Mehmet Ubeydullah Hatipoğlu sahifasining manbasini koʻrish

'''Mehmed Ubeydullah Afandi''' (1858-1937,<ref>{{veb manbasi|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ubeydullah-efendi|sarlavha=UBEYDULLAH EFENDİ|kirish sanasi=21 Eylül 2020|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201007183933/https://islamansiklopedisi.org.tr/ubeydullah-efendi|arxivsana=7 Ekim 2020}}</ref> qisqa ismi bilan '''Ubeydullah Afandi''' oʻz kitoblarida qoʻllangan, '''Mehmet Ubeydullah Hatipogʻlu''' Familiya qonunidan keyin) [[Yosh turklar]] orasida edi, II. Konstitutsiya davri va Turkiya Oliy Millat Majlisining ilk yillarida rang-barang shaxsi bilan diqqatni tortgan siyosatchi, ayniqsa [[Amerika (qitʼa)|Amerika]] xotiralari bilan tanilgan yozuvchidir.

1858-yilda [[Izmir|Izmirda]] tugʻilgan. Uning otasi Izmirning mashhur Xatipoʻgʻullari sulolasidan boʻlgan olim Xoja Shokir afandidir. Onasi Izmirning taniqli oilalaridan biri Musulluzadelerdan. [[Bektoshiya|Bektoshilik]] an'analarining bir qismi sifatida tanilgan chuqur ildizli va madaniyatli oiladan chiqqan. Xotiralariga koʻra, uyda otasining ikki-uch ming, onasining ellik jildligi boʻlgan. Turli [[Madrasa|madrasalardan]] ruxsat olib, bir muddat tibbiyot bilim yurtida tahsil oldi. II. Abdulhamit davrida siyosiy jinoyatchi sifatida unga nisbatan surgun qarori chiqarilgach, avval [[Yevropa|Yevropaga]], soʻngra Amerikaga yoʻl oladi. II. Ikkinchi konstitutsiyaviy monarxiyada vataniga qaytib, Usmonli parlamenti I. va II. Davr Aydin, III. Izmir deputati lavozimida ishlagan. U sulh davrida [[Malta]] surgunlari orasida edi. Parlament 4 va 5. Beyazıt davrida parlament a'zosi boʻldi. U oʻzining taqvimi, hazil-mutoyiba soʻzi, muomalasi bilan majlis muhitini oʻzgartira oladigan shaxsga ega edi.


Ma'naviy jihatdan u salla oʻragan ham, [[Yosh turklar|yosh turk]] edi. Uning qarama-qarshi shaxsi yosh turklarning bir xillikdan qanchalik uzoq boʻlganligi haqida fikr beradi. II. Abdulhamid Ubaydulloh afandini [[Fetssan|Fezzanga]] (Bugungi [[Liviya]] janubida, [[Sahroi Kabir|Buyuk Sahroi]] Kabirda joylashgan) surgun qilgan va Ittifoq va Taraqqiyot Komiteti uni uch marta Ikkinchi Konstitutsiyaviy monarxiyaga saylagan edi. Lekin u ham qamoqqa tashlangan («Sulton Hamid davrida bir yarim yil qamoq, besh yarim yil nefiy, oʻn yil qochoqlik, tajribadan sanaladik-i didegan»). Abdulhamit davrida sultonga jurnallar bergani va ittifoqchilarni qattiq tanqid qilgani ham ma'lum. U sulh paytida ikki marta hibsga olingan, keyin Maltaga surgun qilingan, 1931 va 1935-yillarda Beyazit ([[Respublika Xalq Partiyasi|Dogubayazit)da CHP]] [[Respublika|deputati]], soʻngra Beyogʻluda Nikoh xodimi boʻlgan.

Birinchi [[Birinchi jahon urushi|jahon urushi]] paytida uning maxsus tashkilotda ishlagan davri ham qiziq. Afgʻon [[Musulmon|musulmonlarini]] [[Inglizlar|inglizlarga]] qarshi qoʻzgʻatish rejalari doirasida [[Anvar Posho|Enver Posho]], ehtimol, inglizlarni hayratda qoldirish va balki kelajakda nemislardan alohida Afgʻoniston amiri bilan ittifoq tuzish oʻylari bilan yana bir delegatsiya hamda delegatsiyani tayinladi. [[Kobul (shahar)|Kobulga]] elchi qilib tayinlagan Rauf bek (Rauf Orbay) ga Ubaydulloh afandi boshchiligida Afgʻonistonga yoʻl oldi. Ikki delegatsiya bir-biridan bexabar edi. Aydin noibi va Merdivenkoʻy [[Bektoshiya|Bektoshi]] lojasi shayxi Ubeydullah afandining [[Eron]] - [[Afgʻoniston|Afgʻoniston]] sayohati juda rang-barang edi. Ubaydulloh afandining shtab boshligʻi maxsus tashkilotdan sobiq [[Basra]] hokimi Sulaymon Shafiq Posho, delegatsiyaning harbiy shifokori Fahri Qutlar edi. 1915-yil 8-aprelda boshlangan Afgʻonistonga safari Ubaydulloh afandining 1918-yil 24-avgustda inglizlar tomonidan Kobulga yetib ulgurmasdan [[Tehron|Tehronda]] hibsga olinishi bilan tugadi. Istanbulga qaytarib olib ketilgan va qamoqqa tashlangan Ubeydullah afandi 1919-yilda ozodlikka chiqdi. 1920-yilda yana hibsga olinib, Maltaga joʻnatilgan.

Oxirgi yillarida Beyogʻlu Nikoh idorasida nikoh xodimi boʻlib ishlagan Mehmet Ubeydullah afandining 80 yillik hayoti tom ma'noda sarguzasht edi. Sobiq deputat, sayyoh va yozuvchi Ubaydulloh afandi 1937-yil 11-avgustda vafot etdi. Uning jasadi Zincirlikuyu qabristonida qadrdon doʻsti, shoir Abdülhak Hamit Tarxon yoniga dafn qilindi<ref name="Tez">{{veb manbasi|url=https://www.academia.edu/12628836/1877DEN_2015E_AYDINDA_M%C4%B0LLETVEK%C4%B0L%C4%B0_SE%C3%87%C4%B0MLER%C4%B0?email_work_card=view-paper|sarlavha=1877'den 2015'e Aydın'da milletvekili seçimleri|kirish sanasi=2 Kasım 2020|nashriyot=|sana=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201108110431/https://www.academia.edu/12628836/1877DEN_2015E_AYDINDA_M%C4%B0LLETVEK%C4%B0L%C4%B0_SE%C3%87%C4%B0MLER%C4%B0?email_work_card=view-paper|arxivsana=8 Kasım 2020}}</ref>.

Ubeydullah afandi [[Turkiya|Turkiyaning]] zamonaviy huquq asoschisi Mahmut Esat Bozkurtning amakisidir<ref name="Tez">{{veb manbasi|url=https://www.academia.edu/12628836/1877DEN_2015E_AYDINDA_M%C4%B0LLETVEK%C4%B0L%C4%B0_SE%C3%87%C4%B0MLER%C4%B0?email_work_card=view-paper|sarlavha=1877'den 2015'e Aydın'da milletvekili seçimleri|kirish sanasi=2 Kasım 2020|nashriyot=|sana=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201108110431/https://www.academia.edu/12628836/1877DEN_2015E_AYDINDA_M%C4%B0LLETVEK%C4%B0L%C4%B0_SE%C3%87%C4%B0MLER%C4%B0?email_work_card=view-paper|arxivsana=8 Kasım 2020}}</ref>.

== Uning asarlari va maqolalari ==

* (Gʻayrioddiy yosh turk) Ubeydullah afandining Amerika xotiralari (Ahmet Turan Alkan); İletişim nashriyoti / Xotiralar seriyasi
* Ulamolardan bir yosh turk: Mehmed Ubeydullah afandi (Oʻmer Hoqon Oʻzalp); Dergah nashrlari / Tarix seriyasi
* Mehmed Ubeydullah Afandining Malta, Afgʻoniston va Eron xotiralari (Oʻmer Hakan Oʻzalp); Dergah nashrlari / Tarix seriyasi

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
[[Turkum:1937-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1858-yilda tugʻilganlar]]