Liritsa sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Joueur_de_Gadoulka_en_costume_-_Montenegro.jpg|right|338x338px]]
'''Liritsa''' (''lieritsa'', {{lang-hr|lirica, lijerica}}, qisqacha „lira“<ref name=":0">{{veb manbasi|url=http://melma.ru/myzykalnye-instrumenty/ethnic_music_instr/66-lizherika.html|title=Лижерика|website=melma.ru|access-date=2021-04-27}}</ref>) — serb-xorvat kamonli musiqiy asbob, [[Dalmatsiya|Dalmatiya]], shuningdek, [[Bosniya va Gersegovina|Bosniya va Gertsegovina]] janubida ommabop.<ref name=":1">{{veb manbasi|url=http://heo.ba/heo_instrumenti.asp|title=HERCEGOVAČKI ETNO OKRET - HEO|website=web.archive.org|date=2009-12-07|access-date=2021-04-27|archive-date=2009-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20091207005545/http://heo.ba/heo_instrumenti.asp}}</ref> Tipologik jihatdan bolgar [[gadulka]], [[Gagauzlar|gagauz]] keushe, krit lirasi, serb va makedoncha kemene (chemene, chemane, {{lang-mk|ќемане}}, {{lang-sr|ćemane, ћемане}}), pontiy lirasi va [[gusle]] janubiy slavyanlarning koʻpchiligi orasida keng tarqalgan.

== Tarixi ==
Liritsaning prototipi sifatida, ehtimol, Vizantiyaning lirasi sababchi boʻlib, koʻplab Yevropa kamonli cholgʻu asboblarining ajdodi hisoblanadi<ref name=":2">{{veb manbasi|lang=hr|url=http://www.matis.hr/zbornici/2002/text/ba_71.htm|title=LIRICA - TRADICIJSKO GLAZBALO HRVATSKOGA JADRANA|author=JOŠKO ĆALETA, VIDO BAGUR|website=web.archive.org|date=2011-09-29|access-date=2021-04-27|archive-date=2011-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929143019/http://www.matis.hr/zbornici/2002/text/ba_71.htm}}</ref>. Также некоторые музыковеды отмечают сильную схожесть с критской лирой<ref name=":2" />. Shuningdek, baʼzi musiqashunoslar Krit lirasi bilan kuchli oʻxshashlikni qayd etishgan<ref name=":2" /> XI-XII asrlarda Yevropa manbalarida kamon cholgʻu asboblari haqida gap ketganda ''fidel (fiddl)'' va ''lira'' nomlari bir-birining oʻrnida ishlatiladi<ref name=":3">{{veb manbasi|lang=en|url=https://www.britannica.com/art/stringed-instrument|title=Stringed instrument|website=Encyclopedia Britannica|access-date=2021-04-27}}</ref>.

Keyingi asrlarda Yevropada shakli jihatidan farq qiluvchi ikki turdagi kamon cholgʻu asboblari yaratilgan. Toʻrtburchak turi, ''lira da brachcho'' nomi bilan mashhur boʻlgan; ikkinchisi, yelka va tizzalari orasiga tutilib chalinadi, uning nomi — {{Tarjima qilinmagan 5|лира да гамба|4=Lirone}} lira da gamba. [[Uygʻonish davri]]da gambalar zodagonlar orasida mashhur hisoblangan nafis asbob boʻlgan. Ammo, oxir-oqibat, ular l''ira da brachcho<ref name=":3"/>'' ning balandroq (dastlab kam aristokratcha) oilasiga yoʻl berishdi.

Bugungi kunda liritsadan anʼanaviy motivlar va xalq musiqasini ijro etishda qoʻllanadi. Masalan, lindjo juft raqsi ({{lang-hr|linđo}}), Xorvatiya qirgʻoqlari boʻylab va [[Adriatika dengizi|Adriat dengizining]] yaqin orollarida keng tarqalgan boʻlib, liritsa musiqasi<ref name=":0"/> ostida ijro etiladi, raqqosalar ijro davomida musiqachi atrofida harakatlanishadi<ref name="lindo">[https://house-marusic.livejournal.com/29693.html Lindjo — HOUSE MARUSIC — LiveJournal]</ref>. Shuning ortidan asbob „Adriat lirasi“ laqabini oladi<ref name=":2"/>.

XX asrning oxirida liritsa musiqachi {{Tarjima qilinmagan 5|Мате Булич|4=Mate Bulić}} Mate Bulich tufayli ommalashgan, u xorvat xalq musiqasiga asoslangan pop musiqasini taqdim etgan. 2014-yilda Xorvatiya pochtasi liritsa<ref>{{Статья|ссылка=https://kazancons.ru/images/magazine/Булатова.pdf|автор=Булатова, Динара Айдаровна|заглавие=Тюркский след в инструментальной культуре народов Восточной Европы (на материале шейковых хордофонов)|год=2018|язык=ru|издание=Музыка. Искусство, наука, практика|номер=3(23)|страницы=79—87|issn=2226-3330}}</ref> aks etgan 3,10 kun markasini chiqargan.

== Tuzilishi va ijro ==
Nok shaklidagi uch torli yogʻochdan yasalgan cholgʻu asbobi. Tovushi kamon chalish orqali chiqadi ({{lang-hr|luk}}anʼanaviy nomi). Musiqachi asbobni chap tizzasiga qoʻyib, oʻtirgan holda chaladi. Shu bilan birga, ijrochi oʻng oyogʻi bilan raqqosalar uchun toʻgʻri ritmni uradi.<ref name=":0"/> Baʼzan ijrochi (lirichar yoki lierichar, {{lang-hr|liričar, lijeričar}}) unga joʻr boʻlib kuylaydi.<ref name=":1"/><ref name="lindo"/>

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Adabiyotlar ==

* {{Книга|ответственный=Под общ. ред. Е.В. Гиппиуса|заглавие=Народные музыкальные инструменты и инструментальная музыка. Сборник статей и материалов. Часть 2|автор=Рихтман Ц.|часть=Несколько замечаний о балканской лире|ссылка часть=http://opentextnn.ru/old/data/files/rikhtman.pdf|место=М.|издательство=Советский композитор|год=1988|страницы=122—126|страниц=325|ref=Рихтман}}

== Havolalar ==

* {{YouTube|dX0U7LZzTlU|Уличный музыкант играет на лирице}}
* {{YouTube|zOli6Nfc3WY|Линджо под аккомпанемент лирицы, 1970 год, деревня [[:hr:Mrčevo (Dubrovnik)|Мрчево]] ({{lang-hr|Mrčevo}}) pod Dubrovnikom}}
* {{YouTube|XCLP2xGnr-o|Документальный фильм [[Радио и телевидение Хорватии|HRT]], посвящённый линджо и лирице}}

 {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}