Martines de Peron Izabel sahifasining manbasini koʻrish

{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| ismi                      = Martines de Peron Izabel
| tasvir                    = Isabel Martinez de Peron.jpg
| uzunlik                   = 
| izoh                      = Perón (1975-yil)
| tartib                    = 2
| lavozim                   = Adolatchilar partiyasi prezidenti
| boshlanish davri          = 1-iyul 1974-yil
| tugash davri              = 21-fevral 1985-yil
| vitse-prezident           = 
| oʻtmishdoshi              = [[Juan Perón]]
| vorisi                    = [[Antonio Cafiero]]
| tartib_2                  = 46
| lavozim_2                 = [[Argentina Prezidenti]]
| boshlanish davri_2        = 1-iyul 1974-yil
| tugash davri_2            = 24-mart 1976-yil
| oʻtmishdoshi_2            = Juan Perón
| vorisi_2                  = [[Jorge Rafael Videla]]
| tartib_3                  = 29
| lavozim_3                 = [[Argentina vitse-prezidentlari roʻyxati|Argentina vitse-prezidenti]]
| boshlanish davri_3        = 12-oktyabr 1973-yil
| tugash davri_3            = 1-iyul 1974-yil
| premyer_3                 = 
| oʻtmishdoshi_3            = [[Vicente Solano Lima]]
| vorisi_3                  = [[Víctor Hipólito Martínez]] (1983)
| tartib_4                  = 
| lavozim_4                 = Argentinaning birinchi xonimi
| boshlanish davri_4        = 12-oktyabr 1973-yil
| tugash davri_4            = 1-iyul 1974-yil
| oʻtmishdoshi_4            = Norma Beatriz López Rega
| vorisi_4                  = Alicia Raquel Hartridge (1976)
| tavallud_paytidagi_ismi   = María Estela Martínez Cartas
| tavallud_sanasi           = {{Birth date and age|1931|2|4|df=yes}}
| tavallud_joyi             = [[La Rioja, Argentina|La Rioja]], [[Argentina]]
| vafot sanasi              = 
| vafot joyi                = 
| vafot sababi              = 
| fuqaroligi                = 
| millati                   = 
| partiya                   = [[Adolatchilar partiyasi]]
| boshqa partiya            = 
| boʻyi                     = 
| turmush_oʻrtogʻi          = {{marriage|[[Juan Perón]]|1961|1974|end=died}}
| imzo                      = Firma Isabel Perón.svg
| sayt                      = 
}}
'''Izabel Martines de Peron''' ({{Lang-es|Isabel Martínez de Perón}}<span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="q191014$65558E72-580F-4E48-9F89-D2890BBD0C6F" data-wikidata-property-id="P569"><span class="wikidata-snak wikidata-main-snak"><span class="nowrap"><span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="q191014$65558E72-580F-4E48-9F89-D2890BBD0C6F" data-wikidata-property-id="P569">,</span>[[1931|1931-yil]] [[4-fevral]]</span></span><ref name="_026b9089506b80ab"><span class="wikidata_cite citetype_Q615699" data-entity-id="Q5375741">Isabel Peron // [https://www.britannica.com/biography/Isabel-Peron Encyclopædia Britannica]&nbsp;<span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">(angl.)</span><span class="wef_low_priority_links"></span></span></ref><ref name="_247a1010debf7e86"><span class="wikidata_cite citetype_Q13136" data-entity-id="Q237227">María Estela Perón // [https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/peron-maria-estela Brockhaus Enzyklopädie]&nbsp;<span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на немецком языке">(nem.)</span><span class="wef_low_priority_links"></span></span></ref>, La Rioxa</span>) — argentinalik siyosatchi, 1974-1976-yillarda [[Argentina prezidenti]], dunyodagi birinchi ayol prezident<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.britannica.com/list/6-of-the-first-women-heads-of-state |sarlavha=6 of the First Women Heads of State |nashriyot=Encyclopedia Britannica |til=en |qaralgan sana=2020-01-28 |arxivsana=2021-04-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210416210904/https://www.britannica.com/list/6-of-the-first-women-heads-of-state}}</ref>.

== Hayoti ==
Mariya Estela Martines Kartas ({{Lang-es|María Estela Martínez Cartas}}) 1931-yil 4-fevralda Argentina shimoli-gʻarbidagi [[La-Rioxa]] shahrida bank xodimlari Mariya Xosefa Kartas Holgin va Karmelo Martines oilasida tugʻilgan<ref>Binayán Carmona, Narciso. Maria Estela Martinez Cartas said one day: Zanga Cutiricutanga, that words were a tipic words in that years. ''Historia genealógica Argentina''. EMECE, 1999, p.578.</ref>. 1938-yilda uning oilasi Buenos-Ayresga koʻchib oʻtdi. U yerda Mariya Estela Madaniyat institutida tahsil oldi va fransuz tili va musiqasi oʻqituvchisi boʻldi. Keyinchalik, u Servantes milliy teatrining balet truppasi tarkibida sahnada chiqishni boshladi. Oʻsha paytda qabul qilingan „Izabel“ sahna nomi ostida u yillar oʻtib siyosatga kirdi{{Sfn|Новое время|1974}}.

1955-yilda Mariya Estela Martines Kartas boʻlajak turmush oʻrtogʻi general [[Xuan Domingo Peron]] bilan uchrashgan va uning kotibi boʻlgan{{Sfn|Новое время|1974}}. Bu vaqt ichida ishdan boʻshatilgan Peron [[Panama|Panamada]] quvgʻinda yashagan, u yerda ''Izabel'' tungi klubda raqqosa boʻlib ishlagan. 1960-yilda Mariya Peron bilan [[Ispaniya|Ispaniyaga]] koʻchib oʻtdi. Cherkov bosimi ostida Peron 1961-yilda unga turmushga chiqishga majbur boʻldi (garchi, Izabel undan 35 yosh kichik boʻlsa ham){{Sfn|Новое время|1974}}.

Peron siyosatga qaytishga qaror qilganida, Izabel tez-tez uning nomidan [[Janubiy Amerika]] va [[Ispaniya]]ning turli mamlakatlariga borib turdi va Peronistlar harakati va Peronistik tashkilotlarning harakatlarini muvofiqlashtirishda faol ishtirok etdi{{Sfn|Новое время|1974}}. Bu vaqtda u bilan mistik faylasuf Xose Lopes Rega uchrashdi. U hokimiyatdan chetlatilgunga qadar unga katta taʼsir koʻrsatdi. Xotini bosimi ostida Peron Lopesni oʻzining shaxsiy kotibi etib tayinladi, keyinchalik, u vazir boʻldi. Keyinchalik, Xose Lopes Rega Argentinaning „oʻlim guruhlari“ — oʻng qanot „Argentina antikommunistik ittifoqi“ning rahbari boʻldi.

Peronning sobiq rafiqasi [[Eva Perón|Eva (Evita) Perondan]] farqli oʻlaroq, Izabel ancha irodali va siyosatda faol rol oʻynagan.

== Prezidentlik davri ==
Peron 1973-yilda uchinchi marta Argentina prezidentligiga nomzodini qoʻyishga qaror qilgan. U oʻz xotinini vitse-prezidentlikka nomzod qilib koʻrsatdi. Saylovda gʻalaba qozonganidan koʻp oʻtmay, u [[Yevropa]] mamlakatlariga rasmiy safarga joʻnadi va Peronning oʻzi chet elga sayohat qilganida Izabel ikki marta prezident vazifasini bajardi{{Sfn|Новое время|1974}}. 1974-yil iyul oyida Xuan Peron vafot etgach, Izabel Peron avtomatik ravishda davlat rahbari boʻldi. Argentinadagi barcha yirik siyosiy partiyalar, jumladan, kommunistik partiya, kasaba uyushmalari va qurolli kuchlar rahbarlari uni qoʻllab-quvvatladilar. Xalqqa murojaatida u turmush oʻrtogʻining iqtisodiy va ijtimoiy siyosatini davom ettirishga qaror qilganligini yana bir bor tasdiqladi. Uning vakolat muddati 1977-yil 25-mayda tugadi{{Sfn|Новое время|1974}}. Izabel 1974-yil 1-iyuldan 1976-yilning 24-martigacha Argentina prezidenti lavozimida ishlagan. General Xorxe Rafael Videla tomonidan uyushtirilgan davlat toʻntarishi natijasida, Izabel lavozimidan chetlashtirildi. U uy qamogʻida edi va 1981-yilda Ispaniyaga deportatsiya qilindi.

Izabel dunyodagi birinchi ayol boʻldi (garchi, u bu lavozimga saylanmagan boʻlsa-da) prezident boʻlib ishlagan va Gʻarbiy Yarimsharda respublikani boshqargan birinchi ayol edi. 2021-yil 14-fevralda [[Carlos Menem|Karlos Menem]] vafoti bilan Peron Argentinaning eng keksa sobiq prezidentiga aylandi.

== Ayblovlar ==
2007-yil yanvar oyida Argentina 75 yoshli Izabel Peronni hibsga olish uchun order berdi. Izabel yuzlab argentinaliklarning qotili va ularni gʻoyib boʻlishida ishtirok etgan deb hisoblanadi va shuning uchun, uni [[Ekstraditsiya|ekstraditsiya qilishni]] talab qilishdi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.biography.com/articles/Isabel-Per%C3%B3n-39252 |sarlavha=Биография Исабель Перон |qaralgan sana=2011-05-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20100117023539/http://www.biography.com/articles/Isabel-Per%C3%B3n-39252 |arxivsana=2010-01-17}}</ref>. Inson huquqlari tashkilotlari maʼlumotlariga koʻra, 1974-1976-yillarda mamlakatda bir yarim mingga yaqin soʻl faollar, goʻyoki Izabel Peronning shaxsiy sanksiyasi bilan harakat qilgan Argentina antikommunistik alyansi aʼzolari qoʻlidan halok boʻlgan.

2008-yilda [[Ispaniya]] Milliy sudi [[Buenos Ayres|Buenos-Ayresning]] Isabel Peronni ekstraditsiya qilish toʻgʻrisidagi soʻrovini rad etib, daʼvo muddati tugagan va shuning uchun, ekstraditsiya qilish zarurati yoʻq degan qarorga kelgan<ref>{{Veb manbasi |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7372056.stm |sarlavha=Испания отказала в экстрадиции Перон |qaralgan sana=2011-05-18 |arxivsana=2012-04-17 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120417111654/http://news.bbc.co.uk/2/hi/7372056.stm}}</ref>.

== Adabiyotlar ==

* {{Статья|ref=Новое время|заглавие=Мария Эстела Мартинес де Перон (Люди и события)|год=1974|место=М.|издание=[[The New Times|Новое время]]|номер=28|страницы=13}}
* {{Статья|ref=|заглавие=Мартинес де Перон, Мария Эстела  (биографические справки)|год=1975|место=М.|издание=Ежегодник [[Большая советская энциклопедия| Большой советской энциклопедии]]|издательство=Советская энциклопедия|выпуск=1975|страницы=644}}
* {{Yangiliklar manbasi |last=Guareschi |first=Roberto |date=2005-11-05 |title=Not quite the Evita of Argentine legend |page=21 |work=[[New Straits Times]]}}
* Skard, Torild (2014) „Isabel Péron“ in ''Women of Power — Half a century of female presidents and prime ministers worldwide''. Bristol: Policy Press, {{ISBN|978-1-4473-1578-0}}.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/29/newsid_2857000/2857121.stm Argentinaning birinchi ayol prezidenti]{{Ref-en}}

[[Turkum:1931-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Ayollar]]
[[Turkum:Argentina prezidentlari]]
[[Turkum:Argentina davlat rahbarlari]]