Kushyor Daylamiy
Abulhasan Kushyor ibn Labbon ibn Bashahrī al-Jīlīy (arabcha: أبو الحسن كوشياربن لبّان بن باشهري الجيلي) (971–1029), Kushyor ibn Labbon nomi bilan ham tanilgan, eronlik[1][2] matematik, geograf va astronom boʻlib, Kaspiy dengizining janubida, Eron hududidagi Gilondan edi. U Hind hisobining asoslari asari muallifidir.
Faoliyati
Kushyor ibn Labbonning asosiy ilmiy faoliyati, ehtimol, XI asr boshlarida boʻlgan va u trigonometriya asoslarini ishlab chiqishda muhim rol oʻynagan boʻlishi mumkin. U X asr matematigi va astronomi Abulvafoning tadqiqotlarini davom ettirgan va bunga oʻzining zijida (astronomik jadvallar kitobi) — az-Zīj al-Jamīy val-Baligʻ („Mukammal va pishiq jadvallar“) asarida katta oʻrin ajratgan. Bu asarga al-Battoniy kuzatgan sayyoralarning yaxshilangan apsis qiymatlari kiritilgan edi[3]. Jadvallar oʻsha asr oxirigacha fors tiliga tarjima qilingan. U shuningdek bir astrologik kirish soʻzi va arifmetik traktat — Hind hisobining asoslari (Kitab fi usul hisab al-hind) yozgan boʻlib (u ham arab, ham ibroniy tillarida saqlanib qolgan), 1963-yilda ingliz tiliga tarjima qilingan[4].
Kushyor Daylamiy shogirdlari orasida fors matematigi Ali ibn Ahmad an-Nasaviy ham bor edi. Kushyor ibn Labbon Bagʻdodda vafot etgan deb hisoblaniladi[5].
Asarlari
Kushyorning bizgacha yetib kelgan barcha asarlari arab tilida yozilgan. Uning astrologik qoʻllanmasining mashhurligini bu asarning fors, turk va xitoy qoʻlyozmalarida ham uchrashidan ayon[6].
- Kitāb fī Uṣūl ḥisāb al-Hind (Hind hisobining asoslari haqida kitob).
- Kitāb al-Asṭurlāb (Astrolab haqida kitob).
- al-Madkhal fī ṣināʿat aḥkām al-nujūm, shuningdek: Mujmal al-uṣūl fī aḥkām al-nujūm (Astrologiya sanʼatiga kirish / Astrologiya asoslarining xulosasi).
- al-Zīj al-Jāmiʿ (Mukammal astronomik jadvallar/zij).
- al-Zīj al-Bāligh (Keng/qamrovli, pishiq astronomik jadvallar) boʻlib, uning faqat bitta bobigina saqlanib qolgan.
Manbalar
- ↑ Hockey, Thomas. Biographical encyclopedia of astronomers. New York: Springer, 2014 — 1074-bet. ISBN 9781441999184. „Kushyar ibn Labban was an eminent Iranian astronomer known for his work on astronomical handbooks (zijes) in addition to his work in mathematics and astrology.“
- ↑ Selin, Helaine. Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine in non-western cultures. Berlin New York: Springer, 2008 — 241-bet. ISBN 9781402049606. „Another important early treatise that publicized decimal numbers was Iranian mathematician and astronomer Kūshyār ibn Labbān’s (fl. 1000) Kitāb fī usūl hisāb al-hind (Principles of Hindu Reckoning), a leading arithmetic textbook.“
- ↑ E. S. Kennedy, A Survey of Islamic Astronomical Tables, (Transactions of the American Philosophical Society, New Series, 46, 2), Philadelphia, 1956, pp. 3, 34-5.
- ↑ Ibn Labbān, Kūshyār. Kitab fi usul hisab al-hind. Madison: University of Wisconsin Press, 1965 — 3-bet.
- ↑ „Kushyar ibn Labban - Biography“ (en). Maths History. Qaraldi: 2026-yil 17-may.
- ↑ van Dalen, Benno. Ptolemaic Tradition and Islamic Innovation: The Astronomical Tables of Kūshyār ibn Labbān. Turnhout: Brepols, 2021 — 15-19-bet.
Havolalar
- O'Connor, J.J.; Robertson, E.F. „Kushyar ibn Labban“. MacTutor. University of St Andrews (2003). Qaraldi: 2023-yil 7-mart.
- Suter, Heinrich. Die Mathematiker und Astronomen der Araber und ihre Werke (de). Leipzig: Teubner, 1900. OCLC 230703086.
- Bagheri, Mohammad (2007). "Ibn Labbān, Kūshyār: Kiyā Abū al‐Ḥasan Kūshyār ibn Labbān Bāshahrī al‐Jīlī (Gīlānī)". in Thomas Hockey. The Biographical Encyclopedia of Astronomers. New York: Springer. 560–1 b. ISBN 978-0-387-31022-0. http://islamsci.mcgill.ca/RASI/BEA/Ibn_Labban_BEA.htm. (PDF versiyasi)