Lashkar qushbegi: Versiyalar orasidagi farq
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Lashkar qushbegi | Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | ||
'''Lashkar qushbegi (Lashkar beklarbegi)''' (?—1842) — Toshkent hokimi (1810—1840). Davlat arbobi va sarkarda. [[Qoʻqon xonligi]]da turli yillarda [[devonbegi]], [[qushbegi]] va [[beklarbegi]] lavozim va unvonlarida boʻlgan. | |||
[[Chitrol viloyati]]dan chiqqan eroniy [[qul]]lardan. [[Qoʻqon xonligi]] davrida yuqori lavozimlarni egallagan. 1809-yilda [[Olimxon]] [[Toshkent]]ni bosib olgach, Lashkar qushbegini [[devonbegi]] lavozimida shahar hokimi etib tayinlagan. | |||
1810-yil Olimxon oʻldirilgach, taxtga oʻtirgan [[Umarxon]]ni Toshkent zodagonlari sovgʻalar bilan dabdabali kutib olishgan. Lashkar devonbegi va uning oʻgʻillari xon tomonidan alohida taqdirlangan. Xon unga [[qushbegi]] unvonini bergan. | |||
1816-yil [[Turkiston]] shahrini Umarxon tomonidan egallanishida Lashkar qushbegi muhim rol oʻynagan. Lashkar qushbegi qozoqlardan tashkil topgan qoʻshini bilan 1818-yilda Umarxonning [[Oʻratepa]] va [[Jizzax]]ga (1819) qilgan yurishida qatnashgan. | |||
1830-yil sentabrda Lashkar qushbegi 15 ming qoʻshini bilan [[Muhammad Alixon]]ning [[Qashqar]]ga qilgan yurishida ishtirok etgan. Qoʻqon qoʻshini [[Sharqiy Turkiston]]dagi [[Yangi Hisor]], [[Yorkend]], [[Xoʻtan]] shaharlarini egallab [[Oqsuv (maʼnolari)|Oqsuv]] va [[Uchturfon]]ga qadar yetganlar, koʻp qiyinchiliklardan soʻng Qashqar viloyatidagi [[Gulbogʻ]]ni qamal qilishgan. 3 oy davom etgan qamaldan soʻng, koʻp sonli [[Xitoy]] qoʻshini yaqinlashayotganidan xabar topgan qoʻqonliklar 70 ming qashqarlikni oʻzlari bilan olib qaytganlar. Lashkar qushbegi ularning bir qismini Toshkentga keltirib joylashtirgan (shaharning [[Qashqar mahallasi]] nomi shundan). | |||
1841-yilda Qoʻqonda umumxalq qoʻzgʻoloni boshlangan. Xalq aybdorlarni jazolashni soʻrab turgan vaqtda, xonning qabulida Toshkentdan kelgan Lashkar qushbegi boʻlgan. Xon [[Gadoyboy parvonachi]] bilan Lashkar qushbegidan har qanday yoʻl bilan boʻlsa ham xalqni tinchlantirishni soʻragan. Xonning oʻzi esa qochgan. Lashkar qushbegi va Gadoyboy parvonachi xalqqa soxta vaʼdalar berib tinchlantirganlar. Shu vaqtda [[Buxoro amirligi]] hukmdori [[Amir Nasrulloh]] [[Qoʻqon]]ga yurish qilgani haqida xabar kelgan. Xalq oʻz kuchini shaharning mudofaasiga yoʻnaltirgan. Lashkar qushbegi 1842-yil Buxoro amirligi humdori Amir Nasrulloh Qoʻqonni egallagan paytda oʻldirilgan. | |||
Lashkar qushbegi [[Sirdaryo (daryo)|Sirdaryo]] boʻylarida Qoʻqon xonligiga qarashli boʻlgan [[Choʻloq]], [[Soʻzoq]] va [[Oqmachit]] qalʼalariga asos solgan. Uning davrida Toshkentda keng koʻlamda obodonchilik, qurilish ishlari amalga oshirilgan ([[Beklarbegi madrasasi]], [[Qoʻqon oʻrdasi]], [[Lashkar qushbegi saroyi]] va boshqalar qurilgan). Yangi mahallalar ([[Qashqar mahallasi]], [[Qushbegi mahallasi|Qushbegi]], [[Devonbegi mahallasi|Devonbegi]] va boshqalar) vujudga kelgan. Shahar mudofaa devorlari taʼmirlanib yangi [[Toshkent darvozalari|darvozalar]] ([[Qashqar darvozasi|Qashqar]], [[Qoʻqon darvozasi|Qoʻqon]], [[Qoʻymas darvozasi|Qoʻymas]]) oʻrnatilgan, shahar hududi kengaytirilgan. Lashkar qushbegi [[Anhor]] kanalining chap sohilida (taxminan hozirgi "[[Anhor (qahvaxona)|Anhor]]" kafesi oʻrni va uning yon atrofida) yangi Oʻrda qurdirgan.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
== Adabiyotlar == | |||
* Beysembiyev T.K., "Ta’rix-i Shax-ruxi" kak istoricheskiy istochnik, Alma-Ata, 1987; | |||
* Materiali po istorii Sredney i Sentralnoy Azii X—XIX vv., T., 1988; | |||
* Istoriya Oʻzbekistana, T., 1993. Mashhura Sharipova | |||
{{OʻzME}} | |||
{{chala}} | |||
[[Turkum:Qoʻqon xonligi]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
Lashkar qushbegi (Lashkar beklarbegi) (?—1842) — Toshkent hokimi (1810—1840). Davlat arbobi va sarkarda. Qoʻqon xonligida turli yillarda devonbegi, qushbegi va beklarbegi lavozim va unvonlarida boʻlgan.
Chitrol viloyatidan chiqqan eroniy qullardan. Qoʻqon xonligi davrida yuqori lavozimlarni egallagan. 1809-yilda Olimxon Toshkentni bosib olgach, Lashkar qushbegini devonbegi lavozimida shahar hokimi etib tayinlagan.
1810-yil Olimxon oʻldirilgach, taxtga oʻtirgan Umarxonni Toshkent zodagonlari sovgʻalar bilan dabdabali kutib olishgan. Lashkar devonbegi va uning oʻgʻillari xon tomonidan alohida taqdirlangan. Xon unga qushbegi unvonini bergan.
1816-yil Turkiston shahrini Umarxon tomonidan egallanishida Lashkar qushbegi muhim rol oʻynagan. Lashkar qushbegi qozoqlardan tashkil topgan qoʻshini bilan 1818-yilda Umarxonning Oʻratepa va Jizzaxga (1819) qilgan yurishida qatnashgan.
1830-yil sentabrda Lashkar qushbegi 15 ming qoʻshini bilan Muhammad Alixonning Qashqarga qilgan yurishida ishtirok etgan. Qoʻqon qoʻshini Sharqiy Turkistondagi Yangi Hisor, Yorkend, Xoʻtan shaharlarini egallab Oqsuv va Uchturfonga qadar yetganlar, koʻp qiyinchiliklardan soʻng Qashqar viloyatidagi Gulbogʻni qamal qilishgan. 3 oy davom etgan qamaldan soʻng, koʻp sonli Xitoy qoʻshini yaqinlashayotganidan xabar topgan qoʻqonliklar 70 ming qashqarlikni oʻzlari bilan olib qaytganlar. Lashkar qushbegi ularning bir qismini Toshkentga keltirib joylashtirgan (shaharning Qashqar mahallasi nomi shundan).
1841-yilda Qoʻqonda umumxalq qoʻzgʻoloni boshlangan. Xalq aybdorlarni jazolashni soʻrab turgan vaqtda, xonning qabulida Toshkentdan kelgan Lashkar qushbegi boʻlgan. Xon Gadoyboy parvonachi bilan Lashkar qushbegidan har qanday yoʻl bilan boʻlsa ham xalqni tinchlantirishni soʻragan. Xonning oʻzi esa qochgan. Lashkar qushbegi va Gadoyboy parvonachi xalqqa soxta vaʼdalar berib tinchlantirganlar. Shu vaqtda Buxoro amirligi hukmdori Amir Nasrulloh Qoʻqonga yurish qilgani haqida xabar kelgan. Xalq oʻz kuchini shaharning mudofaasiga yoʻnaltirgan. Lashkar qushbegi 1842-yil Buxoro amirligi humdori Amir Nasrulloh Qoʻqonni egallagan paytda oʻldirilgan.
Lashkar qushbegi Sirdaryo boʻylarida Qoʻqon xonligiga qarashli boʻlgan Choʻloq, Soʻzoq va Oqmachit qalʼalariga asos solgan. Uning davrida Toshkentda keng koʻlamda obodonchilik, qurilish ishlari amalga oshirilgan (Beklarbegi madrasasi, Qoʻqon oʻrdasi, Lashkar qushbegi saroyi va boshqalar qurilgan). Yangi mahallalar (Qashqar mahallasi, Qushbegi, Devonbegi va boshqalar) vujudga kelgan. Shahar mudofaa devorlari taʼmirlanib yangi darvozalar (Qashqar, Qoʻqon, Qoʻymas) oʻrnatilgan, shahar hududi kengaytirilgan. Lashkar qushbegi Anhor kanalining chap sohilida (taxminan hozirgi "Anhor" kafesi oʻrni va uning yon atrofida) yangi Oʻrda qurdirgan.[1]
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Beysembiyev T.K., "Ta’rix-i Shax-ruxi" kak istoricheskiy istochnik, Alma-Ata, 1987;
- Materiali po istorii Sredney i Sentralnoy Azii X—XIX vv., T., 1988;
- Istoriya Oʻzbekistana, T., 1993. Mashhura Sharipova
 | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
 | Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |