Kyösti Kallio sahifasining manbasini koʻrish

'''Kyosti Kallio''' ({{Lang-fi|Kyösti Kallio}}, [[1873]]-[[10-aprel|yil, 10-aprel]], Ylivieska, Finlandiya Buyuk Gertsogligi — [[1940]]-[[19-dekabr|yil, 19-dekabr]], [[Helsinki|Xelsinki]], [[Finlandiya]]) — Finlandiya siyosatchisi, 1922—1924, 1925—1926, 1929—1930, 1936-1937 - yillarda bosh vazir, 1937-1940 yillarda Finlandiya prezidenti bo`lgan. Agrar ittifoq partiyasining oʻng qanotiga qoʻshilgan.

== Tarjimayi hol ==

=== Bolalik yillari ===
Kyosti Kallio 1873-yilning 10-aprel kuni Ylivieska shahrida Ylivieska munitsipalitet rahbarlaridan biri oilasida tavallud topadi. 1895-yilda Nivaladagi yangi turarjoy, yuqori darajadagi ta'lim va yirik yer egasi maqomi Kallioning kommunada muhim vazifalarni bajarishiga sabab bo`lgan. Litseyda tahsil olgan yillari unga Ouludagi Finlandiya litseyi rektori, pietistlar yetakchisi, konstitutsiyachi [[Русендаль, Мауно|Mauno Rusendal]] katta ta'sir koʻrsatgan edi. Yoshlar jamiyatida ishlayotgan Kallio keyinchalik asosiy siyosiy hamkoriga aylangan yozuvchi Santeri Alkio bilan uchrashadi.

1906-yilning kuzida “Agrar ittifoq” partiyasi tuzildi va Kallio partiyaning yetakchi organlariga saylanadi. 1907-yilgi parlament saylovlarida u bir vaqtning oʻzida agrarlar va Finlandiya yoshlar partiyasidan nomzod qilib koʻrsatiladi, ammo u yosh finlar qishloq muammolariga befarq emas deb hisoblab, agrar fraktsiyaga qoʻshildi. 1908-1916-yillarda partiya raisi bo`ladi.

=== Fuqarolar urushi yillarida ===
Finlandiya mustaqilligi uchun kurash tarixida Kallio asosiy shaxslardan biri bo`ladi. U qishloq xoʻjaligi komissiyasiga raislik qilgan.

Fuqarolar urushi paytida Kallio qizillarning zoʻravonlik usullarini keskin qoraladi va Qizillar nazorati ostidagi Xelsinkida yashirinishga majbur boʻldi. Biroq, urush tugagandan soʻng, u qasos olishning ommaviy repressiv choralaridan voz kechishga chaqirdi. Uning 1918-yilning 5-mayidagi Nivala cherkovida qilgan nutqi ko‘pchilikning e’tiborini tortdi. U zudlik bilan birlashgan Finlandiyani qurishni talab qilgan birinchi taniqli oq siyosatchi boʻldi. U "na qizillar, na oqlar bor, faqat oʻz vatanini sevadigan Finlar bor, oʻzlarini jamiyat a'zosi sifatida biladigan va bu yerda oʻzlarini yaxshi his qiladigan Finlandiya Respublikasi fuqarolari bor" degan edi.

=== Yuksalish ===

1930-yillarning oʻrtalarida, Sunil siyosatdan ketganidan so`ng va Juxo Niukkanenning saylov kampaniyasida ishtirok etishdan bosh tortganidan keyin, Kallioning agrar ittifoq rahbari sifatidagi mavqei yana ham mustahkamlanadi. 1936-yilgi parlament saylovlaridan keyin Agrar ittifoq va Finlandiya sotsial-demokratik partiyasi qoʻshma hukumat tuzishga kelishib oldilar. Ammo prezident Svinxuvud “qizil-yashil hukumat”ni tayinlashdan qat'iayn bosh tortdi va Kallio markazchi kabinetni qayta tuzishga majbur boʻldi.

1937-yilning 1-martida Kallio Finlandiya [[Prezident|prezidenti]] etib saylanadi. Kallio oʻzining uzoq yillik siyosiy maqsadlarini, birinchi navbatda, ijtimoiy yarashuv va ijtimoiy jipslikni amalga oshirishga muvaffaq boʻladi. Uning saylanishi ikkita katta milliy murosaga erishish fonida boʻldi - "qizil-yashil"murosasi va til siyosatidagi bagʻrikenglik. Kallio Aimo Kaarlo Kajander raisligida ko`pgina agrar va sotsial-demokratlar ishtirokida hukumatni tayinladi.

=== Qishki urush paytida ===
[[1939-1940 yillardagi sovet-fin (sovet-fin) urushi|Qishki urush]] arafasida boʻlib oʻtgan muzokaralarda Kallio [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqiga]] hududiy yon berishlar mamlakatning ichki birligini buzishidan qo`rqadi, shuning uchun ham murosasiz pozitsiyani egallashga qaror qiladi. Natijada, bu Sovet Ittifoqining Finlandiyaga hujumiga va qishki urushning boshlanishiga olib keldi. 1939-yil, 30-noyabrda mamlakatda [[Harbiy holat|harbiy]] holat e’lon qilindi.

Urush paytida Kallio odamlarni ma'naviy ruhlantirish uchun hamma chorani ko`rishga harakat qiladi. U birdamlik va nohaq tajovuz obyektiga aylangan kichik xalqni himoya qilish irodasining timsoliga aylandi. U murosasizlik tarafdori edi, lekin oxir-oqibat u Finlandiya uchun haqoratli shartnoma imzolashga majbur boʻldi.

Tinchlik bitimidan so`ng, darrov radio orqali nutq so‘zlab, millatni, uning o‘zligini, qadr-qimmatini saqlab qolish mumkinligini aytib, kelajakdagi maqsadlar sari yanada intilish kerakligini aytadi. Vayronalarni tiklash uchun xalq oʻz kuchlarini toʻplashi kerak edi. Prezident tinchlik shartnomasi asosida Sovet Ittifoqiga oʻtgan hududlardan kelgan muhojirlar muammosini bartaraf etishga erishilganini alohida taʼkidladi.

=== Urushdan keyin ===
Urushdan keyin Kallioning kuchi sezilarli darajada kamaydi, asosiy kuchlar Risto Ryti, Karl Gustav Mannerxaym, Rudolf Valden, Väinyo Tanner va Rolf Vitting qoʻllarida toʻplangan. 1940-yil, avgust oyida Kallio ishtirokisiz [[Uchinchi reyx|fashistlar Germaniyasi]] bilan tranzit shartnomasi imzolandi. Koʻp oʻtmay, Kallio [[Insult|insultga]] uchradi va Ryti vazifalarni bajarishga kirishdi. 1940-yil, 27-noyabrda Kallio iste'foga chiqdi.

Risto Riti voris etib saylanganidan soʻng, Kallio dam olish va davolanish uchun Nivalaga otlanadi, ammo 19-dekabr kuni u [[Helsinki|Xelsinkidagi]] temir yoʻl vokzalida [[Infarkt|yurak xurujidan]] vafot etadi. Nivalada dafn etilgan.

== Xotira ==
Avlodlar Kallioni boshqacha baholaydilar. Ba'zilar uni juda hurmatga sazovor "dehqon prezidenti", boshqalari esa uni "zaif" prezident sifatida koʻrishadi, uning tashqi siyosatini tushuna olmasligi Finlandiyani [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushiga]] tortishga qisman hissa qoʻshgan deyishadi. Soʻnggi tadqiqotlar Kallioning prezident sifatidagi eng obyektiv bahosini beradi - uning parlamentarizmga sodiqligi va qishki urush arafasida qat'iyligi ta'kidlangan.

*

== Havolalar ==

* [https://web.archive.org/web/20080416152558/http://194.252.88.3/radioarkistoweb.nsf/sivut/poliitikko?opendocument&pageid=Content134703FFA19 Prezidentti Kallion radiopuhe itenäisyyspäivänä 1939] Yuleisradio (Fin. <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на финском языке">)</small>
* [https://web.archive.org/web/20080422073355/http://www.verkkouutiset.fi/arkisto/Arkisto_2000/22.joulukuu/kyka5100.htm Presidentti Kallio jätti kansansa Porilaisten marssin soidessa] Verkkouutiset (Fin. <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на финском языке">)</small>
{{Finlandiya Prezidentlari}}

[[Turkum:1940-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:19-dekabrda vafot etganlar]]
[[Turkum:1873-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:10-aprelda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Finlandiyalik siyosatchilar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]]