Matvey Chijov
Матвей Афанасевич Чижов (10 [ 22 ] ноябр 1838-йил, Пудово қишлоғи, Москва вилояти, Россия империяси — 28-май [10-июн] 1916-йил, Петроград, Россия империяси) — рус ҳайкалтароши, академик, Император Бадиий академиясининг аъзоси.
| Матвей Афанасевич Чижов | |
|---|---|
|
| |
| Таваллуди |
22.11.1838 Москва вилояти, Россия империяси |
| Вафоти | 10.06.1916 |
| Касби | Ҳайкалтарош |
Таржимаи ҳоли
Матвей Афанасевич Чижов деҳқон Афанасий Павлович Чижов ва унинг рафиқаси Ирина Борисовна Чижова оиласида туғилган. Ота-онаси ўғлини Москва вилояти, Подолский тумани, Святино қишлоғидаги барча азизлар черковидаги сувга чўқинтирдилар, бу черковнинг черков ёзувлари китобидан далолат беради.
1838-йилда Афанасий Чижов Москвада Ғайрияҳудийлар қабристонида қабр тошлари устахонасини очди, унинг рафиқаси қишлоқда деҳқончилик билан шуғулланиб, Матвей ва синглисига ғамхўрлик қилди. У ҳали беш яшар болалигида лойдан ҳайвонлар фигураларини ясаган, 11 ёшидан бошлаб отасига ишларида ёрдам берган, мармар ва гранит плиталарга ёзувлар ўйиб ёзган.
1851-йил августдан 1854-йил июнгача Матвей Чижов Москвадаги Немецкая кўчаси яқинидаги Горохове даласида жойлашган Санкт-Петербург черковидаги Лютеран немис мактабида ўқиди.
Шу билан бирга, у Строганов техник чизмачилик мактабида ўқиган ва қўшимча равишда ушбу мактаб ўқувчиси Бровский раҳбарлигида моделлаштириш билан шуғулланган. Бровский уни Москва рассомлик, ҳайкалтарошлик ва архитектура мактабининг профессори Н.А.Рамазонов ва ундан иқтидорли йигитни шу муассасага талабаликка қабул қилишни илтимос қилди.
Шундай қилиб, Чижов ҳайкалтарошликни тизимли ўрганишни бошлашга муваффақ бўлди. У бошидан кечирган муҳтожлик ва маҳрумликларга қарамай, Рамазонов устахонасида тезда муваффақият кўрсатди. 1858-йилда у яратган „Курашчилар“ юқори релефи учун академия уни кичик кумуш медал билан тақдирлади ва бир йил ўтгач, яна бир юқори релефи „Қутқарувчининг азоби“ учун катта кумуш медал билан тақдирлади.
Рамазонов уни Москва Нажоткор собори учун ишларни бажаришда ёрдамчи сифатида олди. Чижов, устозининг чизмалари ва эскизлари бўйича, ушбу собор учун „Масиҳнинг дўзахга тушиши“ улкан релефини, бундан ташқари, Москванинг бошқа иккита черкови учун „Бокира қизнинг тахмини“ ва „Св. Николай мо�М2�жиза ишчиси“ релефларини яратди.
Кўп ўтмай, Михаил Микешин томонидан Новгородда ўрнатилган Россиянинг минг йиллик ёдгорлиги лойиҳасини амалга оширишда иштирок этиш учун таклиф қилинган (ушбу ёдгорликда Чижов „Қаҳрамонлар“ ва „Маърифатчилар“ юқори релефларини ва учинчи релефли „Давлат одамлари“ни яратди), Чижов Санкт-Петербургга кўчиб ўтди ва у ерда 1863-йилда Император Бадиий академиясига ўқишга кирди. Бу ерда у 1860-1867-йилларда Н.С.Пименова ва П.К.Клодтлардан сабоқ олди.
Академияда Чижов кетма-кет иккита кичик ва катта кумуш медални ва кичик олтин медални (1865) олишга шошилмади: „Киевлик қўлида жилов билан печенеглар лагеридан ўтмоқда“ (бронза нусхаси Санкт-Петербургдаги Россия музейида) — ҳайкал, бу мукофотга қўшимча равишда, ёш рассомга Каменская хоним томонидан ўзини ифода этишда ажралиб турадиганлар учун таъсис этилган олтин медал тақдим этилди.
Академиянинг ҳайкалтарошлик синфидаги машғулотлар унга турли хил шахсий буюртмаларни бажаришга ва Микешин учун ишлашга, шу қаторда унинг чизмаси бўйича Екатерина ИИ га Санкт-Петербург ҳайкалининг ёрдамчи макетини ясашга ва улкан фигурани ясашга тўсқинлик қилмади. 1867-йилда академик курсни тугатгандан сўнг, берилган дастур бўйича яратилган „Масиҳ Наин бевасининг ўғлини тирилтиради“ (академияси ва император Александр ИИИ музейида, ҳозирда Давлат Россия музейи) юқори релефи учун 1-даражали рассом унвони ва катта олтин медал билан тақдирланган. Истеъдодли ҳайкалтарош академиянинг аъзоси сифатида чет элга кетиб, Германия, Австрия ва Италиянинг баъзи шаҳарларида бўлган ва Римда жойлашган ва у ерда олти йил давомида доимий равишда ишлаган.
Шу вақт ичида унинг кўплаб асарларидан энг диққатга сазоворлари:
- мармар гуруҳлари „Кўр одамнинг блюфи“ (Давлат Россия музейи),
- „Биринчи севги“ (граф Г. Г. Строганов),
- „Муаммодаги деҳқон“ (Москва жамоат музейида, ҳозирда (2013) Москвадаги Третяков галереясида)
- Кўп нусхаларда кенг тарқалган „Резвушка“ (улардан бири, бронза — император саройида, Ливадияда) оқим бўйлаб ёғочга чиқаётган қизнинг нафис қиёфаси.
Бу асарларнинг барчаси Санкт-Петербургда намойиш этилган; Биринчи иккитаси рассомга 1873-йилда академик унвонини, учинчиси 1874-йилда академияда А. Ржевская ва Н. Демидовлар ҳисобидан ифода учун мукофот сифатида таъсис этилган олтин медални, тўртинчиси эса 1875-йилда Вигеэ-Лебрун медали ва 1878-йил Париждаги Бутунжаҳон кўргазмасида 3-даражали олтин медалини олди.
1875-йилда Санкт-Петербургга қайтиб келган Чижов уч йил ўтгач, Штиэглитз марказий техник чизмачилик мактабига ҳайкалтарошлик ўқитувчиси сифатида ва Император Эрмитажида ҳайкалтарош-реставратор сифатида ишга кирди.
1893-йилдан Бадиий академия кенгаши аъзоси. Чижовнинг юқорида тилга олинган асарларидан ташқари, унинг энг муҳим асарлари қуйидагилар:
- Харков суд муассасалари ва Перм Земство Кенгаши учун ўлдирилган император Александр ИИ бюстлари;
- Олденбург князи Пётр Георгиэвичнинг бюстлари (Император ҳуқуқ мактабида), М. ВА. Глинка (Санкт-Петербургдаги Мариинский театрининг фоесида)),
- рассом А бüстлари. П. Боголюбов ва Ф. Г. Громов (Барон Стиэглитз мактабида) ва Н.Некрасов (Санкт-Петербургдаги Новодевичй монастири қабристонида)),
- Л.Г.Кренҳолмнинг улкан ҳайкалифабрикасида ўз ёдгорлигини қўйинг,
- Александр ИИ нинг улкан бюсти ва бу сувереннинг Калисздаги ҳайкали учун пойдевор безаклари,
- император Николай И нинг улкан ҳайкали ва унинг Киэвдаги ҳайкали учун 4 та барелеф,
- адмирал П ҳайкали. Нахимов Симферополда,
- граф М ҳайкали. Н. Муравёв Вилна шаҳрида ,
- Одессадаги император Кетрин ИИ ҳайкали,
- гуруҳлари „Қудуқда“, „Ўқиш дарси“ ва бошқалар.
Оиласи
У Эмили Романовна Бринкман билан турмуш қурди, уларнинг учта фарзанди бор эди: икки ўғил ва бир қиз. Матвей Матвеевич Чижов (1865-?) — меъмор. 1896-йилда Санкт-Петербургдаги Бадиий академияни тамомлаган. Санкт-Петербург кумуш медали билан тақдирланди.
Ўғли Константин (1874-1946) инқилобдан олдин Ҳарбий бўлимнинг техник қўмитасида топшириқлар бўйича муҳандис бўлиб ишлаган. Инқилобдан кейин у 4-Қизил Армия штаб-квартирасида фуқаролар урушида қатнашган, сўнгра Инқилобий Ҳарбий Кенгаш Олий ҳарбий инспекцияси инспектори бўлган. У россиялик хореограф Мариус Иванович Петипанинг қизига, Мариинский балетининг балет раққоси Надеждага уйланди, иккаласи ҳам 18 ёшда эди ва бу уларнинг ота-оналари учун кутилмаган бўлди. Эр-хотиннинг беш фарзанди бор эди, хусусан, қизи Надежда Петипа-Чижова, драматик артист, Свердловск драма театри актрисаси, РСФСР халқ артисти.
Шунингдек кўринг
Адабиёт
- Чижов, Матвей Афанасевич // Энсиклопедический словар Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- С. Н. Кондаков. Юбилейный справочник Императорской Академии художеств. 1764-1914. Спб.: Товарищество Р.Голике и А.Вильборг, 1915 — 277-бет. [сайт ишламайди]
Манбалар
Ҳаволалар
- Чижов, Матвей Афанасевич в библиотеке „Старател“
- Новиэ материали к биографии скулптора М. А. Чижова (1838—1916) в художественном журнале „Золотая палитра“.