Maxmur
Махмур (Маҳмуд) (туғилган санаси нома’лум —1844-йилда вафот этган ) — ўзбек сатирик шоири. Қўқон шаҳрида туғилган ва вафот этган. Шоир ва олим Муллашер Муҳаммад Акмал ўғли. Унинг асл исми Маҳмуддир. "Махмур" номи – унга ёққанлиги учун адабий тахаллус сифатида олади. У отаси дарс берган мадрасада та’лим олган.
Махмурнинг отаси, Қўқон яқинидаги Бойтуман қишлоғидан бўлган Муллашер ёшлигида Қўқонга кўчиб келган. Муллашер адабиётга қизиққан, ўзи “Акмал” тахаллуси билан ше’рлар ёзган. Мадрасада дарс берган ва шариат масалалари бўйича – маслаҳатчи-ҳуқуқшунос бўлиб хизмат қилган. Муллашер олим ва шоир сифатида обрў-э’тиборга эга бўлди.
Махмур болалик чоғидан китобга ошно бўлиб, жуда эрта ше’р ёза бошлаган. Қўқондаги Мир мадрасада та’лим олган, кейинчалик Умархон қўшинларида хизмат қилган. Отаси вафотидан кейин Махмурнинг моддий аҳволи яна ҳам оғирлашади. Махмур ўз ше’рлари (“Ҳожи Ниёз ҳақида киноя”, “Махдум қурама ҳақида сатира” ше’рлари) билан зодагонларни, руҳонийларни, хонни мамлакатни пароканда қилиши, халқни ночор аҳволга олиб келганини аччиқ кинояга олган.
Унинг биргина “Ҳапалак” ше’рида шу қишлоқнинг ҳаёти ҳақида сўз борса-да, аслида бутун хонликнинг кирдикорлари тасвирланган.
Махмур ХИХ бошларида ше’риятда феодал-клерикал йўналишига эгалик қилган шоир Фазлийга нафрат билан боқади. ХИХ аср охири ХХ аср бошларида Муқимий, Завқий, Аваз Ўтарлар Махмурнинг сатирик ше’риятининг энг яхши ан’аналарини давомчилари бўлишади.
Рус тилига таржималар
- Махмур. Избранные произведения. Перевод Наума Гребнева (одно стихотворение — перевод Н.Ушакова) Изд-во АН УзССР, 1951. Тираж 5000
Адабиётлар
- Наум Гребнев. Другие слова. Избранные переводы из узбекской народной и классической поэзии. Издательство литературы и искусства им. Гафура Гуляма. Ташкент, 1973
- Наум Гребнев. Истоки и устья. Переводы из узбекской поэзии. Изд-во Гафура Гуляма Ташкент, 1983. 360 с.
- Каюмов А., "Махмур", Тошкент, 1956.
Ҳаволалар
- Маҳмур
- Махмур ва Гулханий
- Махмур (Буюк Совет Энциклопедияси)