Марк Израилевич Дворецкй (русча: Марк Изра́илевич Дворе́цкий, 1947-йил 9-декабр — 2016-йил 26-сентябр) — рус шахмат мураббийи, ёзувчи ва халқаро уста.

Марк Дворецкй
Тўлиқ исми Марк Израилевич Дворецкй
Мамлакати Россия
Туғилган санаси (1947-12-09) 1947-йил 9-декабр
Вафот этган санаси 2016-йил 26-сентябр
Унвони Халқаро уста
Фаолияти 1966—1997-йиллар
Юқори рейтинги 2540

Фаолияти

Дворецкй 1947-йилда Москвада туғилган. У шахматни 6 ёшида ўрганган. Бироқ, у мактабда бешинчи синфда ўқиб юрганидаёқ шахматга жиддий ўрганиб, турнирларда қатнаша бошлаган. Бундан олдин унда бошқа қизиқиш уйғонди — бу математика эди. Бир куни унинг математика ўқитувчиси алмаштирилди ва у янги ўқитувчини зерикарли деб топди. Кейинчалик у математикага қизиқишини йўқотди ва шахматга ўтди. У Москвадаги шахмат тўгарагига ўқишга кирганида 12 ёшда эди. У 1975-йилда халқаро уста унвонига сазовор бўлган ва бир мунча вақт у дунёдаги энг кучли халқаро уста сифатида эътироф этилган. Бунга бир қатор ажойиб натижалар сабаб бўлди. Жумладан, у 1973-йилда Москва чемпиони бўлди, 1974-йилда кучли Совет чемпионатида бешинчи ўринни эгаллади[1] ва 1975-йилда Wижк ан Зеэ Мастерс турнирида яққол бир ярим очко билан ғолиб чиқди. 1975-йилги СССР чемпионатидаги яна бир ишончли марра билан бир қаторда, натижалар унинг гроссмейстер кучига эга эканлигидан далолат беради.

Бироқ, шахсий сабабларга кўра у фаол ўйинчи бўлиб қолмасликни афзал кўрди ва бунинг ўрнига шахмат бўйича мураббий бўлиш истагига эргашди. У мураббийликни Москва университетида ўқиётганда синаб кўрган ва бундан жуда завқланган эди. У тезда жиддий, меҳнацевар сифатида 2200 рейтингли ўйинчини гроссмейстерга айлантириши орқали, катта обрў қозонди. Худди шундай, унинг қўл остидаги гроссмейстерлар чемпион бўлишлари мумкинлиги айтилди ва унинг шогирдлари рўйхати тез орада кўплаб шахматчиларни ўз ичига олди. Гарри Каспаров, Висwанатҳан Ананд, Веселин Топалов, Эвгений Бареэв, Жоэл Лаутиэр ва Лоэк ван Велилар унинг мураббийлигидан фойда кўрган шахматчилар эди. Алексей Дреэв, Нана Алехандриа, Виорел Бологан, Эрнесто Инаркиэв, Александр Мотилёв унинг бошқа ажойиб шогирдлари эди. Валерий Чехов, Артур Юсупов, Сергей Долматов ва Махим Длугй ундан машғулотлар олиб, ўсмирлар ўртасида жаҳон чемпиони бўлишди[2].

Унинг москвалик Артур Юсупов билан узоқ йиллик ҳамкорлиги ҳам эътиборга лойиқдир. Юсупов ўзининг шахматдаги муваффақиятининг катта қисмини Дворецкйнинг машғулот усуллари билан боғлайди ва ўзининг энг юқори чўққисида дунёда учинчи ўринни эгаллади (Каспаров ва Карповдан кейин) ва камида уч марта Жаҳон чемпионатига номзодлар турнирининг ярим финалига чиқди. Улар биргаликда китоблар нашр этишди ва ҳатто 1990-йилларда шахмат мактабини ташкил қилишди, шу мактабда бугунги куннинг кўплаб гроссмейстерлари етишиб чиқди. Дворецкй ва Юсуповнинг шогирдлари орасида Пётр Свидлер, Сергей Мовсесян, Алексей Александров, Василий Емелин, Инна Гапоненко, Илакҳа Кадимова, Эла Питем, Вадим Звиагинцев, Владимир Баклан ва Пётр Киряков бор.

Дворецкй шахматга оид бир қатор китоблар ёзган. У 1991-йилда йилнинг энг яхши китоби мукофотига сазовор бўлган "Шахмат машғулотлари сирлари" китобин ёзди. Кейинги ктоблари "Шахмат тактикаси сирлари", „Очилиш учун тайёргарлик“, "Турнир ўйинчисининг техникаси", „Позицион ўйин“, „Ҳужум“, „Ҳужум“ ва „Ҳимоя“ (охирги тўрттаси Артур Юсупов билан ҳаммуаллифликда ёзилган) бўлди. Улар Швейсариянинг Эдитион Олмс нашриёти томонидан „Келажак чемпионлари мактаби“ серияси сифатида қайта нашр этилган. Унинг „Шахмат мукаммаллиги мактаби“ китоблари, „Ўйин якуний таҳлили“, „Тактик ўйин“, „Стратегик ўйин“ ва „Очилиш ишланмалари“ китоблари 2003-йилда Дворецкйнинг „Ўйин якуни бўйича қўлланмаси“ нашр этилди, бу етакчи профессионал ўйинчилар томонидан юқори баҳоланади. У 2016-йил 26-сентябрда 68 ёшида вафот этди[3].

Китоблари

Қайта нашрлар

Машҳур ўйинлари

Манбалар

  1. ↑ Cаффертй, Бернард. Тҳе Совиэт Чампионшипс. Cадоган Чесс, 1998. ИСБН 1-85744-201-6. 
  2. ↑ Ҳоопер, Давид. Тҳе Охфорд Cомпанион То Чесс. Охфорд Университй, 1984. ИСБН 0-19-217540-8. 
  3. ↑ „Ушел из жизни Марк Израилевич Дворецкий“. ручесс.ру.