Krubyane

Крубяне (кашубс. крëбанë, крëбаниэ, полякча: крубаниэ, крубанй) — Кашубиянинг жануби-шарқий қисмида яшовчи кашубияликларнинг суб- этник гуруҳи — Косеж туманидаги Дзиэмианй ва Карсин коммуналарида ҳамда Чожник туманидаги Бруси коммуналарида. Крубияликлар тўсиқлар сифатида ҳам танилган (кашубск. забòрôcë, зоборôcë, полякча: забораcй, забораки)[1][2][3]. Крубияликлар, барча Кашубияликлар сингари, католиклардир.
Номи
Субетник этнонимнинг биринчи варианти — Крубианлар (кашубск. крëбанë, крëбаниэ, илгари кùрбаниэ) — бу сўзнинг этимологияси тўлиқ аниқ эмас, бу кашубияликлар гуруҳининг номи кùрбан сўзидан келиб чиққан деган тахмин мавжуд — „ёғ учун лойдан ясалган идиш“. Қурбон апелляциясидан Крубянлар номи, хусусан, Б. Сйхта (Б. сйчта)[4]. Этнонимнинг иккинчи варианти — тўсиқлар — бу кашубияликлар гуруҳининг жойлашган жойи — Забори вилояти билан боғлиқ (полякча: Заборй) Лесно яқинида (пол полякча: Леśно), Сворниҳаце (полякча: Сwорнигаcиэ), Брусов ва Карсина (полякча: Карсин). Бу „девор ортида яшаш“ иборасини билдиради (полякча: за борем) — Тучолский Борининг шимолида[2]. Забора топоними қадим замонлардан бери маълум бўлиб, у Померания князлари ҳужжатларида (терра Табор, Саборда (1292), терра Заборенсис (1299)) ва Померанияни салибчилар томонидан босиб олинган вақтга оид ҳужжатларда (дас ланд Саборн). Ўрта асрларда Заборский ерлари ғарбдаги Брда дарёсидан Вда дарёсигача бўлган ҳудудларни эгаллаган (полякча: Wда) ва Вдзйдзе кўли (полякча: Wдзйдзе) шарқда, шимолда унинг чегаралари замонавий Чожниcки тумани чегараларига тўғри келди, жанубда улар Cзерница (полякча: Cзерниcа). Баъзан, кенг маънода, Крубянлардан ташқари, кашубияликларнинг бошқа гуруҳлари тўсиқлар деб аталади.
Сўзлашуви
Ўтмишда крубияликлар орасида жанубий кашубиялик заборский ёки круб сўзлашуви кенг тарқалган эди (кашубиан гвара крëбаńско, полякча: гwарй заборскиэ, гwарй крубаńскиэ)[5][6]. Ф.Лорентз Крубян аҳоли пункти ҳудудида Лесна-Брусско-Велевский лаҳжасини ажратиб кўрсатди. Унга қўшимча равишда у бошқа диалектларни ҳам Заборский лаҳжасига киритди ва у икки гуруҳга бўлди: Шимолий Заборский диалектлари (Грабовский, Косcежский, Скозҳевский, Гостомский, Липушский) ва Жанубий Заборский диалектлари (Лесненско-Брусско-Велевский, Свозҳенский)[7].
Анъаналар
Крубияликларнинг анъанавий касблари чорвачилик, овчилик, балиқчилик, асаларичилик ва қатрон тайёрлш эди. Анъанавий ҳунармандчиликдан ғилдирак ва арава ясаш, от жабдуқлари ва эгар ясаш, каштачилик, кулолчилик ва темирчилик кабилар бор эди. Ўтмишда кўплаб ҳунармандчилик ва ҳунармандчилик Крубияликлар учун муҳим даромад манбаи бўлган. Анъанавий халқ либослари, қўшиқ ва рақслар ҳали ҳам Бруси шаҳридаги "Крëбане" фолклор гуруҳи томонидан сақланиб қолган.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „Касзубй“ (пл). — Жęзйк. Литература. 2012-йил 18-октябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ 2,0 2,1 „Диалектй и гwарй полскиэ. Компендиум интернетоwе под редакcжą Ҳалинй Караś“ (пл). — Лексйкон касзубски. Назwй этниcзне з касзуб (аутор: Жерзй Тредер). 2012-йил 18-октябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Офиcжална строна Заборскиэго Парку Кражобразоwего“ (пл). — Дзиэдзиcтwо културоwе w Заборским парку кражобразоwйм. Подзиаł регионалнй касзубскич груп этниcзнйч. 2012-йил 1-ноябрда асл нусхадан архивланган. (WебCите сайтида 2012-11-01 санасида архивланган)
- ↑ Попоwска-Таборска Ҳ.. Касзубсзcзйзна. Зарйс дзиэжów. Wарсзаwа: ПWН, 1980 — 23-бет.
- ↑ „Растко-Кашуби — Расткò-Касзëбë — Растко-Касзубй“ (пл). — Ж. Тредер: Касзубсзcзйзна литераcка (Cечй, фазй и тенденcже розwожоwе). 2012-йил 11-сентябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Диалектй и гwарй полскиэ. Компендиум интернетоwе под редакcжą Ҳалинй Караś“ (пл). — Касзубсзcзйзна. Чарактерйстйка касзубсзcзйзнй (аутор: Жерзй Тредер). 2012-йил 1-ноябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Лорентз 1927.
Адабиётлар
- Лорентз Ф.. Граматйка Поморска, Зесзйт 1. Познаń: Инстйтут Зачоднио-сłоwиаńски прзй Униwерсйтеcиэ Познаńским, 1927.
Ҳаволалар
- „Растко-Кашуби — Расткò-Касзëбë — Растко-Касзубй“. — сайт о языке, культуре, традициях и истории кашубов на польском, сербском и английском языках. 2012-йил 11-сентябрда асл нусхадан архивланган.