Lavlagi sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Beta vulgaris, San Francisco farmers market.jpg|thumb|Lavlagi, [[San Fransisko]] fermalaridan birida]]
'''Lavlagi''' (Beta) — shoʻradoshlar oilasiga mansub bir, ikki yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi; [[sabzavot]], [[xashak]]i, [[shakar]]li ekin. 16 turi bor. [[Oʻrta Yer dengizi]] atroflarida, [[Osiyo]], Zakavkazye, [[Hndiston]], [[Fransiya]], shuningdek, [[Buyuk Britaniya]], [[Skandinaviya]] mamlakatlarida tarqalgan. [[Dehqonchilik]]da osh Lavlagi, xashaki L. va qand L. ga boʻlinadigan oddiy L. (V. vulgaris) turi va qand L.ning tur xili boʻlgan bargli L. (yoki mangold L. — Betacica — ovqatga bargi yoki [[barg]] bandi ishlatiladi) ekiladi. Yovvoyi L. qadim zamonlardan ovqatga ishlatib kelingan. Miloddan avvalgi 2—1-ming yillikda bargli L. madaniylashtirilgan. Mil. boshlarida madaniy ildizmevali shakllari ekila boshladi. <nowiki>XVIII</nowiki> asrda xashaki L. ning duragaylaridan qand L. yaratilgan. <nowiki>XIX</nowiki> asr oxiri va <nowiki>XX</nowiki> asrda bu ekin barcha qitalarga tarqaldi.

Osh lavlagi — qizil L., qizilcha, sabzavot L. — ekilgandan soʻng birinchi yili 0,4—0,9&nbsp;kg kattalikda ildizmeva va barg toʻplami hosil qiladi. Namsevar va yorugʻsevar oʻsimlik, sovuqqa, qurgʻoqchilikka chidamli. Barcha dehqonchilik mintaqalarida ekiladi. Oʻzbekistonda Bordo — 237, Bikoress (2002-yildan), Ros va boshqa navlar rayonlashtirilgan. Hosildorligi 300—400 s/ga va undan yuqori.

Xashaki L. — birinchi yili 10– 12&nbsp;kg lik ildizmeva va bargtoʻplami hosil qiladi. Shirali ozuqa sifatida chorva mollariga beriladi. 100&nbsp;kg ildizmevada 12,2 ozuqa birligi va 0,9&nbsp;kg hazm boʻluvchi protein, 100&nbsp;kg bargida 10,2 ozuka birligi va 1,8&nbsp;kg hazm boʻluvchi protein mavjud. Xashaki L. namga talabchan, yorugʻsevar, sovuqqa chidamli. Amerika (AQSH, Kanada, Braziliya), Yangi Zelandiya, Afrika (Jazoir, Tunis), Yevropa, shu jumladan, [[Belarus]], Ukraina, Boltiqboʻyi mamlakatlarida koʻp ekiladi. Hosildorligi 300-400 s/ga.

Qand L. — qand-shakar sanoati xom ashyosi. Chiqindilari chorva mollariga yem (melassa va oʻgʻit) sifatida ishlatiladi. Ekilgan yili tarkibida 14— 20% (baʼzida 24% gacha) qand boʻlgan ildizmeva (oʻrtacha ogʻirligi 300—600 g) beradi. Qand L. issiqsevar va nam-sevar, qurgʻoqchilikka chidamli. Urugʻi unib chiqishi uchun harorat 10—12°, yaxshi rivojlanishi uchun 20—22° boʻlishi lozim. —4, —5° da nobud boʻladi. Qand L. AQSH, Rossiya, Ukraina, Qo-zogʻiston, Oʻzbekistonda <nowiki>XX</nowiki> asrning 40-yillarda va 90-yillar boshidan ([[Xorazm viloyati]] va Qoraqalpogʻiston Respublikasida) yetishtiriladi. Jahon boʻyicha qand L. yalpi ekin maydonlari 6,7 mln.ga, oʻrtacha hosildorlik 392 s/ga, yalpi hosili 263 mln. t (1999). Hosildorligi intensiv texnologiyada parvarish qilinganda 350—400 s/ga. Keng qatorlab yoki punktir usulida ekiladi. Parvarish yaganalash, chopiq, oziqlantirish, sugʻorishdan iborat. Oʻzbekistonda Astro, Sado, Romeo, Eldona va boshqa navlari ekiladi.

Kasalliklari : [[serkosporoz]], kul, [[nematoda]] kasalliklari.

Zararkunandalari: L. uzunburuni, shiralar, L. parvonasi, tunlamlar, kemiruvchi tunlamlar, dala parvonasi, L. pashshasi, L. poyaxoʻrlari. [[Zararkunanda hasharotlar]] va kasalliklarga qarshi kurash choralari: agrotexnika chora-tadbirlariga amal qilish, qator oralariga ishlov berish, begona oʻtlarning oʻsishiga yoʻl qoʻymaslik, zararkunandalarning tuxumlariga qarshi trixogramma, qurtlariga qarshi esa brakon, shiralarga qarshi oltinkoʻzlar lichinkalarini qoʻllash. Kimyoviy dorilardan zolon (30% namlanadigan kukun) — 3,0—3,7&nbsp;kg/ga, BI-58 (0,5-1,0 l/ga), detsis (0,25-0,5 l/ga), saraton shiralarga qarshi malfos — 0,6—0,8 l/ga va qandalalar, kovaklovchi pashsha, kuyalarga qarshi 1,0—1,2 l/ga, omayt — 1,0 l/ga, ildizqirqar tunlamlarga qarshi siraks — 0,4 l/ga oʻsuv davrida purkaladi. Ad.: Petrov V. A., Borzakovskiy I. V., Uchebnaya kniga sveklovoda, M., 1985. Botir Azimov, Zuhra Saidova.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Oziq-ovqat sanoati]]
[[Turkum:Ildizmevalar]]