Magnit

Файл:Магнет бар.огв Магнит (юн. магнетис, Магнетис литпос — айнан Кичик Осиёдаги қадимги. шаҳар Магнесия номидан) — магнитланган ферромагнит ёки ферромагнит (яъни магнитловчи майдон таъсири олинганидан кейин ҳам катта магнит индуксия хоссасини сақлайдиган) материаллардан ясаладиган тақасимон полоса ва бошқа шаклдаги буюм (жисм). Одатда, Магнит ҳаво тирқишида, мас, тақасимон Магнит нинг қутблари орасида магнит оқими вужудга келтиришга хизмат қилади. Ҳаво тирқиши Магнитнинг магнит индуксияси (демак, магнитланганлиги)ни камайтиради. Магнит темир, никел ва баъзи металларни тортиш қобилиятига эга. Эркин осиб қўйилган Магнит (мас, компаснинг магнит мили) Ернинг магнит майдонида ўз-ўзидан шундай жойлашиб қоладики, унинг қутбларини бирлаштирувчи чизиқлар тахминан меридиан бўйлаб йўналади. Шунда Магнитнинг шим.га қараган учи Шим.қутб, жан.га қараган учи Жан. қутб деб аталади. Магнитланиш электр токи билан вужудга келтириладиган Магнит электромагнит деб аталади. Магнит радиоэлектроника, радиотехника, автоматикада мустақил доимий магнит майдони манбаи сифатида кенг қўлланади. Ўта ўтказувчан материалдан ясалган чулғамли соленоид ёки электромагнит ўта ўтказувчан Магнит деб аталади. У моддаларнинг магнит, электр ва оптик хоссаларини тадқиқ қилишда; плазма, атом ядролари ва элементар зарраларни ўрганишга доир тажрибаларда кенг қўлланади.[1]

Магнит - бу о'зининг магнит майдонининг та'сири туфайли темир ва по'лат нарсаларни о'зига жалб қилиш ва ба'зиларини қайтариш қобилиятига эга бўлган жисм. Магнит майдон чизиқлари магнитнинг жанубий қутбидан о'тади ва шимолий қутбдан чиқади (1-расм).
Доимий магнит - узоқ вақт давомида магнитланиш ҳолатини сақлайдиган юқори қолдиқ магнит индуксияга эга бўлган қаттиқ магнит материалдан тайёрланган маҳсулот. Доимий магнитлар турли шаклларда ишлаб чиқарилади ва магнит майдоннинг автоном (энергия исте'мол қилмайдиган) манбалари сифатида ишлатилади (2-расм).
Асосан механик куч яратиш учун мо'лжалланган электромагнитларда кучни узатувчи арматура (магнит занжирнинг ҳаракатланувчи қисми) ҳам мавжуд.
Магнититдан ясалган доимий магнитлар тиббиётда қадим замонлардан бери қо'лланилган. Миср қироличаси Клеопатра магнит тумор кийган.
Қадимги Хитойда "Императорлик ички касалликлар китоби" танадаги Қи энергиясини - "тирик куч" ни тузатиш учун магнит тошлардан фойдаланишга то'хталди.
Магнитланиш назарияси биринчи марта франсуз физиги Андре Мари Ампер томонидан ишлаб чиқилган. Унинг назариясига ко'ра, темирнинг магнитланиши модданинг ичида айланадиган электр токларининг мавжудлиги билан изоҳланади. Ампер 1820 йил кузида Париж Фанлар академиясининг йиг'илишида тажрибалар натижалари то'г'рисида биринчи ма'руза қилди. "Магнит майдон" тушунчаси физикага инглиз физиги Майкл Фарадай томонидан киритилган. Магнитлар магнит майдон орқали о'заро та'сир қилади, у магнит куч чизиқлари тушунчасини ҳам киритди.
Вектор магнит майдони
Вектор майдони - бу ко'риб чиқилаётган фазонинг ҳар бир нуқтасини шу нуқтадаги бошланиши билан вектор билан бог'лайдиган хариталаш. Масалан, ма'лум бир вақтда шамол тезлиги вектори нуқтадан нуқтага о'згаради ва вектор майдони билан тасвирланиши мумкин (3-расм).
Скаляр магнит майдон
Агар ма'лум фазо минтақасининг ҳар бир М нуқтаси (ко'пинча 2 ёки 3 о'лчовли) қандайдир (одатда ҳақиқий) у сони билан бог'ланган бо'лса, бу минтақада скаляр майдон берилган деб айтамиз. Бошқача қилиб айтганда, скаляр майдон Рн ни Р га (фазодаги нуқтанинг скаляр функсияси) мослаштирувчи функсиядир.
Геннадий Василевич Николаэв г'алати сабабларга ко'ра фан топа олмаган магнит майдонининг иккинчи тури мавжудлигини содда тарзда айтиб беради, оддий тажрибаларда ко'рсатади ва исботлайди. Ампер давридан бери унинг мавжудлиги ҳақидаги тахмин мавжуд. У Николаэв томонидан кашф этилган майдонни скаляр майдон деб атаган, аммо у ҳали ҳам унинг номи билан аталади. Николаэв электромагнит то'лқинларни оддий механик то'лқинлар билан то'лиқ о'хшашликка келтирди. Энди физика электромагнит то'лқинларни фақат ко'ндаланг деб ҳисоблайди, аммо Николаэв ишонч ҳосил қилади ва уларнинг бо'йлама ёки скалер эканлигини исботлайди ва бу мантиқий, чунки то'лқин то'г'ридан-то'г'ри босимсиз олдинга тарқалиши мумкин, бу шунчаки бема'нилик. Олимнинг фикрича, бўйлама соҳа илм-фан томонидан атайлаб, балки назария ва дарсликларни таҳрир қилиш жараёнида яширинган.


расм. 3. Вектор магнит майдони
Олинган биринчи кесиш эфирнинг этишмаслиги эди. Нега?! Чунки эфир энергия ёки босим остида бўлган воситадир. Ва бу босим, агар жараён то'г'ри ташкил этилган бо'лса, эркин энергия манбаи сифатида фойдаланиш мумкин!!! Иккинчи қисқартириш узунламасıна то'лқиннинг олиб ташланиши эди, чунки агар эфир босим манбаи, я'ни энергия бо'лса, унда фақат ко'ндаланг то'лқинлар қо'шилса, унда эркин ёки эркин энергия бо'лиши мумкин эмас. олинган, узунламасıна то'лқин талаб қилинади.
Кейин то'лқинларнинг қарши қо'йилиши эфир босимини чиқаришга имкон беради. Ко'пинча бу технология нол нуқтаси деб аталади, бу одатда то'г'ри. У ортиқча ва минус (юқори ва паст босим) уланишининг чегарасида жойлашган бо'либ, то'лқинларнинг яқинлашиб келаётган ҳаракати билан сиз Блоч зонаси деб аталадиган ёки оддий муҳитнинг (эфир) қо'шимча энергиясини олишингиз мумкин. восита жалб қилинади.
Иш Г.В.Николаэвнинг "Замонавий электродинамика ва унинг парадоксаллигининг сабаблари" китобида тасвирланган ба'зи тажрибаларни амалда такрорлашга ва Стефан Мариновнинг генератори ва моторини иложи борича уйда ко'пайтиришга уринишдир.
Г.В. Николаэвнинг магнит билан тажрибаси: Биз карнайлардан иккита думалоқ магнитдан фойдаландик
Қарама-қарши қутбли текисликда жойлашган иккита текис магнит. Улар бир-бирига тортилади (4-расм), шу билан бирга, улар перпендикуляр бўлганда (қутбларнинг ё'налишидан қат'ий назар) ҳеч қандай жозибадор куч ё'қ (фақат момент мавжуд) (5-расм).

расм. 4.

расм. 5.
Келинг, магнитларни о'ртадан кесиб, уларни жуфт-жуфт қилиб турли қутблар билан бог'лаймиз, асл о'лчамдаги магнитларни ҳосил қиламиз (6-расм).
расм. 6.
Ушбу магнитлар бир текисликда жойлашганда (7-расм), улар яна, масалан, бир-бирига тортилади, перпендикуляр жойлашув билан улар аллақачон қайтарилади (8-расм). Иккинчи ҳолда, битта магнитнинг кесилган чизиг'и бо'йлаб та'сир қилувчи узунламасıна кучлар бошқа магнитнинг ён юзаларида ҳаракат қилувчи ко'ндаланг кучларга реакциядир ва аксинча. Узунламасıна кучнинг мавжудлиги электродинамика қонунларига зиддир. Бу куч магнитлар кесилган жойда мавжуд бўлган скаляр магнит майдон та'сирининг натижасидир. Бундай композицион магнит сибир колияси деб аталади.

расм. 7.

расм. 8.
Магнит қудуқ - бу вектор магнит майдони қайтарилганда ва скаляр магнит майдон тортадиган ва улар орасида масофа пайдо бўлган ҳодиса.
Электромагнит - бу электр токи о'тганда магнит майдон ҳосил қилувчи қурилма. Одатда, электромагнит инферромагнит ядронинг о'рашидан иборат бо'либ, о'раш орқали электр токи о'тганда магнитнинг хусусиятларини олади.[2]
Манбалар
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (август 2024) |