Masrur al-Balxiy sahifasining manbasini koʻrish

'''Masrur al-Balxiy''' ({{Lang-ar|مسرور البلخي}}; 893-yil 26-dekabrda vafot etgan{{Sfn|Rosenthal|1985}}) – IX asr oxirlarida [[Bagʻdod xalifaligi|Abbosiylar xalifaligida]] xizmat qilgan katta harbiy xizmatchi.

== Faoliyati ==
Masrurning kelib chiqishi haqida maʼlumot kam. ''Nisbasi'' uning [[Balx|balxlik]] [[Eroniy xalqlar|eroniy]] millatiga mansub boʻlganligini koʻrsatadi{{Sfn|Kennedy|2001}}. Uning nomi dastlab tarixchi [[Tabariy|at-Tabariy]] tomonidan 870 yilda xalifa [[Muhtadiy|al-Muhtadiy]] taxtdan agʻdarilgan voqealar doirasida tilga olingan{{Sfn|Gordon|2001}}. [[Muso ibn Bugʻa al-Kabir|Muso ibn Bugʻa al-Kabir]] qoʻzgʻoloni boshlanganida Masrur Abbosiy xalifasiga sodiq qolgan bir nechta zobitlardan biri edi. U xalifaning saroy boshqaruvi bilan shugʻullanish uchun mas’ul etib tayinlangan. Qoʻzgʻolonchilarga qarshi jang chogʻida Masrur al-Muhtadiyning oʻng qanot qoʻshiniga qoʻmondonlik qilgan, biroq xalifaning qoʻshinlari magʻlubiyatga uchragan va askarlar jang maydonidan qochib ketgan{{Sfn|Waines|1992}}.

[[Muʼtamid|Al-Mu’tamid]] ({{Hukmronlik|870|892}}) davrida xalifaning ukasi va amalda regenti boʻlgan [[al-Muvaffaq]] Masrurni Abbosiylar lashkarining yetakchi qoʻmondonlaridan biriga aylantirdi{{Sfn|Gordon|2001}}. 872-yilda [[Jazira|Yuqori Mesopotamiyadagi]] [[Suryoniy pravoslav cherkovi|yakubiy]] [[Ossuriylar|ossuriyaliklarga]] yurishga boshchilik qilib, ularni tor-mor keltirishga muvaffaq boʻldi{{Sfn|Waines|1992}}. 872, 874 va 875-yillarda esa [[Jazira (xalifalik viloyati)|al-Jaziradagi]] [[xorijiylar]] isyonchisi Musavvirga qarshi bir necha harbiy yurushlarni boshqardi{{Sfn|Waines|1992}}. 875-yilda Masrur [[Zanjilar qoʻzgʻoloni|Zanjilar qoʻzgʻolonini]] bostirish boʻyicha qoʻmondonlikni Musa ibn Bugʻadan qabul qilib oldi va shu bilan birga [[Xuziston|Ahvoz]], [[Basra]], [[Dajla]] daryosi boʻyidagi viloyatlar, Yamoma va Bahraynning hokimi etib tayinlandi{{Sfn|Waines|1992}}. Oʻsha yilning oxirida, al-Mu’tamid tomonidan belgilangan vorislik rejasi doirasida, Masrur rasmiy ravishda al-Muvaffaqning nomidan xalifalikning sharqiy viloyatlaridagi hokim sifatida tayinlandi{{Sfn|Waines|1992}}.

876-yilda Masrur [[Safforiylar davlati|Safforiylar]] amiri [[Yaʼqub Ibn Lays As-Saffor|Yaʼqub ibn al-Lays as-Safforning]] [[Mesopotamiya|Mesopotamiyaga]] yurishini toʻxtatish boʻyicha kampaniyada qatnashdi. Yaʼqubning oldinga harakatlanishini sekinlashtirish maqsadida Dajla daryosidagi toʻgʻonni buzib, [[Vosit]] atrofidagi hududni suv ostida qoldirdi. Shundan soʻng bosh harbiy kuchlar joylashgan [[Sib Bani Kuma]] tomon yoʻl oldi. Dayr al-Aqul jangidagi hal qiluvchi toʻqnashuvda Masrur al-Muvaffaq boshchiligidagi armiyaning chap qanotiga boshchilik qildi. Abbosiylar gʻalaba qozonganidan soʻng Masrurning jangdagi xizmatlari rasman eʼtirof etildi va u Safforiylar tomonida jang qilgan [[Abu as-Soj Devdad|Abu as-Soj Devdadning]] yer-mulklari bilan taqdirlandi{{Sfn|Waines|1992}}.

Jangdan keyin Masrur Zanjilar qoʻzgʻoloniga qarshi harbiy harakatlarni yana davom ettirdi va al-Ahvoz mintaqasiga yurish qilib, u yerda vaqti-vaqti bilan isyonchilarga qarshi jang qildi{{Sfn|Waines|1992}}. 881-yilda al-Muvaffaq Zanjilar qoʻzgʻolonini shaxsan bostirishga qaror qilgach, Masrur uning qoʻshinlari tarkibiga qoʻshildi va qoʻzgʻolon tugaguniga qadar bosh qoʻmondonlardan biri sifatida xizmat qildi. U Zanjilar poytaxti al-Muxtaraga{{Sfn|Fields|1987}} uyushtirilgan hujumda ishtirok etdi, biroq 884-yilgi yakuniy hujumda u haqida hech qanday eslatma berilmagan{{Sfn|Fields|1987}}.

== Oilasi ==
Masrurning kamida ikki nafar oʻgʻli bor edi. Ulardan [[Muhammad ibn Masrur]] 879-yilda al-Muvaffaq tomonidan Makka yoʻliga hokim etib tayinlangan. Bu lavozimga ukasi Alini oʻrinbosar etib tayinlagan, biroq Ali Mugʻisaga ketayotgan vaqtda Banu Asad qabilalari tomonidan oʻldirilgan{{Sfn|Waines|1992}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
* {{The History of al-Tabari | volume = 37}}
* {{Gordon-The Breaking of a Thousand Swords | url-access = registration | url = https://archive.org/details/breakingofthousa0000gord }}
* {{Kennedy-The Armies of the Caliphs}}
* {{The History of al-Tabari | volume = 38}}
* {{The History of al-Tabari | volume = 36}}

{{Authority control}}

[[Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar]]
[[Turkum:893-yilda vafot etganlar]]