Mehmed Esad Yesariy sahifasining manbasini koʻrish

[[File:Mehmed Esad Yesari.png|thumb|Mehmed Esad Yesariy tomonidan yaratilgan xattotlik kompozitsiyasi]]
'''Mehmed Esad Yesariy''' ([[Turk tili|zamonaviy turk tili]]: ''Mehmet Es’ad Yesârî'') (1798-yilda vafot etgan) (muqobil nomlari: Asad Yasariy, Taliknüvis Mehmed al-Assad, Şeyhülislam Veliyüddin Efendi{{Manba kerak|date=October 2024}}) – XVIII asr [[Usmoniylar davlati|Usmonlilar]] [[Kalligrafiya|xattoti]], oʻz davrining eng buyuk xattoti sifatida tanilgan.

== Hayoti va ijodi ==
Mehmed Esad Yesariy Istanbulda tugʻilgan, Kara Mahmud Ogʻaning oʻgʻli boʻlib, u Anadolining Bosh qozisi huzuridagi boshqaruvchi (bailiff) edi<ref>Huart, C., ''Les Calligraphes et les Miniaturistes de l’Orient Musulman'' 1972, p. 291 [https://archive.org/details/lescalligraphes00huargoog Digital copy (in French)]</ref>. Tanasining oʻng tomoni falaj boʻlib tugʻilgani sababli unga ''Yesari'' – „chapqoʻl“ maʼnosini anglatuvchi taxallus berilgan<ref>Bloom, J. and Blair, S. S., ''Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture'', Oxford University Press, 2009, Vol. 1, p. 446; İhsanoğlu, E., ''Culture and Learning in Islam'', UNESCO, 2003, p. 583</ref>.

U oʻqishni [[Shayx ul-islom|Shayxulislom]] [[Veliyüddin Efendi]] (vaf. 1768) huzurida boshlagan, biroq sogʻligʻi yomonligi tufayli qabul qilinmagan. Shundan soʻng u Dedezoda Mehmed Efendi (vaf. 1758)dan taʼlim olgan; u darhol Yesariyning isteʼdodini tan olgan. U juda nimjon va kichik gavdali boʻlgan. Zaifligi sababli uni maxsus yasalgan savatda xonadan xonaga koʻtarib olib oʻtishgan<ref>M. Uğur Derman, ''Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul'', N. Y., Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 100</ref>.

U ''[[Taʼliq|taʼliq]]'' yozuvida usta boʻlib, uni takomillashtirgan va nihoyatda goʻzal asarlar yaratgan<ref>Pickthall, M. W. and Asad, M., ''Islamic Culture,'' Volume 57, Islamic Culture Board, 1983, p. 22</ref>. Faoliyatining boshlarida u fors ustasi [[Mir Imod Hasaniy|Mir Imod Hassaniy]]ning ''taʼliq'' uslubiga ergashgan. Biroq ulgʻayib borgan sari fors unsurlarini oʻziga xos jihatlar bilan uygʻunlashtirib, oʻz uslubini shakllantirgan. Oxir-oqibat „usmonli uslubi“ (''[[Nastaʼliq|nastaʼliq]]'')ga aylangan bu uslub keyinchalik uning oʻgʻli tomonidan shunchalik sayqallanganki, natijada u forscha asl nusxadan ham ustun kelgan<ref>M. Uğur Derman, ''Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul'', N. Y., Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 20; İhsanoğlu, E., ''Culture and Learning in Islam'', UNESCO, 2003, p. 583</ref>.

U Sulton Mustafo III ning saroyida xizmat qilgan va sulton buyurtmasi bilan koʻplab meʼmoriy yodgorliklar uchun yozuvlar yaratgan<ref>M. Uğur Derman, ''Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul'', N. Y., Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 100</ref>. U bir qator ''qitʼalar'', ''muralaakar'' va ''levhar''lar yaratgan. Shuningdek, u Sulton Mehmed II ning maqbarasi, Uskudardagi Haji Selim Ogʻa kutubxonasi, [[Beylerbeyi masjidi]] hamda Qora evnuxlar kazarmasi (haram ichida) devorlaridagi bitiklar kabi yozuvlarni ham yaratgan; bularning barchasi ''taliq'' yozuvining eng nafis namunalarini namoyon etadi<ref>M. Uğur Derman, ''Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul'', N. Y., Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 100</ref>.

Uning oʻgʻli va shogirdi [[Yasarizoda Mustafo Izzet]] (vaf. 1265/1849) ham mashhur xattotlardan boʻlgan<ref name="ref1">{{cite web|url=http://kalemguzeli.org/index.php?go=main&KNO=15|title="Yesarizade Mustafa Izzet Efendi" [Brief Biography] (translated from Turkish)}}</ref>. Boshqa taniqli shogirdlari orasida Mehmed Shehabeddin va Mir Emin (1758–1809) bor edi.

1792-yilda oʻgʻli Yesarini Makkaga haj safariga olib borgan. Shundan keyin uning ahvoli yomonlashib, 1798-yil 19-dekabrda vafot etgan. U Istanbulning Fotih tumanidagi Gelenbevi qismida joylashgan qabristonga dafn etilgan<ref>M. Uğur Derman, ''Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul'', N. Y., Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 100</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}