Abulhasan Kushyor ibn Labbon ibn Bashahrī al-Jīlīy (arabcha: أبو الحسن كوشياربن لبّان بن باشهري الجيلي‎‎) (971–1029), Kushyor ibn Labbon nomi bilan ham tanilgan, eronlik[1][2] matematik, geograf va astronom boʻlib, Kaspiy dengizining janubida, Eron hududidagi Gilondan edi. U Hind hisobining asoslari asari muallifidir.

Faoliyati

Kushyor ibn Labbonning asosiy ilmiy faoliyati, ehtimol, XI asr boshlarida boʻlgan va u trigonometriya asoslarini ishlab chiqishda muhim rol oʻynagan boʻlishi mumkin. U X asr matematigi va astronomi Abulvafoning tadqiqotlarini davom ettirgan va bunga oʻzining zijida (astronomik jadvallar kitobi) — az-Zīj al-Jamīy val-Baligʻ („Mukammal va pishiq jadvallar“) asarida katta oʻrin ajratgan. Bu asarga al-Battoniy kuzatgan sayyoralarning yaxshilangan apsis qiymatlari kiritilgan edi[3]. Jadvallar oʻsha asr oxirigacha fors tiliga tarjima qilingan. U shuningdek bir astrologik kirish soʻzi va arifmetik traktat — Hind hisobining asoslari (Kitab fi usul hisab al-hind) yozgan boʻlib (u ham arab, ham ibroniy tillarida saqlanib qolgan), 1963-yilda ingliz tiliga tarjima qilingan[4].

Kushyor Daylamiy shogirdlari orasida fors matematigi Ali ibn Ahmad an-Nasaviy ham bor edi. Kushyor ibn Labbon Bagʻdodda vafot etgan deb hisoblaniladi[5].

Asarlari

Kushyorning bizgacha yetib kelgan barcha asarlari arab tilida yozilgan. Uning astrologik qoʻllanmasining mashhurligini bu asarning fors, turk va xitoy qoʻlyozmalarida ham uchrashidan ayon[6].

  • Kitāb fī Uṣūl ḥisāb al-Hind (Hind hisobining asoslari haqida kitob).
  • Kitāb al-Asṭurlāb (Astrolab haqida kitob).
  • al-Madkhal fī ṣināʿat aḥkām al-nujūm, shuningdek: Mujmal al-uṣūl fī aḥkām al-nujūm (Astrologiya sanʼatiga kirish / Astrologiya asoslarining xulosasi).
  • al-Zīj al-Jāmiʿ (Mukammal astronomik jadvallar/zij).
  • al-Zīj al-Bāligh (Keng/qamrovli, pishiq astronomik jadvallar) boʻlib, uning faqat bitta bobigina saqlanib qolgan.

Manbalar

  1. ↑ Hockey, Thomas. Biographical encyclopedia of astronomers. New York: Springer, 2014 — 1074-bet. ISBN 9781441999184. „Kushyar ibn Labban was an eminent Iranian astronomer known for his work on astronomical handbooks (zijes) in addition to his work in mathematics and astrology.“ 
  2. ↑ Selin, Helaine. Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine in non-western cultures. Berlin New York: Springer, 2008 — 241-bet. ISBN 9781402049606. „Another important early treatise that publicized decimal numbers was Iranian mathematician and astronomer Kūshyār ibn Labbān’s (fl. 1000) Kitāb fī usūl hisāb al-hind (Principles of Hindu Reckoning), a leading arithmetic textbook.“ 
  3. ↑ E. S. Kennedy, A Survey of Islamic Astronomical Tables, (Transactions of the American Philosophical Society, New Series, 46, 2), Philadelphia, 1956, pp. 3, 34-5.
  4. ↑ Ibn Labbān, Kūshyār. Kitab fi usul hisab al-hind. Madison: University of Wisconsin Press, 1965 — 3-bet. 
  5. ↑ „Kushyar ibn Labban - Biography“ (en). Maths History. Qaraldi: 2026-yil 17-may.
  6. ↑ van Dalen, Benno. Ptolemaic Tradition and Islamic Innovation: The Astronomical Tables of Kūshyār ibn Labbān. Turnhout: Brepols, 2021 — 15-19-bet. 

Havolalar