oʻqishi, taʼlim olishi uchun maktablar ochdi. Asosiy mashgʻulotlari sholikorlik. Chorvachilik, baliqchilik, ipakchilik, hunarmandchilik bilan ham shugʻullanishadi.
 
== Adabiyotlar ==
* Kim P., Koreysi Respubliki Oʻzbekistona, T., 1993<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->
 
'''Koreyslar''' (Koreyscha — choson saram) — [[Koreya]]ning tub aholisi. [[KXDR]]da 24 million, [[Janubiy Koreya]]da 50-million. Umumiy soni 81-million kishi. Shuningdek, [[Rossiya]]da 108-ming, [[Oʻzbekiston]]da 184-ming, [[Qozogʻiston]]da 104-ming ([[1992]]) Koreyslar istiqomat qilishadilar.
Antropologik tarafidan Koreyslar [[mongoloid]] irqiga kiradi. [[Koreys tili]]da gaplashishadi.
 
== Madaniyati ==
Koreyslarning milliy kiyimi, ayniqsa, oq matodan tikiladi. Erkaklar keng balaqli shim, nimcha, xalat, ayollari uzun beldamcha, qisqa kofta, dambal kiyadi. Milliy tasviriy sanʼati, [[arxitektura]] xotiralar. Koreyslarning milliy [[fol'klor]]lik ijodlari, xalq musiqalari, qadimgi afsonalari yaxshi saqlangan. [[Musiqa]] bilan raqs sanʼati yaxshi rivojlangan. Ulaning milliy asboblariga [[komungo]], [[kayagim]], [[fleyta]], [[baraban]] kiradi.
 
== Dini ==
Koreyslar [[buddizm]] diniga mansub xalq. Koreyslarning oz miqdori — [[masihiylik|xristian]] dinini qabul qilgan. 3 — 4 asrlarda Koreyaga budda dini keng avj olib, oʻrta asrlarda [[konfutsiychilik]] qattiq taʼsir qiladi. <nowiki>XIX</nowiki> asrlarda Koreyaga xristian dini ham kirdi, biroq u din keng avj ola olmadi
 
== Qishloq xoʻjaligi ==
Koreyslarning milliy taomlari — achchiq tuzi oʻtkir [[baliq]] bilan koʻkat. Koʻrayslar qadimdan dehqonchilik bilan shugʻullanib kelganlar. Ayniqsa, [[guruch]], [[arpa]], [[tariq]], [[sholi]] oʻsimliklari, mevali daraxtlar va koʻkatlar ekadi. [[Ipak qurti]]ni parvarish qiladilar. [[Dengiz]] yiqasidan baliq ovi bilan shugʻullanadi. Kulolchilik, boltachilik, toʻqimachilik va kundalikka kerakli buyumlar yasash hunari yaxshi avj olgan.
 
== Yana qarang ==
 
* [[Koreyslar etnogenezi]]
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
 
{{OʻzME}}
 
{{chala}}

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Koreyslar
한국인 / 조선인
Umumiy aholi soni
Katta aholiga ega mintaqalar
 Janubiy Koreya      50,062,000 (2009)[1]
 Shimoliy Koreya      24,051,218 (2009 est.)[2]

 Xitoy 2,336,771 [3]
 Amerika Qoʻshma Shtatlari 2,102,283 [3][4]
 Yaponiya 904,512 [3]
 Kanada 223,322 [3]
 Rossiya 222,027 [3][5]
 Oʻzbekiston 175,939 [3]
 Avstraliya 125,669 [3]
 Filippin 115,400 [3]
 Qozogʻiston 103,952 [3]
 Vietnam 88,120 [3]
 Braziliya 48,419 [3]
 Buyuk Britaniya 45,295 [3]
 Tailand 40,370 [3]
 Ukraina 35,000 [6]
 Indoneziya 31,760 [3]
 Germaniya 31,248 [3]
 Yangi Zelandiya 30,792 [3]
 Argentina 22,024 [3]
 Qirgʻiziston 19,420 [3]
 Fransiya 14,738 [3]
 Malayziya 14,580 [3]
 Singapur 13,509 [3]
 Meksika 12,072 [3]
 Gvatemala 9,921 [3]
 Hindiston 8,337 [3]
 Shvetsiya 7,000 [3]
 Paragvay 5,229 [3]
 Kambodja 4,772 [3]
 Italiya 4,203 [3]
 Janubiy Afrika 3,949 [3]
Tillar
Koreys tili
Dinlar
Buddizm
Qarindosh etnik guruhlar
boshqa

Koreyslar (oʻzlarini Choson saram — Choson mamlakati odamlari deb atashadi) — Koreyaning asosiy aholisi. KXDR da (22,5 mln. kishi), Koreya Respublikasida (44 mln. kishi), RF da (107 ming kishi), Xitoyda (1,86 mln. kishi), Yaponiyada (670 ming kishi), Oʻzbekistonda (183 ming kishi), Qozogʻistonda (103,3 ming kishi) yashaydilar. Umumiy soni 70,2 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Koreys tilida soʻzlashadi. Mongoloid irqiga mansubdir. Dindorlari budda, konfutsiylik va xristian (presviterianlar) diniga eʼtiqod qiladi. K.ning ajdodlari kadim zamonlardan beri Koreya yarim orol hududida yashab kelmokda. K.ning shakllanishida 3 ta qabila guruhi (paleyeosiyo, oltoy, avstronez) qatnashgan. Bunda yetakchi rolni protooltoy qabilalari oʻynagan. Koreys qabilalarining l-ittifoqi — Choson I asrda vujudga kelgan. Bu aholining etnik tarkibiga katta taʼsir koʻrsatdi. Miloddan avvalgi 1-ming yillikning oʻrtalarida Manjuriyaning janubida va Koreyaning shim. da Choson davlati (oʻzlarini choson deb atashlari shundan) tashkil topdi. X asr boshlarida K. yagona xalq sifatida shakllangan. Ikkinchi jahon urushidan keyin koreys xalqi 2 qismga boʻlinib ketdi. Janubidagi K. va shim.dagi K. boshqa-boshqa tuzum yoʻlidan ketishdi. 1937— 38 yillarda sobiq shoʻrolar tuzumi zoʻravonlik bilan Rossiyaning Uzoq Sharq oʻlkasidan 74500 K.ni Oʻzbekiston hududiga koʻchirdi. Bunga asosiy sabab sobiq shoʻrolar ittifoqi bilan Yaponiya oʻrtasidagi munosabatlarning keskinlashuvi edi. Oʻsha davrda Koreya ya. orol Yaponiya tomonidan bosib olingan boʻlib, tub koreys aholisi bilan Uzoq, Sharq hududidagi K. ning etnik kelib chiqishi bir edi. Oʻzbek xalqi K.ga nisbatan oʻzining yana mehmondoʻstligi va bagʻri kengligini koʻrsatdi. Ularni uyjoy, ish bilan taʼminladi, ularga maishiy xizmat, madaniy oʻchoqlar yaratdi, bolalarining oʻqishi, taʼlim olishi uchun maktablar ochdi. Asosiy mashgʻulotlari sholikorlik. Chorvachilik, baliqchilik, ipakchilik, hunarmandchilik bilan ham shugʻullanishadi.

Adabiyotlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Kim P., Koreysi Respubliki Oʻzbekistona, T., 1993[7].

Koreyslar (Koreyscha — choson saram) — Koreyaning tub aholisi. KXDRda 24 million, Janubiy Koreyada 50-million. Umumiy soni 81-million kishi. Shuningdek, Rossiyada 108-ming, Oʻzbekistonda 184-ming, Qozogʻistonda 104-ming (1992) Koreyslar istiqomat qilishadilar. Antropologik tarafidan Koreyslar mongoloid irqiga kiradi. Koreys tilida gaplashishadi.

Madaniyati

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Koreyslarning milliy kiyimi, ayniqsa, oq matodan tikiladi. Erkaklar keng balaqli shim, nimcha, xalat, ayollari uzun beldamcha, qisqa kofta, dambal kiyadi. Milliy tasviriy sanʼati, arxitektura xotiralar. Koreyslarning milliy fol'klorlik ijodlari, xalq musiqalari, qadimgi afsonalari yaxshi saqlangan. Musiqa bilan raqs sanʼati yaxshi rivojlangan. Ulaning milliy asboblariga komungo, kayagim, fleyta, baraban kiradi.

Dini

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Koreyslar buddizm diniga mansub xalq. Koreyslarning oz miqdori — xristian dinini qabul qilgan. 3 — 4 asrlarda Koreyaga budda dini keng avj olib, oʻrta asrlarda konfutsiychilik qattiq taʼsir qiladi. XIX asrlarda Koreyaga xristian dini ham kirdi, biroq u din keng avj ola olmadi

Qishloq xoʻjaligi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Koreyslarning milliy taomlari — achchiq tuzi oʻtkir baliq bilan koʻkat. Koʻrayslar qadimdan dehqonchilik bilan shugʻullanib kelganlar. Ayniqsa, guruch, arpa, tariq, sholi oʻsimliklari, mevali daraxtlar va koʻkatlar ekadi. Ipak qurtini parvarish qiladilar. Dengiz yiqasidan baliq ovi bilan shugʻullanadi. Kulolchilik, boltachilik, toʻqimachilik va kundalikka kerakli buyumlar yasash hunari yaxshi avj olgan.

Yana qarang

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ „Population of South Korea 2010“. English.chosun.com (1-fevral 2010-yil). Qaraldi: 4-may 2012-yil.
  2. ↑ arxiv nusxasi (PDF), 2009-03-25da asl nusxadan (PDF) arxivlandi, qaraldi: 2012-09-25
  3. ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 3,21 3,22 3,23 3,24 3,25 3,26 3,27 3,28 재외동포현황/Current Status of Overseas Compatriots. Ministry of Foreign Affairs and Trade, 2009. Qaraldi: 21-may 2009-yil (2010-yil 23-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan). 
  4. ↑ Note that the 2006 American Community Survey gave a much smaller figure of 1,520,703. See S0201. Selected Population Profile in the United States. United States Census Bureau. Qaraldi: 22-sentabr 2007-yil (2020-yil 12-fevralda asl nusxadan arxivlangan). 
  5. ↑ The 2002 Russian census gave a figure of 148,556. See „Население по национальности и владению русским языком по субъектам Российской Федерации“ (Russian). Федеральная служба государственной статистики. 2006-11-04da asl nusxadan (Microsoft Excel) arxivlandi. Qaraldi: 1-dekabr 2006-yil. {{cite magazine}}: Cite magazine requires |magazine= (yordam); Andozada hech qanday qiymat berilmagan (boʻsh) nomaʼlum parametr mavjud: |seperator= (yordam)CS1 maint: date format () CS1 maint: unrecognized language ()
  6. ↑ arxiv nusxasi, 2013-11-11da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2012-09-25
  7. ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil 



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Koreys?oldid=209904" dan olindi