M. Harunur Rashid sahifasining manbasini koʻrish

{{Davlat arbobi bilgiqutisi| ism= M. Harunur Rashid
|asl_ism         = {{Qalin emas|মোহাম্মদ হারুন-উর-রশিদ}}
| native_name_lang = bn

| office = [[Bangla Akademiyasi]] prezidenti
| term_start = 4 February 2007
| term_end = 3 February 2009
| predecessor = [[Vakil Ahmad]]
| successor = [[Kabir Choudhury]]

| office1 = Bangla Akademiyasi bosh direktori
| term_start1 = 6 February 1991
| term_end1 = 19 March 1995
| predecessor1 = [[Mahmud Shoh Qureshiy]]<ref>{{cite web |title=Former Director General and Directors |url=https://banglaacademy.org.bd/english/?page_id=169 |website=Bangla Academy |access-date=9 September 2023 |date=22 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422055603/https://banglaacademy.org.bd/english/?page_id=169 |archive-date=22 April 2019}}</ref>.
| successor1 = [[Abul Mansur Muhammad Abu Musa]]

| tavallud_sanasi = {{Tugʻilgan sanasi|1939|12|28|df=yes}}
| tavallud_joyi = [[Tinsukiya]], Assam viloyati, Britaniya Hindistoni
| death_date = {{Vafot sanasi va yoshi|2024|11|26|1939|12|28|df=yes}}
| death_place = [[Dakka]], Bangladesh
| occupation = Oʻqituvchi, tarjimon, essechi, tanqidchi, kolumnist
| nationality = bangladeshlik
| education = Ingliz adabiyoti boʻyicha magistr (MA)
}}

'''M. Harunur Rashid''' (1939-yil 28-dekabr – 2024-yil 26-noyabr) bangladeshlik akademik, taʼlim boshqaruvchisi, muharrir va tarjimon edi<ref>{{cite book |title=Bibidh Bikiron |year=2014 |publisher=Ankur Prakashani |pages=106–109 |location=Dhaka |first=Abu Taher |last=Mojumder}}</ref><ref>{{cite book |title=''Bangladesher Kobitaer Chitrokalapa'' |year=2006 |publisher=Bangla Academy |location=Dhaka |author=Sarker Amin}}</ref>. U [[Tasavvuf|tasavvuf]] va tasavvuf adabiyoti boʻyicha mashhur yozuvchi<ref>{{cite book |title=The Jahangir Nagar Review |volume=C (part C) |year=1987 |publisher=Jahangir Nagar University |article=The Sufi Dimension of Islam |location=Dhaka |author=M Harunur Rashid}}</ref> hamda ijtimoiy, siyosiy va adabiy matnlar sharhlovchisi edi<ref name="autogenerated330">{{cite book |title=Lekhok Avidhan (Dictionary of Writers) |year=1998 |publisher=Bangla Academy |location=Dhaka |page=330 |editor=Syed Mohammad Shahed}}</ref>.

== Hayoti va taʼlimi ==
Rashid 1939-yil 28-dekabrda bengal musulmon oilasida, [[Britaniya Hindistoni]]ning Assam viloyatining [[Tinsukiya tumani]]da tugʻilgan<ref name="autogenerated330"/>. [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] arafasida otasi Rohimuddin Ahmad Assam Bengal temir yoʻli xodimi sifatidagi faoliyatini [[Chittagong]]ga koʻchirildi. Rashid bolalik yillarini [[Pahartali]] va [[Chittagong]] tepaliklarining soflik va osoyishtalik muhitida oʻtkazdi. Yaponlar Chittagongni bombardimon qilganlarida, otasi ularni oʻz qishlogʻi [[Brahmanbariya]]dagi [[Nabinagar]]ga joʻnatdi.

Oilasi yana Pahartaliga koʻchib oʻtdi va u 1947-yilda ''Pahartali Railway High School''da oʻqidi. Keyingi yili oila Chittagongga koʻchdi va u ''Chittagong Collegiate School''ga qabul qilindi<ref>{{cite book |title=175th Commemorative Celebration of Chittagong Collegiate School |year=2011 |publisher=Chattagram Collegiates |location=Chittagong |pages=50–52 |editor=Dr. Nurul Amin}}</ref>. U bu yerda toʻqqizinchi sinfgacha oʻqidi va otasi nafaqaga chiqqach, Brahmanbariya shahriga koʻchib oʻtdilar. U 1955-yilda ''Annada Model High School''dan oʻrta maktab imtihonini topshirdi. U ''Brahmanbaria Government College''ga qabul qilindi va 1957-yilda [[Dakka universiteti]] qoshidagi sanʼat yoʻnalishi boʻyicha oraliq (Intermediate in Arts) imtihonini topshirib, reyting roʻyxatida 5-oʻrinni egalladi.

U Dakka universitetida bakalavr (BA, 1960) va magistr (MA, 1961) darajalarini oldi. Keyinchalik u [[Kembrij universiteti]]ga (Fitzwilliam kolleji) bordi va u yerda BA (1966) hamda MA (1970) darajalarini qoʻlga kiritdi.

== Faoliyati ==
Sudya [[Shohabuddin Ahmad]] boshchiligidagi [[Muvaqqat hukumat|oraliq hukumat]] davrida, u 1991-yil 7-fevralda [[Bangla Akademiyasi]]<ref>{{cite web |url=http://banglaacademy.org.bd/btech/%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%A8-%E0%A6%AE%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%95-%E0%A6%93-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BF/ |script-title=bn:প্রাক্তন পরিচালক ও মহাপরিচালকগণ |trans-title=Former Director and Director General |language=bn |website=Bangla Academy |accessdate=25 January 2015 |sarlavha=arxiv nusxasi |arxivsana=2016-12-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20161220121723/http://banglaacademy.org.bd/btech/%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%A8-%E0%A6%AE%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%95-%E0%A6%93-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BF/ }}</ref> bosh direktori etib tayinlandi<ref>{{cite book |title=English Bengali Dictionary |url=https://archive.org/details/isbn_9789843306364 |year=1994 |publisher=Bangla Academy |location=Dhaka |editor=Mohammad Ali |page=introd |display-editors=etal}}</ref>. [[Bangla Akademiyasi]]<ref>{{cite book |title=Bangla Academy Smarakgrantha |year=1996 |publisher=Bangla Academy |location=Dhaka |pages=24,461,464 |editor=Subrata Barua |author=Gazi Shamsur Rahman}}</ref> bosh direktori lavozimiga tayinlanishi uning taʼlim boshqaruvchisi sifatidagi faoliyatida muhim bosqich boʻldi. U akademiyaning tadqiqot faoliyatiga – asosan tahrir va brendingga muhtoj qismlariga alohida eʼtibor qaratdi<ref>{{cite news |date=25 June 2007 |title=Bangla Academir Avidhanguccha Shamayapojogi Kore Tulte Gabeshana Cell Protishtha Kora Uchit (an Interview) |newspaper=Daily Amar Desh |location=Dhaka}}</ref>. U ''Bangla Academy English–Bengali Dictionary'' (tahrirchi Z. R. Siddikiy)<ref>{{cite book |title=English to Bengali Dictionary |year=1993 |publisher=Bangla Academy |location=Dhaka |editor=Zillur Rahman Siddique |pages=introd}}</ref>ni nashr qildi va uni darhol bestsellerga aylantirgan marketing siyosatini ishlab chiqdi. Muqova dizaynini rassom va naqqosh [[Qayyum Choudhuriy]] yaratdi va barcha lugʻatlar bir xil dizaynga ega boʻlib, faqat rangi oʻzgardi. U oʻz davrida uchta lugʻatni buyurtma qildi va nashr ettirdi. Ularning ichidan bitta kichik formatdagi lugʻatni shaxsan oʻzi tahrir qildi. Yana bir muhim yoʻnalish sifatida u yirik adabiyot namoyandalarining toʻplam asarlarini nashr etishga eʼtibor qaratdi. Ularga [[Muhammad Shahidulloh]], [[Kaykobod]], [[Farrux Ahmad]] va eng muhimi, [[Nazrul Islom|Qozi Nazrul Islom]]ning toʻla asarlar toʻplami kiradi<ref>{{cite book |title=Nazrul Pandulipi |year=1994 |publisher=Bangla Academy |pages=10, 14 |location=Dhaka |editor=Selina Bahar Zaman}}</ref><ref>{{cite book |title=Nazrul Pandulipi |year=1994 |publisher=Bangla Academy |pages=preface |location=Dhaka |editor=Selina Bahar Zaman (prefaced by Anisuzzaman)}}</ref>.

Toʻrt yillik faoliyatidan soʻng u yana [[Jahangirnagar universiteti]]ga qaytdi. U 1998-yilda ixtiyoriy nafaqaga chiqdi. U oʻqituvchilikdan tanaffus qilib, ingliz tilidagi milliy haftalik nashr – ''Dhaka Courier'' bosh muharriri boʻldi. Biroq uning jurnalistik faoliyati qisqa boʻldi va u ''North South University''da<ref>{{cite book |title=Abdul Manna Syed |year=2014 |publisher=Bangla Academy |pages=121–123 |location=Dhaka |author=Onu Hossain}}</ref> ingliz tili boʻyicha shtatdan tashqari professor sifatida ishladi. U bu yerda sakkiz yil dars berdi va 2008-yil dekabrda shartnomasini tugadi. Keyin u Dorul Ihsan universitetiga maslahatchi va ingliz tili professori sifatida qoʻshildi. U 2015-yil 28-fevralga qadar Dakka filialida joylashgan Xalqaro Islomiy universitet Chittagongda dars berdi.

Harunur Rashid 1998-yilda ikki yil muddatga Bangladesh Osiyo jamiyati (Asiatic Society of Bangladesh) prezidenti etib saylandi. 2007-yil fevralda u ikki yil muddatga Bangla Akademiyasi prezidenti etib tayinlandi<ref>{{cite report |title=Bangla Academy Annual Report |publisher=Bangla Academy |date=2006–2007}}</ref><ref>{{cite report |title=Bangla Academy Annual Report |publisher=Bangla Academy |date=2008–2009}}</ref>. U 2015-yil 5-avgustda Wild Team (Bangladesh Yovvoyi Tabiat Jamgʻarmasi – Wild Life Trust of Bangladesh) raisi etib saylandi<ref>{{Cite web |url=http://www.wild-team.org/meet-the-team |title=Wild Life Team |access-date=15 September 2015 |archive-date=22 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222150715/http://www.wild-team.org/meet-the-team |url-status=dead}}</ref>.

== Shaxsiy hayoti ==
Rashid 24 yoshida amakivachchasi Murshida Begimga uylangan. Ular ikki oʻgʻil va bir qiz koʻrishgan. Murshida 1985-yilda saraton kasalligidan vafot etgan. Keyingi yili u Shirin Yasmin Xonga uylangan. Ularning birgalikdagi hayotidan farzandlari boʻlmagan.

Uning hayotidagi muhim voqealardan biri tasavvuf piri [[Sayyed Rashid Ahmed Jaunpuri|Sayyid Rashid Ahmad Jaunpuriy]] – [[Karomat Ali Jaunpuriy]]ning<ref>{{cite book |title=Biographical Encyclopaedia of Sufis (South Asia) |year=2000 |publisher=Sarup & Sons |location=New Delhi |author=N. Hanif}}</ref> nabirasi (onasi tomondan) bilan uchrashuvi boʻlgan, u 19-asrda [[Bengaliya|Bengal]] va Assamda islomni targʻib qilgan edi<ref>{{cite book |last=Hoque |first=M Inamul |year=2012 |chapter=Jaunpuri, Karamat Ali |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jaunpuri,_Karamat_Ali |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref>. Rashid uni oʻzining ''[[Murshid|murshid]]''i sifatida qabul qildi<ref>{{Cite web |url=http://www.kaagoj.com/details?id=506 |title=Non-Muslims not to use the word 'Allah' by Prof Harunur Rashid |access-date=24 January 2015 |archive-date=8 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141208152928/http://www.kaagoj.com/details?id=506 |url-status=dead}}</ref> va uning maʼruzalarini tinglab, qaydlar olib, unga ergashdi. U tasavvuf qoidalarini, uning yonida oʻtirib<ref>[http://www.theindependentbd.com/index.php?option=com_content&view=article&id=231444:prof-harunur-rashids-vision-of-aesthetics-and-islam&catid=175:weekend-independent&Itemid=213 Prof Harunur Rashid’s vision of aesthetics and Islam – ''The Independent'', 26 September 2014]</ref>, oʻrgandi va ustoz taʼkidlaganidek, islomning toʻliq, goʻzal va mukammal koʻrinishini tushunish uchun zarur boʻlgan maʼrifat asoslarini amaliyotga tatbiq etdi. Keyinchalik bu qaydlar unga oʻz ustozining taʼlimoti haqida yozishda qoʻl keldi. Harunur Rashid pirining maʼruzalariga bagʻishlab jami beshta kitob yozdi va ular hayoti davomida nashr etildi. U 2001-yilgacha, 13 yil davomida ustozining huzurida boʻldi. U piri tomonidan qilingan maʼruzalarning toʻplamini 2003-yilda ''Sanglap Samagra'' nomi bilan nashr qildi<ref>{{cite book |title=Sanglap Samagra |year=2003 |publisher=Lamisa Book |location=Dhaka |author=M Harunur Rashid}}</ref>. Shayxining vafotidan qariyb 12 yil oʻtib, u 2013-yilda ''Syed Rashid Ahmed Jaunpuri (RA) Smarak Grantha'' nomli yirik asarini (magnum opus) chop ettirdi<ref>{{cite book |title='Syed Rashid Ahmed Jaunpuri (ra) Smarak Grantha' (Memorial Volume) |year=2013 |publisher=Pathak Shamabesh |location=Dhaka |editor=M Harunur Rashid |isbn=978-9848866849}}</ref>.

Rashid 2024-yil 26-noyabrda, 84 yoshida, [[Dakka]]dagi Ibn Sino shifoxonasida saraton kasalligidan vafot etdi<ref>{{Cite web |title=Bangla Academy's Ex-DG Prof Harunur Rashid passes away |url=https://unb.com.bd/category/Bangladesh/bangla-academys-ex-dg-prof-harunur-rashid-passes-away/147783 |access-date=2024-11-26 |website=unb.com.bd}}</ref>.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Rashid, M. Harunur}}
[[Turkum:1939-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:2024-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Brahmanbariya tumani aholisi]]
[[Turkum:Dakka kolleji oʻqituvchilari]]
[[Turkum:Jahangirnagar universiteti oʻqituvchilari]]
[[Turkum:Bangladeshlik erkak yozuvchilar]]
[[Turkum:Bangladeshlik pedagoglar]]
[[Turkum:Bangladeshlik soʻfiylar]]
[[Turkum:Bangladeshda saratondan vafot etganlar]]