Meybomiy bezlari sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Gray1205.png|thumb|261x261px|Meybomiy bezlari: yuqorida 25ta, pastda 20ta]]
'''Meybomiy bezlari''' (shuningdek, tarzal bezlar, palpebral bezlar va tarzokonyuktival bezlar deb ataladi) tarzal plastinka ichidagi  koʻz qovogʻi qirralari boʻylab joylashgan [[Yogʻ bezlari|yogʻ bezlar]]i (inglizcha. [[:en:Sebaceous gland|sebaceous glands]]) hisoblanadi. Qovoqlarda joylashgan meybomiy bezlari meybum deb nomlanuvchi ([[Ingliz tili|inglizcha]]. meibum) mahsulot ishlab chiqaradi. (Meybumning tarkibi sebumnikidan ancha farq qiladi, asosiy tarkibi yogʻlardan iborat, shuningdek, 90 dan ortiq [[Proteinlar|oqsillar]] aniqlangan). Yuqori [[Qovoq (teri)|qovoq]]larda bu bezlar soni 25ta, pastki qovoqlarda esa 20ga yaqin boʻladi. Ahamiyatli tomoni shundaki, qovoqlardagi bu bezlar koʻz yoshi bugʻlanishiga toʻsqinlik qiladi. Yopiq qovoqlarni havo oʻtkazmaydigan qiladi.<ref>"eye, human." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2010.</ref> Meybomiy bezlari disfunksiyasi koʻp uchraydigan koʻz kasalligi boʻlib, koʻzning quruqlashishiga (koʻz yoshlari bugʻlanib ketadi) olib keladi. Aynan meybomiy bezlari disfunksiyasi orqa blefaritning ham sababchisi hisoblanadi.<ref>Kelly K. Nichols; Gary N. Foulks; Anthony J. Bron; Ben J. Glasgow; Murat Dogru; Kazuo Tsubota; Michael A. Lemp; David A. Sullivan (2011). "The International Workshop on Meibomian Gland Dysfunction: Executive Summary". ''Investigative Ophthalmology & Visual Science''. '''52''' (4): 1922–1929. doi:10.1167/iovs.10-6997a. PMC 3072157. <nowiki>PMID 21450913</nowiki></ref>

== Tarixi ==
[[Fayl:Meibomian gland by heinrich meibom.png|thumb|left|1666-yil Genrix Meybom tomonidan tasvirlangan dastlabki bez tuzilishi]]
Bezlar qadimda Galen tomonidan tilga olingan<ref>Knop, Erich; Knop, Nadja; Millar, Thomas; Obata, Hiroto; Sullivan, David A. (2011). "The International Workshop on Meibomian Gland Dysfunction: Report of the Subcommittee on Anatomy, Physiology, and Pathophysiology of the Meibomian Gland". ''Investigative Ophthalmology & Visual Science''. '''52''' (4): 1938–1978. doi:10.1167/iovs.10-6997c. PMC 3072159. <nowiki>PMID 21450915</nowiki></ref> boʻlsada 1666-yilda nemis shifokori Genrix Meybom tomonidan "''De Vasis Palpebrarum Novis Epistola" asarida batafsil tasvirlangan.''<ref>"Meibomian Gland Dysfunction (MGD) - EyeWiki". ''eyewiki.aao.org''.</ref> Bezning nomlanishi aynan nemis shifokori [[:en:Heinrich Meibom (doctor)|Genrix Meybom]] sharafiga.

== Anatomiya ==
Yuqori qovoqda pastki qovoqqa nisbatan son va hajm jihatdan koʻproq meybomiy bezining boʻlishi [[Koʻz yoshi|koʻz yosh]] "plyonkasi" barqarorligiga koʻproq hissa qoʻshadimi yoki yoʻq haligacha aniq fikr yoʻq. Bezlar kiprik follikulalari bilan bevosita aloqada emas.<ref>Kelly K. Nichols; Gary N. Foulks; Anthony J. Bron; Ben J. Glasgow; Murat Dogru; Kazuo Tsubota; Michael A. Lemp; David A. Sullivan (2011). "The International Workshop on Meibomian Gland Dysfunction: Executive Summary". ''Investigative Ophthalmology & Visual Science''. '''52''' (4): 1922–1929. doi:10.1167/iovs.10-6997a. PMC 3072157. <nowiki>PMID 21450913</nowiki></ref>

== Funksiyasi ==

=== Lipidlar ===
Lipidlar meybumning asosiy tarkibiy qismi boʻlib "meybom bezlari sekreti" deb ataladi. "Meybum" atamasi dastlab 1981-yilda Nicolaides tomonidan fanga kiritilgan.<ref>Nicolaides, N; Kaitaranta, JK; Rawdah, TN; Macy, JI; Boswell, FM; Smith, RE (April 1981). "Meibomian gland studies: comparison of steer and human lipids". ''Invest Ophthalmol Vis Sci''. '''20''' (4): 522–536. <nowiki>PMID 7194326</nowiki></ref> Meybumning biokimyoviy tarkibi juda murakkab boʻlib, sebumnikidan farq qiladi. Lipidlar inson va hayvonlar meybumining asosiy komponenti sifatida eʼtirof etiladi. Lipidlar koʻz yoshi suyuqligining tez bugʻlanib ketishini oldini oladi, sirt tarangligini pasaytiradi.

=== Oqsillar ===
Odam meybom bezlari sekretlarida 90 dan ortiq turli xil oqsillar aniqlangan.<ref>sai, PS; Evans, JE; Green, KM; Sullivan, RM; Schaumberg, DA; Richards, SM; Dana, MR; Sullivan, DA (March 2006). "Proteomic analysis of human meibomian gland secretions". ''Br J Ophthalmol''. '''90''' (3): 372–7. doi:10.1136/bjo.2005.080846. PMC 1856970. <nowiki>PMID 16488965</nowiki></ref>

== Klinik ahamiyati ==

Meybomiy bezlari disfunksiyasi koʻpincha quruq koʻzlar holatiga olib keladi.(eng koʻp tarqalgan kasalliklardan biri). Meybomiy bezlarining yalligʻlanishi - meybomit (meybomiy bezlari disfunksiyasi =yoki posterior [[blefarit]]) deb ataladi. Natijada bezlar qalin, loyqa va yopishqoq, yogʻli va mumsimon sekret bilan toʻsilib qolishi kuzatiladi. Aslida bezlarning sekreti tiniq boʻladi.<ref>Chhadva, Priyanka; Goldhardt, Raquel; Galor, Anat (24 November 2017). "Meibomian gland disease: the role of gland dysfunction in dry eye disease". ''Ophthalmology''. '''124''' (11 Suppl): S20–S26. doi:10.1016/j.ophtha.2017.05.031. PMC 5685175. <nowiki>PMID 29055358</nowiki></ref><ref name="Peter Bex 2011">Peter Bex, Reza Dana, Linda Mcloon, Jerry Niederkorn (2011). ''Ocular Periphery and Disorders''</ref> Quruq koʻzlarga olib kelishidan tashqari, mumsimon tiqin bakterialar tomonidan parchalanishi va natijada koʻzni tirnash xususiyatini beruvchi krepitatsiyalarni hosil qiluvchi erkin yogʻ kislotalarning paydo boʻlishiga olib kelishi mumkin. Meybomiy bezlari disfunksiyasi koʻproq ayollarda uchraydi va quruq koʻz kasalligining asosiy sababi sifatida qaraladi.<ref>"Managing and Making Sense of MGD". Review of Ophthalmology. 2012. Retrieved 26 February 2014.</ref> Meybomiy bezlarining disfunksiyasi odamning yoshi va garmonlarga ham koʻp jihatdan bogʻliq.<ref>"The Role of Meibomian Gland Dysfunction and Lid Wiper Epitheliopathy in Dry Eye Disease". American Academy of Optometry. 2012. Archived from the original on 9 October 2013. Retrieved 26 February 2014.</ref>

=== Sabablari ===
Ko'z qurishi sindromining asosiy sabablari 2 xil bo'lishi mumkin:

# koʻz yoshi ajralmasligi
# koʻz yoshining tezda bugʻlanib ketishi

Bu ikki sababni taʼminlaydigan faktorlarga esa quyidagilar kiradi: kontakt linzalar, meybomiy bezlar disfunksiyasi, homiladorlik, A vitamini yetishmovchiligi, omega-3 yetishmovchiligi, kam hollarda antigistamin preparatlar, baʼzi antigipertenziv vositalar, tamaki tutuni vahokazolar. Koʻzning quruqlashishi ayollarda koʻproq uchraydi. Davo sifatida asosiy faktorlarni yoʻq qilish, agar jarayon yosh bezlaridagi muammo bilan boʻlsa suniy koʻz yoshlaridan foydalanish, tez bugʻlanish bilan bogʻliq boʻlsa siklosporin, steroidlar, maxsus koʻzoynaklar yordamida olib boriladi. (Albatta, mutaxasis tavsiyasiga binoan).

=== Simptomlari ===
quruqshash

kuyishish

qumli ishqalanishlar

qichishish

koʻzda nimadir borlik hissi

yorugʻlikka taʼsirchanlik

=== Davolash ===
Tiqin hosil qilgan mumsimon sekretni suyultirish hisobiga olib boriladi. Buning uchun iliq kompreslar yoki bolalar (chaqaloqlar) shampunida koʻz qovoqlarini tozalash tavsiya etiladi. Yoki oftalmolog tomonidan maxsus manipulatsiyalar orqali bezlar yoʻli ochiladi.  Lifitegrast va restasis dori vositalari odatda, yalligʻlanishga qarshi va meybum sifatini yaxshilash uchun ishlatiladigan dori vositalari hisoblanadi. Baʼzi hollarda mahalliy yalligʻlanishni kamaytirish uchun steroid tomchilardan yoki mahalliy antibiotiklar ham qoʻllash mumkin.<ref name="Peter Bex 2011"/> Davolashning oxirgi bosqichlarida fizioterapevtik muoalajalar oʻtkazilishi mumkin. Meybomiy bezlarining disfunksiyasiga shuningdek, baʼzi dori vositalari masalan, izotretinoin sabab boʻlishi mumkin.

== Manbalar ==

 {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}