Masjid Al-Abdul Razak sahifasining manbasini koʻrish

{| class="infobox vcard" style="border-spacing:2px;"
! colspan="2" class="infobox-above" style="background-color:
#9BE89B" |msjd ạlʿbd ạlrzạq<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> Masjid Abdul Razak<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> Al-Abdul Razak masjidi
|- class="mw-file-description" href="./File:Masjid_Al-Abdul_Razak.jpg"
| colspan="2" class="infobox-image" |[[Fayl:Masjid_Al-Abdul_Razak.jpg|frameless]]</img><div class="infobox-caption">Masjid Al-Abdul Razakning tungi tashqi koʻrinishi</div>
|-
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:
#9BE89B" | Din
|- class="note"
! class="infobox-label" scope="row" | [[List of religions and spiritual traditions|Mansublik]]
| class="infobox-data" | [[Islam|Islom]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" | [[Islamic schools and branches|Filial / anʼana]]
| class="infobox-data" | [[Sunni Islam|Sunniy islom]]
|- class="infobox-data"
! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color:
#9BE89B" | Manzil
|-
! class="infobox-label" scope="row" | Manzil
| class="infobox-data" | 30 Jalan Ismoil<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> Singapur 419285
|-
! class="infobox-label" scope="row" | [[Geographic coordinate system|Geografik koordinatalar]] 
| class="infobox-data" |
|}

'''Masjid Al-Abdul Razak''' (Jawi :msjd ạlʿbd ạlrzạq; [[Malay tili|malaycha]] '''Al-Abdul Razak masjidi''' uchun) — [[Singapur|Singapurdagi]] [[masjid]], Jalan Ismoilda, Jalan Eunos yaqinida joylashgan boʻlib masjidga faqat Eunos MRT stantsiyasidan kirish mumkin.
[[Fayl:MAAR_(Facade_of_old_mosque).jpg|thumb| 1-rasm Masjid binosining rasmi (ta'mirlashdan oldingi)]]
Masjid qurilishi 1964-yil oʻrtalarida boshlangan, bu davrda Singapur Malayziya hukmronligi ostida edi. Masjid 1965-yil oxirida, Singapur Malayziya Federatsiyasidan mustaqillikka erishgandan keyin qurib bitkazildi<ref name=":0">{{Veb manbasi|url=https://maar.sg/|sarlavha=Masjid Al-Abdul Razak – Masjid Pilihan Ulama|qaralgan sana=2022-11-09|arxivsana=2021-12-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211213081457/http://maar.sg/}}</ref>. 1966-yil mart oyida u Singapur Respublikasining Singapurning birinchi Prezidenti, marhum Yusof Bin Ishoq tomonidan rasman ochildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nas.gov.sg/archivesonline/photographs/record-details/c6479833-1161-11e3-83d5-0050568939ad|sarlavha=President Yusof Ishak (third from left) officiates at …|ish=www.nas.gov.sg|qaralgan sana=7-mart 2019-yil|arxivsana=2022-11-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221109121859/https://www.nas.gov.sg/archivesonline/photographs/record-details/c6479833-1161-11e3-83d5-0050568939ad}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nas.gov.sg/archivesonline/photographs/record-details/2d72337d-1162-11e3-83d5-0050568939ad|sarlavha=President Yusof Ishak speaking during opening of the new Al- …|ish=www.nas.gov.sg|qaralgan sana=7-mart 2019-yil|arxivsana=2022-11-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221109121859/https://www.nas.gov.sg/archivesonline/photographs/record-details/2d72337d-1162-11e3-83d5-0050568939ad}}</ref>.

== Hudud tarixi ==
1800-yillardan to 1900-yillarning oʻrtalarigacha boʻlgan tarixiy xaritalar bu hududning bir vaqtlar Qat’iylik mulki deb atalganligini koʻrsatadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://libmaps.nus.edu.sg/|sarlavha=Historical Maps of Singapore, digitised by Department of Geography, National University of Singapore|ish=libmaps.nus.edu.sg|qaralgan sana=7-mart 2019-yil}}</ref>. 1900-yillar kampung uylarining paydo boʻlishini koʻrsatdi, yerlarning aksariyati badavlat arab oilalariga tegishli boʻlib, ular yerni plantatsiyalar uchun ishlatgan<ref name=":1">{{Veb manbasi|url=http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_738_2005-01-24.html|sarlavha=Jalan Eunos {{!}} Infopedia|ish=eresources.nlb.gov.sg|qaralgan sana=7-mart 2019-yil}}</ref>. Hudud soʻnggi malay posyolkasi sifatida ham tanilgan Jalan Eunos Malay turar-joyining bir qismi edi<ref name=":1" />.

== Tarixi ==
Masjidga Quvaytlik arab tadbirkor Abdul Razak nomi berilgan, u masjid joylashgan yerga egalik qilganligi sababli  Abdul Razak nomini olgan. U yerni [[vaqf]] qilib berganidan soʻng qurilishiga homiylik qilgan. 

Rasmiy ochilishdan keyin masjidga Tuan Sayed Husayn Ali Habsyi imom etib tayinlandi. U masjidning orqasida joylashgan kvartirada yashagan edi. U oʻsha hududda yashovchi bir qancha oqsoqollar bilan birga masjidning asl qoʻriqchilari boʻlgan kelgan. Ular masjidning birinchi norasmiy boshqaruv qoʻmitasini tuzadilar. Masjid dastlab faqat erkaklar jamoati uchun ochiq edi. Ayollar kirishi taʼqiqlangan edi<ref name=":0"/>.

=== Rasmiy kengashni tashkil etish ===
1991-yilda masjid Singapur Islom diniy kengashi - Majlis Ugama Islam Singapura (MUIS) tomonidan qabul qilingan. Imom Tuan Syed Husayn Ali Habsyi va jamoatdagi boshqa faol shaxslar MUIS tomonidan rasman masjidning Masjid Boshqaruvini (MMB)  tayinlangan edi<ref name=":0"/>.

MMB tashkil etilgandan soʻng, ayollar jamoati [[namoz]] oʻqishlari uchun masjidda alohida joy ajratishga harakat qilina boshlandi. Ayniqsa ayollar uchun diniy dars (Fardhu Ayn) hozirgacha dars oʻtayotgan Xoja Habsah Bte Senin tomonidan boshlangan va boshqarilgan edi<ref name=":0"/>.

=== Masjidning uzoq umr koʻrishi ===
[[Fayl:MAAR_Prayer_Hall.jpg|thumb| 2-rasm Hozirgi namozxona]]
Masjid tashkil etilgan kundan boshlab har doim diniy boyitish bilan shugʻullangan. Imom Tuan Sayid Husayn Al-Habsiy davrida u koʻplab taniqli [[ulamo]] va asatizalarni (din ulamolari va diniy ustozlarni) diniy darslar oʻtkazish va diniy masalalarni muhokama qilish uchun masjidga Singapurdagi musulmonlarni toʻplashga muvaffaq boʻldi<ref name=":0"/>. Hozirgacha masjid ulamolar va asatizalar orasida yaxshi obroʻga ega boʻlib kelgan.

Masjid tashkil etilganidan buyon oʻtkazilayotgan tadbirlar soni ortib bormoqda va uning dasturlari, juma namozlari ayniqsa, muqaddas Ramazon oyida masjidga toʻplanadigan musulmonlar soni ortib bormoqda edi. Masjidda haftalik va oylik dasturlar mavjud boʻlib, ular yillar davomida asosiy hisoblanadi. Uning haftalik muntazam dasturlariga misol qilib, ayollar uchun Maulid Dibaie va Fardhu Ain sinflarini keltirish mumkin<ref name=":0"/>.  Aksariyat tadbirlar 2-rasmda koʻrsatilgan namoz zalida oʻtkazilar edi. Bu omillar musulmon jamoatchiligi masjidga nisbatan ijobiy koʻrinishga ega ekanidan dalolat beradi, bu uning barqarorligiga yordam beradi va uning dunyoqarashiga foyda keltiradi.

== Taʼmirlash ishlari ==
Masjidning eskirgan inshootlarini tuzatish uchun 1991-yildan 1997-yillgacha masjidda kichik taʼmirlash ishlari olib borildi<ref name=":0"/>. Asosiy ibodatxonaning pollari bir necha yilda bir marta choʻkib ketardi. Bunga masjid qurilgan dengiz tuprogʻi sabab boʻlgan deb taxmin qilingan. Bunday tuproq sharoitlari odatda qirgʻoq yaqinida joylashganligidir. Masjid taxminan {{Cvt|2.4|km}} 1966-yilda boshlangan Dengiz paradini melioratsiya qilish loyihasi oldidan Sharqiy qirgʻoqdan boshlangan edi<ref>{{Veb manbasi|url=http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_1699_2010-08-06.html|sarlavha=Marine Parade {{!}} Infopedia|ish=eresources.nlb.gov.sg|qaralgan sana=7-mart 2019-yil}}</ref>.
[[Fayl:MAAR_(Veranda_Area).jpg|thumb| 3-rasm Hozirgi veranda maydoni]]
Masjid hududi 1980-yillarda katta rekonstruksiya qilingan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.ura.gov.sg/dc/mp80/mp80map_index.htm|sarlavha=Republic of Singapore - Master Plan 1980|ish=www.ura.gov.sg|qaralgan sana=7-mart 2019-yil}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nas.gov.sg/archivesonline/photographs/record-details/f1697baf-1161-11e3-83d5-0050568939ad|sarlavha=JALAN EUNOS KAMPONG MELAYU, MALAY HOUSE MAKING WAYFOR …|ish=www.nas.gov.sg|qaralgan sana=7-mart 2019-yil|arxivsana=2022-11-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221111144754/https://www.nas.gov.sg/archivesonline/photographs/record-details/f1697baf-1161-11e3-83d5-0050568939ad}}</ref> bunga tuproq harakati sabab boʻlgan, bu esa oddiygina keng poydevorsiz qurilgan masjidga taʼsir qilgan. Eski shaharni qayta qurish va notinch tuproq sharoiti sababli 1990-yillarda kichik taʼmirlash ishlariga olib kelishi mumkin boʻlgan muammolardan biri boʻlgan.

=== 2007-2008 yillardagi kapital taʼmirlash ishlari ===
Masjidning 2007-yildagi sharoitlari taʼmirlash va modernizatsiya qilishni talab qildi. Taʼmirlashning ushbu bosqichi kelajakda pol qoplamasi bilan bogʻliq muammolarni oldini olish uchun asosiy namoz zalining pollarini tamirlash ishlarini oʻz ichiga oladi. Bundan tashqari, maʼmuriy idora va koʻp funksiyali zal qurish uchun bir qancha kvartiralar buzildi. Asosiy masjid binosi atrofidagi inshootlar va hududlar ham ta’mirlandi.
[[Fayl:MAAR_(old_veranda_area).jpg|thumb| 4-rasm Eski veranda maydoni]]
Katta yangilanishlarga qaramay, masjid quruqlikdagi mulk sifatidagi maqomini saqlab qolish uchun asl shaklini saqlab qoldi. Buning oʻrniga kengaytirilgan namoz joylari 4-rasmda koʻrsatilgan (asosiy ibodat zaliga kiraverishda joylashgan) yopiq veranda maydonini ochiq holga keltirish uchun oʻzgartirish orqali amalga oshirildi (3-rasm). Shuningdek, yangi qurilgan koʻp maqsadli zal oldidagi joy namoz uchun joy sifatida ishlatilishi mumkin edi. Bu masjidning maksimal sigʻimini taxminiy 350 kishidan, 700 kishiga oʻzgartirish imkonini berdi.

Masjid 2009-yil iyun oyida doktor Yakob Ibrohim va sobiq [[muftiy]] Tuan Sayid Iso Semait tomonidan rasman qayta ochilib berildi.

==== Xususiyatlari ====
Namoz zalida mehrobga ([[Qiblah|qibla]] yoʻnalishini koʻrsatadigan joy) yangi mimbar (maʼruza minbari) qurilgan. Oddiy va yalangʻoch toʻrtburchaklar namoz oʻqish joyi boʻlgan masjidning asosiy vazifasini aks ettiruvchi boʻlib qoldi<ref>{{jurnal manbasi|title=Implications of Stereotype Mosque Architecture on Sustainability|pages=96–103|journal=Procedia Engineering|volume=145|doi=10.1016/j.proeng.2016.04.023|date=2016-yil yanvar|last=Ahmad|first1=Tayyab|last2=Thaheem|first2=Muhammad Jamaluddin|last3=Anwar|first3=Amad|last4=Din|first4=Zia ud}}</ref>. Masjid havodan koʻrinib, qibla tomonga qarab qurilgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Hassan|first1=Ahmad Sanusi|date=17-oktabr 2010-yil|title=Concept of Prostration in Traditional Malay Mosque Design to the Surrounding Environment with Case Study of Tranquerah Mosque in Malacca, Malaysia|url=http://penerbit.uthm.edu.my/ojs/index.php/JTS/article/view/320|journal=Journal of Techno Social|language=inglizcha|volume=2|issue=2|issn=2600-7940|qaralgan sana=2022-11-09|arxiv-sana=2022-11-09|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20221109121901/https://penerbit.uthm.edu.my/ojs/index.php/JTS/article/view/320|url-status=dead}}</ref>. Minora va gumbaz kabi boshqa xususiyatlar eski uslubdagi kampung masjidlari uchun keng tarqalgan.

== Yana qarang ==

* [[Singapurda Islom]]
* [[Singapurdagi masjidlar roʻyxati]]
* [[Majlis Ugama Islom Singapura]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* {{Rasmiy sayt|format=|URL="Official website"}}
{{Mosques in Singapore}}
[[Turkum:Singapurdagi masjidlar]]