Kvant tebranishlari sahifasining manbasini koʻrish

Kvant tebranishlari, [[Fizika|fizikada]] [[Zarra|zarrachalar]] va maydonlarning kvant mexanikasiga asoslangan tebranishlarini tushuntiradigan tushuncha boʻlib, ular energiyaning [[Diskretlik|diskret]] (yaʼni, uzluksiz emas) taqsimlanishini va zarrachalarning harakati va oʻzaro taʼsirlarini oʻrganadi.

Kvant tebranishlari — kvant zarralarining tebranishlari boʻlib, ular [[Werner Heisenberg|Heisenberg]] printsipi tufayli doimo harakatda boʻladi. Kvant tebranishlari [[Kvant mexanika|kvant mexanikasi]] tomonidan [[Fonon|fononlar]] deb ataladigan alohida zarralar sifatida tasvirlangan.

Kvant fizikasidagi tebranish hamma narsa cheksiz [[energiya]] ekanligini anglatadi. Biroq, biz uni ishlatish va yoʻnaltirish oʻzimizga bogʻliqligini anglamagunimizcha, bu energiya beqaror boʻladi.<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.google.com/search?q=qunantum+vibrations&oq=qunantum+vibrations&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIJCAEQABgNGIAEMgkIAhAAGA0YgAQyCQgDEAAYDRiABDIJCAQQABgNGIAEMgkIBRAAGA0YgAQyCQgGEAAYDRiABDIICAcQABgWGB4yCAgIEAAYFhgeMggICRAAGBYYHtIBCTE3NzY0ajBqN6gCALACAA&sourceid=chrome&ie=UTF-8 |sarlavha=Quantum Vibration |qaralgan sana=23.12.2024 |muallif=Kamakshi Ganesan |til=Iglizcha}}</ref>

== Tarixi ==
Kvant tebranishlari nazariyasi 20-asrning boshida<nowiki/>[[Max Planck|, Max Planckning]] qora jismlar [[Nurlanish|nurlanishi]] boʻyicha tadqiqotlari orqali boshlangan. Planckning energiya kvantlashuvi haqidagi gʻoyasi kvant mexanikaning asosini yaratdi.

Werner Heisenberg va [[Erwin Schrödinger]] kvant mexanikaning rivojlanishida muhim hissa qoʻshgan<nowiki/>[[Noaniqlik prinsipi|. Heisenberg noaniqlik printsipini]] taklif qilgan boʻlsa, Schrödinger kvant toʻlqinlarning matematik ifodasini yaratdi, bu esa kvant tebranishlarini tushuntirishga imkon berdi.

1960-yillarda [[Maydon kvant nazariyasi|kvant maydon nazariyasi]] (KMN) rivojlandi. Bu nazariya kvant tebranishlarini maydonlar va zarrachalar orqali ifodalashga imkon beradi. [[Foton|Fotonlarning]] kvantlashuvi va boshqa maydonlar bilan taʼsiri oʻrganildi.

== Fononlar ==
Kvant mexanikasi tomonidan tasvirlangan tebranishning alohida zarralari boʻlgan fononlar ham issiqlik bilan bogʻliq. Misol uchun, bir-biriga bogʻlangan [[Atom|atomlarning]] tartibli panjaralaridan hosil boʻlgan [[Kristallar|kristal]] bir uchida qizdirilganda, kvant mexanikasi issiqlik kristal orqali fononlar yoki [[Molekula|molekulalar]] orasidagi bogʻlanishlarning individual tebranishlari shaklida oʻtishini taxmin qiladi.

== Nazariyaning asosiy tushunchalari ==
[[Kvant garmonik tebranish modeli]] — bu eng sodda kvant tizimi boʻlib, zarrachaning potensial energiya maydonida tebranishini ifodalaydi. Garmonik tebranishlar tizimning minimal va maksimal energiya darajalariga asoslanadi.

== Manbalar ==

[[Turkum:Kvant fizikasi]]