Масдеваллиа, боғдорчиликда қисқартирилган Масд билан танилган, орхидея оиласининг (Орчидаcеаэ) бир қисми бўлган Плеуротҳаллидинаэ кичик оиласига кирувчи туркум. 500 дан ортиқ турлари мавжуд бўлиб, улар бир нечта кичик туркумларга бирлаштирилган. Бу туркум Испаниянинг Чарлз ИИИ саройида хизмат қилган шифокор ва ботаник бўлган Жосе Масдевалл (?-1801) шарафига номланган.

Масдеваллиа
Масдеваллиа cаудата
Илмий таснифлаш
Ўсимликлар
Юксак ўсимликлар
Гулли ўсимликлар
Бир уруғпаллалилар
Аспарагалес
Орчидаcеаэ
Эпидендроидеаэ
Эпидендреаэ
Плеуротҳаллидинаэ
Масдеваллиа

Руиз & Пав.
Синонимлар
  • Аcинопетала Луэр
  • АлатиcаулиаЛуэр
  • Родригоа Браас
  • Портиллиа Кöнигер
  • Жостиа Луэр
  • Буccелла Луэр
  • Бйрселла Луэр
  • Фиссиа (Луэр) Луэр
  • Лузама Луэр
  • Мегема Луэр
  • Петалодон Луэр
  • Регалиа Луэр
  • Реичантҳа Луэр
  • Спеcтаcулум Луэр
  • Спилотантҳа Луэр
  • Стрептоура Луэр
  • Триотосипҳон Счлтр. эх Луэр
  • Заҳлериа Луэр

Диапазон ва морфология

Бу ўсимликлар Мексикадан жанубий Бразилиягача ўсади, лекин асосан Эквадор ва Колумбия, Перу ва Боливиянинг Анд тоғларининг юқори минтақаларида (2500-4000 м АСЛ) учрайди[1]. Улар эпифитлар ёки нам жинсларда литофитлар шаклида ўсади.

Ўсимликлар қисқа илдизпояга эга. Пояси битта, этли, тик ва осилган, тухумсимон ва лансецимон баргга эга. Гуллари учбурчак шаклида бўлиб, якка ўзи ёки расемоз тўпгулларда жойлашади. Улар кўзга кўринадиган коса ва қисқарган тож билан ажралиб туради.

Култивация

Турлар номақбул маданий шароитларга сезгир. Ноқулай шароитларда баргларнинг доғланиши ёки тушиши билан стресс белгиларини кўрсатади. Улар одатда сфагнум ёки тувакларда ўстирилиши мумкин, бироқ бир нечта турлари тушувчи тўпгулларни ҳосил қилади ва саватларда жойлаштирилади[2]. Иккала ҳолатда ҳам илдизпоя чиришни олдини олиш учун муҳит юзасида қолиши керак.

Бу ўсимликларнинг аксарияти юқори баландликдаги булутли ўрмонларда ўсади, йил давомида жуда салқин шароит ва мўл-кўл намликни талаб қилади. Улар қуруқликка, паст намликка ёки ҳаддан ташқари ҳароратга тоқат қилмайдилар ва ўсимликларнинг қуриши жуда осон. Қириб қолса ёки юқори ҳароратга дучор бўлса, ўсимлик барча баргларини тўкади ва пояси синиб тушади. Бу туркумга мансуб турларнинг аксарияти Дракула туркуми ўсимликларига қараганда етиштириш унчалик қийин эмас.

Намликнинг пастлиги ёки ўсимликларни юқори даражада эриган тузларни ўз ичига олган сув манбаи билан суғориш баргларнинг сарғайишига олиб келади. Ўсимликлар ёмғир суви, дистилланган сув ёки жуда тоза сув манбаи билан таъминланиши керак. Муҳит ҳар доим нам бўлиши керак, чунки ўсимликлар кўпчилик орхидеялар каби сувни сақлаш тузилмаларига эга эмас.

Танланган турлар

  • Масдеваллиа антонии
  • Масдеваллиа дависии – Девис масдеваллияси, қуёш орхидеяси, қориwақанки (Кечуа)
  • Масдеваллиа пиноккио
  • Масдеваллиа унгуэнтум
  • Масдеваллиа веитчиана – Веитчнинг масдеваллияси

Таксономия

Масдеваллиянинг полифилетик эканлиги аниқланди[3]. Гуруҳнинг таксономияси ҳал қилинмаган, аммо ҳозирда қабул қилинган таксономия қуйидагича давом этади[4]:

Масдеваллиа амплеха

Субгенера

Веитчнинг масдеваллиа, Масдеваллиа (Масдеваллиа) веитичиана, Масдеваллиа бо'лимининг Cоccинеаэ бо'лимида жойлашган.
Масдеваллиа cоccинеа
Масдеваллиа ангулата
  • Аманда кичик туркуми (≡ Спилотантҳа)
    • Амандаэ бўлими: 28+ тур, масалан М. аманда, М. булбопҳйллопсис, М. меланопус, М. полйстиcта . Спилотантада ажратилган.
    • Бўлим Опҳиоглоссаэ : 1-2 тур – М. опҳиоглосса, М. опҳиоглосса ссп. катта
  • Cуcуллатиа кенжа туркуми: (≡ Мегема)4 тур – М. cерастес, М. cорниcулата, М. cуcуллата, М. маcрура
  • Фиссия кенжа туркуми : (≡ Фиссиа) 3 тур – М. мутиcа, М. пиcтурата, М. плеуротҳаллоидес
  • Масдеваллиа кичик туркуми
    • Сеcтион Амалузаэ : (≡ Лузама) 6 тур, масалан М. амалузаэ, М. cармененсис, М. патула
    • Бўлим Афанлар : (≡ Птероон) 3 тур – М. апҳанес, М. cапиллас, М. сcопаэа
    • Cориаcеаэ бўлими:
      • Cориаcеаэ кичик бўлими: (≡ Бйрселла) ~35 тур, масалан М. ангулата, М. cаэсиа, М. cивилис, М. элепҳантиcепс, М. фоэтенс, М. фраcтифлеха .
      • Дураэ кичик бўлими: (≡ Регалиа) 4 тур – М. аябаcана, М. дура, М. пангуиэнсис, М. утриcулата
    • Бўлим Лигиаэ : Монотипик – М. лигиаэ
    • Масдеваллиа бўлими:
      • Cаудатаэ кичик бўлими: ~28 тур, масалан М. боттаэ, М. cаудата, М. деcумана, М. лйчнипҳора, М. триангуларис, М. хантҳина .
      • Cоccинеаэ кичик бўлими: 12 тур, масалан М. амабилис, М. барлаэана, М. cоccинеа, М. игнеа, М. веитчиана .
      • Масдеваллиа кичик бўлими: ~58 тур, масалан М. агастер, М. калокодон, М. межиана, М. пумила, М. унифлора .
      • Осcиллантес кичик бўлими: ~11 тур, масалан М. андреэттана, М. wагенериана (шу жумладан М. птероглосса)
      • Салтатриcес кичик бўлими: 14 тур, масалан М. ангулифера, М. cонстриcта, М. лимах, М. салтатрих, М. уросалпинх, М. вентриcулариа .
      • Тубулосаэ кичик бўлими: 7 тур, масалан М. бангии, М. ирапана, М. тубулоса
    • Бўлим Ментосаэ : Монотипик – М. ментоса
    • Сеcтион Минутаэ : ~21 тур, масалан М. флорибунда, М. ҳеррадураэ, М. минута, М. никарагуа, М. wендландиана.
    • Раcемосаэ бўлими: (≡ Спектакула) Монотипик – М. раcемоса
    • Реиченбачианаэ бўлими:
      • Дентатаэ кичик бўлими: (≡ Петалодон) 2 тур – М. коллина, М. маcрогениа
      • Реиченбачианаэ кичик бўлими: (≡ Реичантҳа) ~11 тур, масалан М. ролфеана, М. счродериана, М. стриателла
  • Мелеагрис кичик туркуми: (≡ Родригоа) 7 тур, масалан М. анисоморпҳа, М. ҳетероптера, М. мелеагрис
  • Субгенус Нидифиcа : (≡ Буccелла) 4-5 тур: масалан М. сулолалари, М. нидифиcа (жумладан М. вентриcоса)
  • Полянтҳа кичик туркуми (≡ Алатиcаулиа)
    • Алатиcаулес бўлими: 97 тур, масалан М. биcолор, М. инфраcта, М. сcобина, М. стеноррҳйнчос, М. товаренсис, М. варгасии, М. wебербауэри .
    • Бўлим Полянтҳаэ : 7 тур, масалан М. дискоидеа, М. лата, М. полянтҳа, М. счлимии
  • Сcабрипес кичик туркуми (≡ Портилла)
  • Волвула кичик туркуми (≡ Стрептоура)

Манбалар

  1. ↑ Кеw Wорлд Чеcклист оф Селеcтед Плант Фамилиэс
  2. ↑ Иллустратед Энcйcлопедиа оф Орчидс ИСБН 0-88192-267-6
  3. ↑ Придгеон эт ал. (2001)
  4. ↑ Тҳе Плант Лист (2010)