Liverpul sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti|nomi=Liverpul|asl nomi=Liverpool|mamlakat=Buyuk Britaniya|mavqe=Shahar|tasvir=Liverpool-Montage.jpg|gerb=Coat of arms of Liverpool City Council.svg|gerb eni=60|ilk eslatilishi=1190-yil|rahbar=[[Juan Anderson]]|sanalgan yil=1180-yil|maydon=111,84 kv|aholi=513 441|vaqt mintaqasi=+0|telefon kodi=0151|sayt=http://www.liverpool.gov.uk/|rasmiy til=Ingliz tili}}'''Liverpul'''<ref>[http://gramota.ru/slovari/dic/?word=%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8C*&all=x ГРАМОТА.РУ]</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://bigenc.ru/geography/text/2650264|sarlavha=БРЭ|kirish sanasi=2019-08-23|arxivsana=2019-08-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190823151303/https://bigenc.ru/geography/text/2650264}}</ref><ref>{{Из БСЭ|заглавие=Ливерпул|издание=3-е}}</ref> ({{lang-en|Liverpool}},) [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniyaning]] [[Мерсисайд|Mersisayd]] [[Графства Англии|okrugidagi]] shahar, [[Angliya]]ning shimoli-g'arbiy sohilidagi port, [[Мерси (река)|Mersi]] daryosining og'zida joylashgan. Buyuk Britaniyaning gʻarbiy qismidagi shahar. Mersisayd grafligining maʼmuriy markazi. Mersi daryosining Irlandiya dengiziga quyilish joyida.

Aholisi - 441 477 kishi (2002) - Buyuk Britaniyadagi beshinchi shahar (va Angliyada uchinchi). [[Liverpul (shahar aglomeratsiyasi)|Liverpul aglomeratsiyasining]] aholisi 800 000 kishidan oshadi. <nowiki>XX</nowiki> asrning 2-yarmida Liverpul tushkun shahar nomiga ega edi: 1930-yillardan 2000-yillarning boshigacha uning aholisi deyarli ikki baravar kamaydi<ref>{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=lZpv_5a7sNUC&pg=PA22|sarlavha=Liverpool: the first 1,000 years — Arabella McIntyre-Brown — Google Книги<!-- Заголовок добавлен ботом -->|kirish sanasi=2017-10-02|arxivsana=2014-09-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140914012055/http://books.google.com/books?id=lZpv_5a7sNUC&pg=PA22}}</ref><ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. [[Toshkent]], 2000-yil</ref>

== Tarix ==
1170-yilda ''Liuerpulle'' deb nomlangan aholi punkti birinchi marta tilga olinadi, bu "loyqa [[Suv|suv ombori]] " degan ma'noni anglatadi. Ba'zi tadqiqotchilar asl [[toponim]] sifatida ''elverpul'' variantini - " [[daryo baliqlari|yilbaliqlari]] bilan [[Suv|suv ombori]] " ni keltiradilar.

1207-yilda qirol [[Jon Landless|Ioann Yersiz]] Liverpulga [[Boro|tuman]] maqomini beruvchi xartiya chiqardi. [[Liverpul qal'asi]]ning soyasi ostida ingliz qo'shinlari [[Irlandiya]]ga ko'chirildi.

<nowiki>XVI</nowiki> asrning o'rtalarida Liverpul besh yuz nafar aholisi boʻlgan juda ahamiyatsiz aholi punkti bo'lib qoldi. <nowiki>XVII</nowiki> asrda savdo-sotiq va aholi sonining oʻsishi sekinroq boʻldi. [[Ingliz inqilobi|Fuqarolar urushi paytida]], 1644-yilda qal'a o'n sakkiz kunlik qamalga duchor bo'ldi.

[[Liverpool F.C.|Liverpul]]<nowiki/>ning g'arbiy sohildagi port sifatidagi ahamiyati <nowiki>XVIII</nowiki> asrda, [[transatlantik qul savdosi]]ning o'sishi va [[Oʻn uchta koloniyalar|Amerika koloniyalarining]] iqtisodiy rivojlanishi bilan o'sishni boshladi. 1715-yilda Angliyada birinchi ochiq port dock bu yerda qurilgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Потерянный Ливерпульский Док|nashriyot=Channel 4: Time Team, 21 апреля 2008|url=http://www.channel4.com/history/microsites/T/timeteam/2008/liverpool/liverpool-found.html|kirish sanasi=2014-03-13|arxivsana=2011-06-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110604145405/http://www.channel4.com/history/microsites/T/timeteam/2008/liverpool/liverpool-found.html}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Ливерпульская система доков |publisher=''New York Times'', 2 января 1898 |url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C07EFD91039E433A25751C0A9679C94699ED7CF |access-date=2017-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809181141/http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C07EFD91039E433A25751C0A9679C94699ED7CF |archive-date=2016-08-09}} Note: «pdf» reader needed to see full article</ref>.

<nowiki>XIX</nowiki> asr boshlariga kelib, 40 ga yaqin global savdo trafigining %. 1831-yilda [[Liverpul banki]] ochildi.

<nowiki>XIX</nowiki> asr davomida Liverpul xuddi [[Manchester]] kabi [[Sanoat toʻntarishi|sanoat inqilobining]] flagmani bo'lib xizmat qildi. Rivojlanishning barcha mamlakatlar va qit'alar uchun umumiy boʻlgan ko'plab xususiyatlari birinchi bo'lib Liverpul tomonidan boshdan kechirildi.

1840-yillarda aholi tez oʻsdi, ayniqsa irlandiyalik koʻchmanchilar kela boshlagan. 1851-yilga kelib, shahar aholisining taxminan 25% irlandiyaliklar edi. <nowiki>XIX</nowiki> asr oxiri va <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida Liverpul butun Yevropadan ko'plab muhojirlarni qabul qildi. Bu shahar bo'ylab joylashgan turli xil diniy binolarning mavjudligida o'z aksini topdi, ularning aksariyati bugungi kunda ham foydalanilmoqda.

Liverpul 1880-yilda shahar maqomini oldi. [[Ikkinchi jahon urushi]] boshlangunga qadar u dinamik rivojlanishda davom etdi.

Liverpul ham [[Britaniya imperiyasi]]dagi kemasozlikning asosiy markazlaridan biri boʻlgan. Mashhur super paroxod [[RMS Titanic|Titanik]] va boshqa ko'plab transatlantik laynerlar Liverpul portiga tayinlangan.{{Butun jahon yodgorliklari|1150}}1960-yillarda Liverpul yoshlar madaniyatining eng mashhur markazlaridan biriga aylandi. Bu yerda tug'ilgan eng mashhur madaniy hodisa [[The Beatles]] edi. Mahalliy aholi o'ziga xos [[Scouse (dialekt)|Scouse]] lahjasida gapiradi ''.''

== Muzeylar ==

* [[Liverpul muzeyi]] ({{lang-en|Liverpool Museum}}<span lang="en" style="font-style:italic;">Liverpul muzeyi</span>)
* [[Teyt galereyasi]]ning Liverpul filiali
* Jahon tarixi muzeyi (''Jahon muzeyi)''
* Walker galereyasi (''Uoker san'at galereyasi'')
* Qullik muzeyi (''xalqaro qullik muzeyi'')
* [[Liverpul hayoti muzeyi]] ({{lang-en|Museum of Liverpool Life}}<span lang="en" style="font-style:italic;">Liverpul hayoti muzeyi</span>
* [[Bitlz muzeyi]]
* Dengiz muzeyi
<gallery widths="120" heights="120" mode="packed" caption="Фотогалерея">
Fayl:Liverpool Pier Head.jpg|Liverpul portining ma'muriy binolari
Fayl:Albert dock at night.jpg|albert dok
Fayl:Liverpool Metropolitan Cathedral at dusk (reduced grain), corrected perspective.jpg|[[Ливерпульский католический собор|Liverpul katolik sobori]]
</gallery>

== Turli yodgorliklar ==

* [[Liverpul meriyasi]] (1754-1802, arxitektor [[Vud, Jon (katta)|Jon Vud]])
* [[Aziz Jorj zali|Avliyo Jorj zali]] (1841-1854) - [[Viktoriya davri]]dagi [[Neoklassitsizm|neoklassik]] uslubdagi ulkan jamoat binosi
* [[Vellington ustuni]] (1861-1865) - Britaniyaning [[Vaterloo jangi|Vaterlodagi]] g'alabasi xotirasiga qurilgan.
* [[Liverpul sobori|Liverpul Anglikan sobori]] - Neo- [[neogotik|Gotik]], XX asr
* [[Liverpul katolik sobori]] - modernizm, 1960-yillar
* [[Superlambanana]] - "banan qo'zichoq" yodgorligi
* [[Nelson haykali (Liverpul)|Nelson haykali]] - 1813-yil
* [[Qirollik jigar binosi]] (1908-1911) - {{Tarjima qilinmagan 5|Пир-Хэд|||Pier Head}} hududidagi ofis binosi  . U Britaniyaning arxitektura yoki tarixiy ahamiyatga ega binolar ro'yxatida birinchi, eng yuqori sinfga (alohida qiziqish) ega ({{lang-en2|Listed building}}). U [[UNESCO|YuNESKOning]] [[Jahon merosi|Jahon merosi ro'yxatiga kiritilgan]] [[Liverpul porti|Liverpul port]] hududining bir qismidir. 1911-yildan 1932-yilgacha [[Evropadagi eng baland binolar ro'yxati|Yevropadagi eng baland bino]]<ref>Среди этажных зданий: в данный список не включается [[Страсбургский собор]] высотой 142 метра, но не имеющий деления на этажи.</ref>, 1911-yildan 1961-yilgacha [[Buyuk Britaniyadagi eng baland binolar ro'yxati|Buyuk Britaniyaning eng baland binosi]], 1911-yildan 1965-yilgacha {{Tarjima qilinmagan 5|Список самых высоких зданий и сооружений Ливерпуля|самое высокое здание города||List of tallest buildings and structures in Liverpool}}  . Temir- [[Temirbeton|betondan]] qurilgan dunyodagi birinchi ko'p qavatli binolardan biri.

== Adabiyotlar ==

* Ливерпуль, город // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

== Havolalar ==

* [https://liverpool.gov.uk/ Liverpul shahar kengashining rasmiy sayti]{{Ref-en}} <small title="на английском языке" class="ref-info" style="cursor:help;">)</small>
* [https://www.visitliverpool.com/ Liverpuldagi turizm uchun rasmiy sayt]{{Ref-en}} <small title="на английском языке" class="ref-info" style="cursor:help;">)</small>
* [https://www.peelports.com/ports/liverpool Liverpul porti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200616012106/https://www.peelports.com/ports/liverpool |date=2020-06-16 }}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}} 
{{chala}}

[[Turkum:Buyuk Britaniya shaharlari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha shaharlar]]