Leptin sahifasining manbasini koʻrish

{{GNF_Protein_box|Name=Лептин|image=Leptin.png|image_source=[[Protein Data Bank|PDB]] прорисовано на основе 1ax8.|PDB={{PDB2|1AX8}}|HGNCid=6553|MGIid=104663|Symbol=LEP|AltSymbols=; LEPD; OB; OBS|IUPHAR=|ChEMBL=|OMIM=164160|ECnumber=|Homologene=193|GeneAtlas_image1=PBB_GE_LEP_207092_at_tn.png|GeneAtlas_image2=|GeneAtlas_image3=|Protein_domain_image=|Function={{GNF_GO|id=GO:0005179 |text = hormone activity}} {{GNF_GO|id=GO:0008083 |text = growth factor activity}} {{GNF_GO|id=GO:0051428 |text = peptide hormone receptor binding}}|Component={{GNF_GO|id=GO:0005576 |text = extracellular region}} {{GNF_GO|id=GO:0005615 |text = extracellular space}} {{GNF_GO|id=GO:0005737 |text = cytoplasm}}|Process={{GNF_GO|id=GO:0000122 |text = negative regulation of transcription from RNA polymerase II promoter}} {{GNF_GO|id=GO:0001542 |text = ovulation from ovarian follicle}} {{GNF_GO|id=GO:0001666 |text = response to hypoxia}} {{GNF_GO|id=GO:0001819 |text = positive regulation of cytokine production}} {{GNF_GO|id=GO:0001890 |text = placenta development}} {{GNF_GO|id=GO:0002021 |text = response to dietary excess}} {{GNF_GO|id=GO:0006006 |text = glucose metabolic process}} {{GNF_GO|id=GO:0006111 |text = regulation of gluconeogenesis}} {{GNF_GO|id=GO:0006112 |text = energy reserve metabolic process}} {{GNF_GO|id=GO:0006114 |text = glycerol biosynthetic process}} {{GNF_GO|id=GO:0007260 |text = tyrosine phosphorylation of STAT protein}} {{GNF_GO|id=GO:0007565 |text = female pregnancy}} {{GNF_GO|id=GO:0007623 |text = circadian rhythm}} {{GNF_GO|id=GO:0008203 |text = cholesterol metabolic process}} {{GNF_GO|id=GO:0008206 |text = bile acid metabolic process}} {{GNF_GO|id=GO:0008217 |text = regulation of blood pressure}} {{GNF_GO|id=GO:0008284 |text = positive regulation of cell proliferation}} {{GNF_GO|id=GO:0008343 |text = adult feeding behavior}} {{GNF_GO|id=GO:0009062 |text = fatty acid catabolic process}} {{GNF_GO|id=GO:0021954 |text = central nervous system neuron development}} {{GNF_GO|id=GO:0030073 |text = insulin secretion}} {{GNF_GO|id=GO:0030300 |text = regulation of intestinal cholesterol absorption}} {{GNF_GO|id=GO:0032099 |text = negative regulation of appetite}} {{GNF_GO|id=GO:0032868 |text = response to insulin}} {{GNF_GO|id=GO:0033197 |text = response to vitamin E}} {{GNF_GO|id=GO:0033210 |text = leptin-mediated signaling pathway}} {{GNF_GO|id=GO:0033686 |text = positive regulation of luteinizing hormone secretion}} {{GNF_GO|id=GO:0035630 |text = bone mineralization involved in bone maturation}} {{GNF_GO|id=GO:0042445 |text = hormone metabolic process}} {{GNF_GO|id=GO:0042517 |text = positive regulation of tyrosine phosphorylation of Stat3 protein}} {{GNF_GO|id=GO:0042755 |text = eating behavior}} {{GNF_GO|id=GO:0043066 |text = negative regulation of apoptotic process}} {{GNF_GO|id=GO:0043270 |text = positive regulation of ion transport}} {{GNF_GO|id=GO:0043410 |text = positive regulation of MAPK cascade}} {{GNF_GO|id=GO:0045598 |text = regulation of fat cell differentiation}} {{GNF_GO|id=GO:0045639 |text = positive regulation of myeloid cell differentiation}} {{GNF_GO|id=GO:0045906 |text = negative regulation of vasoconstriction}} {{GNF_GO|id=GO:0046628 |text = positive regulation of insulin receptor signaling pathway}} {{GNF_GO|id=GO:0046881 |text = positive regulation of follicle-stimulating hormone secretion}} {{GNF_GO|id=GO:0048639 |text = positive regulation of developmental growth}} {{GNF_GO|id=GO:0050796 |text = regulation of insulin secretion}} {{GNF_GO|id=GO:0050810 |text = regulation of steroid biosynthetic process}} {{GNF_GO|id=GO:0050901 |text = leukocyte tethering or rolling}} {{GNF_GO|id=GO:0060587 |text = regulation of lipoprotein lipid oxidation}} {{GNF_GO|id=GO:0060612 |text = adipose tissue development}} {{GNF_GO|id=GO:0061037 |text = negative regulation of cartilage development}} {{GNF_GO|id=GO:0070093 |text = negative regulation of glucagon secretion}} {{GNF_GO|id=GO:0071298 |text = cellular response to L-ascorbic acid}} {{GNF_GO|id=GO:0071300 |text = cellular response to retinoic acid}} {{GNF_GO|id=GO:2000366 |text = positive regulation of STAT protein import into nucleus}} {{GNF_GO|id=GO:2000486 |text = negative regulation of glutamine transport}} {{GNF_GO|id=GO:2000491 |text = positive regulation of hepatic stellate cell activation}}|Hs_EntrezGene=3952|Hs_Ensembl=ENSG00000174697|Hs_RefseqmRNA=NM_000230|Hs_RefseqProtein=NP_000221|Hs_GenLoc_db=hg19|Hs_GenLoc_chr=7|Hs_GenLoc_start=127881337|Hs_GenLoc_end=127897681|Hs_Uniprot=P41159|Mm_EntrezGene=16846|Mm_Ensembl=ENSMUSG00000059201|Mm_RefseqmRNA=NM_008493|Mm_RefseqProtein=NP_032519|Mm_GenLoc_db=mm10|Mm_GenLoc_chr=6|Mm_GenLoc_start=29060220|Mm_GenLoc_end=29073877|Mm_Uniprot=P41160|path=PBB/3952}}
'''Leptin''' ({{lang-grc|λεπτός}} — yupqa) — energiya almashinuvini boshqaruvchi peptid [[Gormonlar|gormoni]]. Adipokinlarga (yogʻ toʻqimalarining gormonlari) daxldor. Bu anoreksigen taʼsiriga ega (ishtahani pasaytiradi). Leptin konsentratsiyasining pasayishi [[Yogʻ bosish|semirishning]] rivojlanishiga olib keladi. Leptin insulinga bogʻliq boʻlmagan qandli diabet (2-toifa qandli diabet) [[patogenez]]ida omillardan biri hisoblanadi.

== Ochilish tarixi ==
Leptin 1994-yilda Y.Zhang va boshqalar<ref>Skibchik V. A., Skibchik Ya. V. „Problema leptinemii pri serdechno-sosudistix zabolevaniyax“. //"Ukraїnskiy medichniy chasopis". 2007. № 11/12. — s.45-51.</ref> tomonidan ajratilgan. Laboratoriya hayvonlariga leptin ''ob/ob'' inʼeksiyasi tana vaznining pasayishiga, motor faolligining oshishiga va termogenezning oshishiga yordam berdi {{Sfn|Nelson et al|2008}}.

== Tuzilishi va fiziologik roli ==

Bu 167 ta [[Aminokislotalar|aminokislota]] qoldigʻidan tashkil topgan oqsil {{Sfn|Nelson et al|2008}}, umumiy molekulyar ogʻirligi 16 kDa ni tashkil qiladi va yog 'toʻqimasidan hosil boʻlgan sitokinlarga (signal oqsillari) tegishli. Leptinning asosiy fiziologik roli makroerglar sintezining pasayishi va energiya sarflarining oshishi bilan namoyon boʻladi. Uning taʼsir qilish mexanizmi tana vazni va yog 'almashinuvi haqida maʼlumotni [[Gipotalamus gipotalamik soha|gipotalamusga]] yetkazishdir. [[Gipotalamus gipotalamik soha|Leptinning gipotalamus sohasida]] joylashgan oʻziga xos retseptorlari bilan oʻzaro taʼsiri [[Bosh miya|miyaning]] ishtahani tartibga solish uchun mas’ul boʻlgan hududlariga yoʻnaltirilgan nerv impulslarini ishlab chiqarishni faollashtiradi. Bundan tashqari, leptinning taʼsiri [[Simpatik nerv sistemasi|simpatik nerv tizimini]] stimullaydi, bu esa oʻz navbatida [[qon bosimi]], yurak urish tezligi va termogenez jarayonlarining oshishiga olib keladi, bu jigarrang yog 'toʻqimalarining [[mitoxondriya]]larida oksidlanish (hujayra nafas olish) va fosforlanish ([[Adenozintrifosfat kislota|ATF]] molekulalarining sintezi) jarayonlarini ajratadi. Ushbu jarayonlar natijasida yog 'toʻqimalarida lipidlar shaklida saqlanadigan katta miqdordagi [[energiya]] issiqlikka aylanishi mumkin {{Sfn|Nelson et al|2008}}. Shunday qilib, leptinning funksiyalari ishtahani bostirish, ayollarda hayz koʻrish funksiyasini boshqarish (leptin darajasining keskin pasayishi, ovulyatsiya va hayz koʻrishning toʻxtashi bilan). Leptin adipotsitlar yaʼni yogʻ toʻqimalarining hujayralari tomonidan chiqariladi. Bu gormon organizmdagi energiya almashinuvi va tana vaznini boshqarishda ishtirok etadi. Leptin koʻpincha toʻqlik gormoni deb ataladi. U [[Gipotalamus gipotalamik soha|gipotalamusda]] ochlikni keltirib chiqaradigan neyropeptid Y sintezi va chiqarilishini blokirovka qilish orqali taʼsir qiladi. Kemiruvchilar va odamlarda tugʻma leptin yetishmovchiligi semirishning ogʻir shaklini rivojlanishiga olib keladi<ref>Montague CT ''et al.'' Congenital leptin deficiency is associated with severe early-onset obesity in humans. ''[[Nature]]'' (1997 Jun 26) '''387'''(6636):903-8.</ref>. Fiziologik sharoitda leptin [[insulin]] sintezini ingibirlaydi va insulin yogʻ toʻqimalariga taʼsir qilib, leptin ishlab chiqarishni stimullaydi<ref name="pmid8621027">{{Статья|название=Acute and chronic effects of insulin on leptin production in humans: Studies in vivo and in vitro}}</ref>.

Bundan tashqari, leptin gipotalamusdagi nerv tugunlarining normal rivojlanishi uchun zarurdir — laboratoriya sichqonlari miyasining erta rivojlanish bosqichida ushbu gormonning yetishmasligi yoysimon yadrodan nerv oxirlari oʻsishining sekinlashishiga olib keldi. ham oreksigen, ham anoreksigen (kamroq darajada) yoʻllar zararlanadi {{Sfn|Nelson et al|2008}}. Shunday qilib, oʻtkazilgan laboratoriya tadqiqotlari davomida leptinning yoysimon yadro neyronlari, yogʻ va tananing boshqa toʻqimalari oʻrtasidagi [[Sinaps|sinaptik]] uzatishga taʼsiri aniqlandi. Boshqa narsalar qatorida, [[noradrenalin]]ning chiqarilishi kuchayadi, bu yog 'toʻqimalarida β<sub>3</sub> -adrenergik retseptorlari bilan oʻzaro taʼsirlanib, [[mitoxondriya]]dan ajraluvchi [[Proteinlar|protein]] termogenin sintezi uchun mas’ul boʻlgan ''UCP1'' genining ekspressiyasining oshishiga olib keladi {{Sfn|Nelson et al|2008}}.

Tadqiqotchilarning leptinga boʻlgan qiziqishi yurak-qon tomir kasalliklarining kuchayishi bilan bogʻliq. Leptin miqdori va yurak-qon tomir tizimi kasalliklari oʻrtasidagi bogʻliqlik boshqa xavf omillaridan, masalan, chekish, yuqori xolesterin va yuqori qon bosimidan mustaqil ravishda mavjudligi va leptinning arteriyalar elastikligiga taʼsiri bilan bogʻliqligi aniqlandi. Bundan tashqari, leptinning yuqori darajasi [[Tromboz (tibbiyot)|trombozning]] yuqori ehtimolini yuzaga keltiradi: leptin va uning qon ivishi uchun javob beradigan trombotsitlarda joylashgan retseptorlari oʻrtasidagi maxsus oʻzaro taʼsir natijasida tromb shakllanishi stimullanadi.

Leptin kontsentratsiyasi reproduktiv funksiyani bajarish uchun tananing energiya resurslarining yetarliligi haqida fiziologik signal rolini oʻynaydi va tuxumdonlarda steroid gormonlar ishlab chiqarishga taʼsir qiladi. Oʻsmirlik davrida qonda leptin kontsentratsiyasining ortishi kuzatiladi.

== Insulin bilan oʻzaro taʼsiri ==
Leptin [[jigar]] hujayralari va [[Muskullar|mushak toʻqimalarining]] [[insulin]] taʼsiriga sezgirligini oshiradi. Bir [[gipoteza]]ga koʻra, leptinning yuqorida tavsiflangan taʼsiri grelin va insulin tomonidan faollashtirilgan tirozinkinazalar oʻrtasidagi oʻzaro taʼsirga bogʻliq. Ikkala yoʻlning umumiy ikkinchi xabarchilari leptinga insulin retseptorlari substrati-2 orqali insulin bilan stimulyatsiya qilingan kimyoviy reaktsiyalarni qoʻzgʻatishga imkon beradi.{{lang-en|insulin receptor substrate-2, IRS-2}}) va fosfoinositid-3-kinaz ({{lang-en|phosphoinositide 3-kinase}}) {{Sfn|Nelson et al|2008}}.

Leptin insulinga bogʻliq boʻlmagan qandli diabet (2-toifa qandli diabet) [[patogenez]]ining omillaridan biri sifatida qaraladi: leptinning ortiqcha boʻlishi insulin sekretsiyasini bostirishga olib keladi, insulinning jigar hujayralariga taʼsirini ingibirlaydi, insulinga bogʻliq toʻqimalarda [[Insulin qarshiligi|insulin]] rezistentligi rivojlanishiga olib keladi.

== Leptin va semizlik ==
Leptin vazn yoʻqotish gormoni sifatida taʼsir qilsa-da, semiz odamlar va hayvonlarda uning qondagi darajasi keskin koʻtariladi va ekzogen leptin inʼektsiyalari klinik taʼsir koʻrsatmaydi. Ehtimol, bu holda, ushbu gormonning signalizatsiya yoʻlining boshqa har qanday tarkibiy qismlari buzilgan boʻlishi mumkin va organizm oʻz leptinining sekretsiya darajasini oshirish orqali buning oʻrnini qoplashga harakat qiladi {{Sfn|Nelson et al|2008}}.

Shunday qilib, leptin faqat ''OB'' genidagi mutatsiyadan kelib chiqadigan kamdan-kam hollarda semizlik holatlarini davolashda muvaffaqiyatli qoʻllanishi mumkin {{Sfn|Nelson et al|2008}}.

== Yana qarang ==

* Grelin
* 2-toifa qandli diabet
* [[Yogʻ bosish|Semirish]]
* Metreleptin

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Adabiyotlar ==

* {{Книга|заглавие=Lehninger Principles of Biochemistry|издание=5th|издательство={{Нп3|W. H. Freeman and Company|W. H. Freeman|en|W. H. Freeman and Company}}|god=2008|isbn=978-0-7167-7108-1|avtor=Nelson D.L., Cox M.M.|ref=Nelson et al}}

 {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}