Material
Материал – обектни ташкил этувчи модда ёки моддалар аралашмаси. Материаллар соф ёки нопок, ёки жонсиз моддалар бўлиши мумкин. Материаллар физик ҳамда кимёвий хоссалари ёки геологик келиб чиқиши ҳамда биологик функсияси асосида таснифланиши мумкин. Материалшунослик – бу материалларни, уларнинг хусусиятини ҳамда қўлланилишини ўрганадиган фан.
Хом ашёни тозалаш ҳамда шакллантириш ёки бошқа материалларни бириктириш орқали уларнинг хусусиятларига таъсир қилиш учун турли усуллар билан қайта ишланиши мумкин. Хом ашёдан синтез йўли билан янги материаллар ишлаб чиқарилиши мумкин.
Саноатда материаллар маҳсулот ёки мураккаброқ материалларни ишлаб чиқариш учун ишлаб чиқариш жараёнларига киришдир.
Тарихий элементлар
Материаллар инсоният тарихини тасвирлайди. Тарихдан олдинги уч асрлар тизими (тош даври, бронза даври, темир даври) тарихий асрларга эга бўлди: ХИХ асрда пўлат асри, кейинги асрнинг ўрталарида полимер даври (пластик аср) ҳамда иккинчи ярмида кремний ХХ аср даври.
Фойдаланиш бўйича таснифлаш
Материалларни улардан фойдаланиш бўйича кенг тоифаларга бўлиш мумкин, масалан:
- Қурилиш учун қурилиш материаллари ишлатилади
- Бинолар ичида иссиқликни сақлаш учун қурилиш изоляция материаллари ишлатилади
- Оловга чидамли материаллар юқори ҳароратли иловалар учун ишлатилади
- Ядровий материаллар ядровий энергия ва қурол ишлаб чиқариш учун ишлатилади
- Аэрокосмик материаллар самолётларда ва бошқа аэрокосмик дастурларда қўлланади
- Биоматериаллар тирик тизимлар билан ўзаро алоқада бўлган иловалар учун ишлатилади
Материални танлаш – бу маълум бир дастур учун қайси материалдан фойдаланиш кераклигини аниқлаш жараёни.
Тузилиши бўйича таснифлаш
Материалларнинг тегишли тузилиши материалга қараб турли узунлик шкаласига эга. Материалнинг тузилиши ва таркибини микроскоп ёки спектроскопия ёрдамида аниқлаш мумкин.
Микро тузилма
Техникада материалларни микроскопик тузилишига кўра қуйидаги турларга бўлиш мумкин:[1]:15–17
- Серамика: металл бўлмаган, ноорганик қаттиқ моддалар
- Кўзойнаклар: аморф қаттиқ моддалар
- Металллар: ўзига хос кимёвий боғланиш ҳаракати билан соф ёки бирлаштирилган кимёвий элементлар
- Полимерлар: узун углерод ёки силикон занжирларга асосланган материаллар
- Гибридлар: бир нечта материалларнинг комбинацияси, масалан, композитлар.
Каттароқ тузилма
Метаматериал – бу табиий материалларда учрамайдиган хусусиятга эга бўлиш учун ишлаб чиқилган ҳар қандай материал, одатда композицияни ҳосил қилиш учун бир нечта материалларни бирлаштириш ҳамда / ёки керакли хусусиятга эришиш учун шакли, геометрияси, ўлчами, йўналиши ҳамда тартибини созлаш[2].
Кўпиклар ҳамда тўқимачиликда кимёвий тузилма катта ҳажмдаги материалларга қараганда дарҳол кузатиладиган хусусиятларга камроқ тааллуқлидир: кўпиклардаги тешиклар ҳамда тўқимачиликдаги тўқув.
Хусусиятлари бўйича таснифлаш
Материалларни катта ҳажмдаги физик хоссалари билан солиштириш ҳамда таснифлаш мумкин.
Механик хусусиятлар
Механик хусусиятлар материалнинг қўлланадиган кучларга қандай жавоб беришини аниқлайди.
Бунга мисоллар киради:
Иссиқлик хусусиятлари
Материаллар турли ҳароратларда ёмонлашиши ёки хусусиятларини ўзгартириши мумкин. Иссиқлик хусусиятлари, шунингдек, материалнинг иссиқлик энергиясини узатиш ҳамда сақлаш билан боғлиқ бўлган иссиқлик ўтказувчанлиги ҳамда иссиқлик сиғимини ҳам ўз ичига олади.
Бошқа хусусиятлар
Материалларни ҳар хил шароитларда хатти-ҳаракатларининг ҳар қандай миқдорий ўлчови бўйича таққослаш ва таснифлаш мумкин. Эътиборга молик қўшимча хусусиятлар материалларнинг оптик, электр ва магнит ҳаракатларини ўз ичига олади[1]:5–7.
Яна қаранг
- Ҳйле, юнонча атама, материя фалсафаси учун тегишли
- Масала
- Туркум:Материаллар
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Ашбй, Мичаэл. Материалс энгинеэринг, сcиэнcе, проcессинг анд десигн, 2нд, Охфорд: Элсевиэр, 2010. ИСБН 9781856178952. Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; наме "ашбй" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент - ↑ Кшетримаюм, Р.С. (Жануарй 2005). "А бриэф интро то метаматериалс". ИЭЭЭ Потентиалс 23 (5): 44–46. дои:10.1109/МП.2005.1368916. ИССН 0278-6648. ҳттпс://иэээхплоре.иэээ.орг/доcумент/1368916.