Midhat Paşa sahifasining manbasini koʻrish

{{merge|Midxat Posho}}
{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| ismi = Midhat posho
| asl ismi = Ahmad Shefik
| tasvir = Midhat_pasa_fotograf.jpg
| uzunlik =
| izoh = 
| tartib = 
| lavozim = [[Turkiya|Usmonli turklar sadri a'zami]]
| ismi ostida =
| boshlanish davri = [[1872-yil]] 31-iyul
| tugash davri = [[1872-yil]] 18-oktabr
| premyer = 
| hukmdor =[[Abdulaziz]]
| vitse-prezident = 
| oʻtmishdoshi = Mahmud Nedim Posha
| vorisi = Mehmed Rushdi Posha
| tartib_2 =  
| lavozim_2 = [[Turkiya|Usmonli turklar sadri a'zami]]
| ismi ostida_2 = 
| boshlanish davri_2 = [[1876-yil]] 19-dekabr
| tugash davri_2 = [[1877-yil]] 5-fevral
| hukmdor_2 = Abdulhamid II
| oʻtmishdoshi_2 = Mehmed Rushdi Posho
| vorisi_2 = [[Ibrahim Edhem Posho]]
| tartib_3 =
| lavozim_3 = 
| ismi ostida_3 =
| boshlanish davri_3 = 
| tugash davri_3 =
| hukmdor_3 =
| oʻtmishdoshi_3 = 
| vorisi_3 = 
| lavozim_4 = 
| ismi ostida_4 =
| boshlanish davri_4 = 
| tugash davri_4 = 
| premyer_4 =
| oʻtmishdoshi_4 =
| vorisi_4 = 
| talaffuzi =
| tugʻilgan paytidagi ismi = 
| tugʻilgan sanasi = [[1822-yil]] 18-oktabr
| tugʻilgan joyi = Istanbul, Usmonli imperiyasi
| vafot sanasi = [[1884-yil]] 8-may
| vafot joyi =Toif, Hijoz viloyati, Usmonli imperiyasi
| vafot sababi =qotillik
| fuqaroligi = Usmonli imperiyasi
| otasi = 
| onasi = 
| boshqa partiya =
| boʻyi =
| turmush_oʻrtogʻi = Lamiya Xonim
| bolalari = qizi Memduha
}}
[[Tasvir:1910_07_Resimli_Kitab_Mithat_Pasa.jpg|thumb|1910-yil iyuldagi Rasmli kitob jurnalida Mithat Poshoning shaxsiy xizmatchisi bilan birga koʻrsatilgan fotosurat]]
'''Ahmad Shefik Midhat Posho'''(1822-yil 18-oktabr, Istanbul — 1884-yil 8-may, Toif) — Usmonli davlat arbobi. Tuna, Aydin va [[Suriya]] hokimi, ikki marta sadr vaziri boʻlgan Midhat Posho, birinchi Usmonli konstitutsiyasini, Qonun-i Esasini tayyorlagan kengashga rahbarlik qildi.

Midhat posho Sulton Abdulaziz (1861-1876) davridagi islohot siyosati bilan tanilgan va ikki marta sadr vazirlik qilgan. U oʻzining oliy vazirligida valiylikdagi muvaffaqiyatlarini koʻrsata olmadi. Oʻzining birinchi sadr aʻzamligida [[Misr]]ga chetdan qarz olishga ruxsat beruvchi farmon chiqarib, Misrning inglizlar hukmronligi ostiga kirishiga sabab boʻldi<ref>https://books.google.co.uz/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA378&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref>. Qolaversa, taqchil boʻlgan byudjetni koʻproq koʻrsatgani uning ishdan boʻshatilishiga sabab boʻlgan. U [[1876-yil]]da Abdulazizning taxtdan tushirilishi bilan yakunlangan harbiy toʻntarishning rahbarlaridan biri boʻldi va oʻsha yili Sulton Murat V ham taxtdan tushirildi va [[Abdulhamid II]] ning taxtga chiqishida ham u hal qiluvchi rol oʻynadi. 

[[Abdulhamid II]] davrida uning ikkinchi buyuk vazirligi boshlandi. U 1876-yil 23-dekabrda Abdulhamid eʼlon qilgan Qonun-u Esasining yaratuvchilaridan biridir<ref>https://books.google.co.uz/books?id=Ws90DwAAQBAJ&q=midhat+pasha+democrat&pg=PA5&redir_esc=y#v=snippet&q=midhat%20pasha%20democrat&f=false</ref>. [[Rossiya]]ning provokatsiyalari va Rossiyaning urush tahdidlari bilan [[Bolqon]]dagi qoʻzgʻolonlarga qarshi, sultonning qarshiliklari va lord Solsberining ogohlantirishlariga qaramay, [[Angliya]]ni yordam berishiga ishonib, imperiyani [[Rossiya]] bilan urushga tortdi va bu urush [[Usmonlilar imperiyasi]] tarixidagi eng katta ofatlardan biri boʻldi. Ulardan biri tarixga 93-yil urushi nomi bilan kirdi<ref>https://books.google.co.uz/books?id=lARL9Bh5nG0C&pg=PA117&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref>. Bu voqealardan koʻp oʻtmay, Midxat posho Abdulhamid II ning nazaridan tushib, surgun qilingan va Abdulazizga suiqasd uyushtirganlikda ayblanib, [[1881-yil]]da Yildiz saroyida tashkil etilgan Yildiz mahkamasi tomonidan oʻlimga hukm qilingan. Uning hukmi Abdulhamid tomonidan Toif qamoqxonasiga almashtirildi, ammo uch yildan soʻng oʻz soqchilari tomonidan oʻldirildi. Bu qotillik [[Abdulhamid II]] ning buyrugʻi bilan sodir etilgan deb gumon qilingan boʻlsa-da, buni hech qanday isbotlab boʻlmadi<ref>https://books.google.co.uz/books?id=wZlMFm0CNoEC&pg=PA57&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref>.

Midxat posho Tanzimat islohotlarini amalga oshirgan avlodning yetakchi namoyandalaridan biridir. Biroq, Tanzimatning asosiy rahbariyatini tashkil qilgan Mustafo Reshit, Ali va Kechecizade Fuat Posholar juda radikal va beqaror boʻlganliklari uchun chetga surildilar va nisbatan kech yoshda maydonga chiqish imkoniga ega boʻldilar. [[1860-yil]]larda [[Dunay]] va [[Bagʻdod]] viloyatlarida olib borilgan muvaffaqiyatli islohot harakatlari Midxat posho faoliyatining choʻqqisi sifatida koʻriladi. 

[[1870-yil]]larda uning ikki kichik bosh vazirlari siyosiy mojarolar va kuchayib borayotgan moliyaviy inqiroz soyasida qoldi. [[1876-yil]] inqirozida Midxat posho respublika tuzumini ishlab chiqqani daʼvo qilindi<ref>https://books.google.co.uz/books?id=fU7azFR3AqcC&pg=PA30&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref>. Bu daʼvo poshoning Abdulhamid davrida halok boʻlishiga sabab boʻlgan boʻlsa-da, [[1908]] va [[1923-yil]]dan keyin uning nomi qayta katta obroʻ qozondi.

[[1947-yil]]da [[Doʻlmabogʻcha]]da qurilgan BJK İnönü stadioni [[1951-yil]]da [[Demokratlar partiyasi|Demokratik partiya]] hukumati tomonidan Midhat posho stadioni nomini oldi. [[1973-yil]]da Inönü stadioni nomi yana qaytarildi<ref>https://books.google.co.uz/books?id=wZlMFm0CNoEC&pg=PA54&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref>.

== Hayoti ==
[[Tasvir:MithatPaşa.jpg|thumb|Midhat posho]]
Midxat posho [[1822-yil]] 18-oktabrda [[Istanbul]]da tugʻilgan. U Ruschuk Hofiz Mehmed Eshref afandining oʻgʻlidir. Uning haqiqiy ismi Ahmet Shefik edi. Mithat, yaʼni „maqtovga sazovor“ degan maʼnoni anglatuvchi ism, Divan-i Humoyunda xizmat qilganida boshliqlari tomonidan berilgan<ref>https://dspace.ankara.edu.tr/xmlui/</ref>.

U bolaligini otasi regent boʻlgan Vidin va Lofsada oʻtkazgan. 12 yoshida [[Istanbul]]ga qaytib keldi. U Divon-i Humoyunda xizmat qildi. Boshqa tomondan, Fotih masjidida mashhur ustozlarning maʼruzalarini eshitardi. Arab, fors, mantiq va islom qonunlarini oʻrgangan.

Posho [[1840-yil]]da sadri aʻzam idorasiga tayinlangan; Bu yerda ikki yil ishlagandan soʻng Damashq, Koʻnya, Kastamonu shaharlarida kengash kotibi boʻlib ishladi. Korrupsiyaga qarshi kurash boʻyicha tayyorlab yuborgan hisoboti davrning sadr vaziri Mustafo Reshit Poshoning roziligini qozongach, Istanbulga chaqirildi. U [[Istanbul]]da davlat xizmatini davom ettirdi va Reshit Posho tomonidan himoyada boʻldi. U [[1848-yil]]i [[Istanbul]]da antalyalik Lamiya Xonimga uylangan. Ularning bu nikohdan „Memduha“ ismli qizi bor.

[[1851-yil]]da u „xufiya“ etib tayinlandi va Arab armiyasi marshali [[kipr]]lik Mehmed Emin Poshoning ahvolini tekshirish uchun yuborildi. Oʻz vazifasini suisteʼmol qilishning bir qismini aniqladi va lavozimidan chetlatilishiga sabab boʻldi<ref>https://books.google.co.uz/books?id=hslOx5bvOzkC&pg=PA6&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref>. [[1852-yil]]da u Vala Kengashining jamoatchilik va hukumat oʻrtasidagi kelishmovchiliklar bilan shugʻullanadigan Adliya sudiga tayinlangan. [[1854-yil]]i Kiprlik Mehmet Emin Posho sadr vazir boʻlganidan soʻng, Rumelida hukm surayotgan qoʻzgʻolon va tartibsizlik masalalarini oʻrganish va ehtiyot choralarini koʻrish maqsadida Midxat posho [[Istanbul]]dan chetlatildi. Olti oylik mehnatdan soʻng u tayyorlagan batafsil hisobotini vazir Mustafo Reshit Poshoga taqdim etdi va yana hurmatga loyiq topildi.

[[1858-yil]]da u davrning sadr-vaziri Emin Ali Poshodan ruxsat olib, olti oy [[Yevropa]] shaharlarida boʻldi. Bu orada u fransuz tilini oʻrgandi. Qaytib kelgach, u Majlis-i Vala-yi Ahkam-i Adliye (1859) bosh kotibi etib tayinlandi va Kuleli voqeasida gumon qilinganlar ustidan sudlovga tayinlandi<ref>https://web.archive.org/web/20190718082533/http://www.tarimkredi.org.tr/index.php/hakkimizda/tarihcemiz</ref>.

== Nish voliyligi ==
Midxat poshoning muvaffaqiyatli asarlari hatto uning dushmani [[Kipr]]lik Mehmet Emin Poshoning ham hayratini qozondi. Yana vazirlikka koʻtarilgan kiprlik uni „vazir“ unvoni va „posho“ unvoni bilan Nishga hokim qilib tayinlaydi. Toʻrt yil davom etgan bu vazifa davomida u oʻzining yuksak isteʼdodi va ijodiy qudratini namoyon etdi. Musulmon va musulmon boʻlmagan xalqlarning tinch-totuv yashashi uchun choralar koʻrdi. Moliya va jamoat ishlarida muvaffaqiyatli ishladi. U sugʻorish kanallari qurish, yetim bolalar uchun axloq tuzatish muassasalari ochish, qishloq xoʻjaligida kredit kooperativlarini tashkil etish, pochta kompaniyalarini ishga tushirish kabi yirik islohotlarni amalga oshirdi. Ayni paytda u Ziraat banki va qishloq xoʻjaligi kredit kooperativlarining asosi hisoblangan Vatan jamgʻarmalariga asos solgan shaxsdir. Dehqonlarga Vatan fondi hisobidan yuqori foizli ssudalar bergan puldorlarga qarshi davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan kooperatsiya tizimi joriy etdi. Uning ishi muvaffaqiyatli boʻlgach, qoʻshni Prizren hududi ham Nish gubernatorligiga biriktirilgan<ref>https://dspace.ankara.edu.tr/xmlui/</ref>.

== Dunay viloyati nizomnomasi ==
Hukumat viloyatlarda yangi maʼmuriy tartib oʻrnatishga harakat qilayotgan edi. Shuning uchun Midxat posho Nishda amalga oshirgan farmonni qabul qilib, [[1863-yil]]da uni [[Istanbul]]ga chaqirib, viloyatlar boshqaruvi toʻgʻrisida yangi qonun tayyorlashni soʻradi. Midxat posho va Kechecizade Fuat Posho boshchiligidagi komissiya „[[Dunay]] viloyati nizomnomasi“ni tayyorladi. Nizom [[1864-yil]]da qabul qilingan va yangi tizim joriy etiladigan namunali viloyat sifatida „Dunay viloyati“ tashkil etilgan. Nish, Silistra va Vidin viloyatlarining birlashishi natijasida tashkil topgan [[Dunay]] viloyatiga Midxat posho gubernator etib tayinlandi. Viloyat markazi Ruse shahrida saylovlar yoʻli bilan tuziladigan „Viloyat majlisi“ tashkil etilishi sharti bilan bu vazifani qabul qildi<ref>https://books.google.co.uz/books?id=wtcUAAAAIAAJ&pg=PA1034&redir_esc=y</ref>.
== Tuna voliyligi ==
[[Tasvir:Mithat_Paşa_el_yazısı_ve_imza.jpg|thumb|Midxat poshoning fransuz va turk tillarida yozgan yozuvi]]
Midxat posho [[Dunay]] viloyatida muhim xizmatlarni amalga oshirdi va u yerda uch yildan koʻproq vaqt qoldi. Posho yangi nizomga muvofiq davlat oʻlchamidagi viloyatni boshqarishni tashkil qildi. Qishloqlarda Oqsoqollar kengashlarini, tumanlarda maʼmuriyat va Deviy kengashlarini tuzdi. Yilda bir marta chaqiriladigan Bosh provinsiya majlislarini tuzdi. Posho avtomobil yoʻllariga alohida eʼtibor berdi. U [[Dunay]]da boʻlgan uch yarim yil davomida 3000 kilometr yoʻl va 1400 koʻprik qurdi. Midxat posho „Foyda jamgʻarmalari“ deb nomlangan tashkilot tuzib, bu fonddan dehqonlar arzimagan foiz evaziga sarroflar oʻrniga qarz olish imkoniga ega boʻldilar.Vatan oʻtishi bilan „Vatan jamgʻarmalari“ xuddi shunday tarzda Usmonli imperiyasidan tashqari Usmonli imperiyasining barcha viloyatlarida tashkil etildi. Dunay viloyati va bu mablagʻlar Ziraat banki va xavfsizlik jamgʻarmasi edi. U Nish, Ruse, [[Sofiya]] shaharlarida yetim bolalar uchun axloq tuzatish muassasalari yaratdi. Bolalarga tikuvchilik, poyabzal tikish kabi hunarmandchilik oʻrgatildi. [[1866-yil]] 17-iyulda telegraf liniyasi tortildi. „Tuna savdo paromlari“ ham oʻz faoliyatini posho davrida boshlagan. Shuningdek, „Tuna“ nomli gazetaga asos solgan. Soliqlarni oʻz vaqtida undirish maqsadida „toʻplam“ tashkil etilgan, viloyatning yillik daromadida katta oʻsishga erishilgan. Dunay viloyati Nizomining Dunayda juda muvaffaqiyatli amalga oshirilishi natijasida uni [[Rumeli]], [[Anadolu]] va [[Arabiston]]da amalga oshirishga qaror qilindi<ref>https://books.google.co.uz/books?id=Va6oSxzojzoC&pg=PA481&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref>.
Midxat poshoning jamoat tartibini saqlash sohasidagi ishlari bir qancha bolgar toʻdalarining faoliyatiga toʻsqinlik qilganda, bolgarlarni qoʻzgʻolonga undagan rus siyosatiga qarshi edi. [[Rossiya]]ning [[Istanbul]]dagi elchisi Ignatyevning saʼy-harakatlari bilan Midxat poshoning [[Misr]] kabi [[Dunay]] boʻyida imtiyozli bir viloyat yaratmoqchi ekanligi haqidagi fikr Bab-i Alida tarqaldi. Shunday qilib, Midxat posho [[Dunay]] voliyligidan olinib, [[Istanbul]]ga chaqirilib, Davlat kengashi raisi etib tayinlanadi (1868)<ref>https://books.google.co.uz/books?id=awoVAAAAIAAJ&pg=PA36&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref>.

== 1868-yilgi Bolgariya qoʻzgʻoloni ==

Midxat posho [[Dunay]] voliyligini tark etgandan soʻng darhol [[Bolgariya]] qoʻzgʻoloni koʻtarildi. Qoʻzgʻolonchilar maʼmuriyat yaxshilash va u yerda intizom oʻrnatish uchun qoʻzgʻolon koʻtardilar. Ular [[Dunay]] daryosidan oʻtib, Zistovi yaqinigacha kelishdi. Sulton Abdulaziz qoʻzgʻolonni bostirish vazifasini Midxat poshoga topshirdi<ref>https://books.google.co.uz/books?id=lARL9Bh5nG0C&pg=PA121&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref>. Midxat posho yigirma kun ichida qoʻzgʻolonni bostirib, [[Istanbul]]ga qaytib ketdi.

== Kengash raisligi ==
Midxat posho [[1868-yil]] 5-martda [[Istanbul]]da yangi tashkil etilgan Davlat Kengashi raisi etib tayinlandi. 41 aʼzodan iborat kengash [[1868-yil]] 10-mayda oʻz faoliyatini boshladi. Mithat Posha ushbu kengashga rahbarlik qilgan davrda adliya, fuqarolik, maʼdanlar, sanoat maktabi kabi sohalarda ishladi. U vazir Ali Posho bilan kelishmovchilikka uchraganidan soʻng, bu lavozimdan boʻshatildi va [[Bagʻdod]]ga hokim qilib yuborildi.

== Bagʻdod voliyligi ==
Midxat posho chegaralari [[Mosul]] va [[Basra]]ni ham oʻz ichiga olgan [[Bagʻdod]] viloyatini uch yil davomida keng vakolatlar bilan boshqargan. Shu bilan birga u armiya qoʻmondoni unvoniga ham ega edi. U bu yerda ham [[Dunay]] voliyligidagi kabi muvaffaqiyatli ishlarni amalga oshirdi. Dajla va Frotdagi parom operatsiyalari, Frotni tozalash, [[Iroq]]dagi sugʻorish inshootlari, [[Iroq]]da birinchi neft qazib olish, [[Bagʻdod]]da Sanʼat maktabi tashkil etish, xavfsizlik jamgʻarmasi tashkil etish, [[Basra]]ni Shattularap hududiga oʻtkazish, [[Quvayt]]ni Usmonli boshqaruvi bilan bogʻlash kabi muvaffaqiyatlarga erishdi<ref>http://www.radikal.com.tr/yorum/mithat-pasa-mi-cevdet-pasa-mi-823232/</ref>.
[[1871-yil]]i amir Ali posho vafot etgach, tanzimat bilan kelishuvga erisha olmay, Bagʻdod hokimligidan isteʼfoga chiqdi va Istanbulga qaytdi. Mahmud Nedim poshodan keyin [[1872-yil]]da sadr vaziri etib tayinlandi.

== Birinchi sadri aʼzamlik ==

Midxat posho [[Bagʻdod]] gubernatorligidan isteʼfoga chiqqanidan keyin bir yil davomida hech qanday lavozimga tayinlanmadi. Sadr Mahmut Nedim Posho uni [[Sivas]]ga hokim qilib yubormoqchi edi, lekin Midxat posho buni qabul qilmadi.
Uning [[1872-yil]] 31-iyulda boshlangan sadr vazirligi atigi 80 kun davom etdi<ref>https://books.google.co.uz/books?id=4KQOAAAAQAAJ&pg=PA165&redir_esc=y</ref>. Bu davrda u tugʻilib oʻsgan shahrini markazlashtirish va oʻz vakolatlarini suisteʼmol qilgan vazirlar ishlari bilan band edi. U 80 kundan keyin ishdan boʻshatildi.

== Adliya nozirligi ==
Midxat posho oliy vazirlikdan boʻshatilgandan soʻng, toʻrt yil davomida qisqa muddatli vazifalarni bajardi. U bir necha oy ichida [[1873-yil]]da birinchi marta tayinlangan Adliya vaziri lavozimidan ozod etildi. Saloniki gubernatori etib tayinlandi. Bu vazifa uch oy davom etdi. U [[1875-yil]]da Adliya vaziri lavozimiga tiklandi, lekin davlatning kuchayib borayotgan muammolari qarshisida Sadr Mahmut Nedim Poshoga norozilik bildirgani uchun isteʼfoga chiqarildi.
[[1875]]-[[1876-yil]]lar qishida u [[Istanbul]]dagi konstitutsiyaviy tuzumni qoʻllab-quvvatlaganlar bilan parlament va konstitutsiya gʻoyasini muhokama qildi.

== 1876-yil inqiloblari va Qonuni Esasi ==

Sulton Abdulazizning soʻnggi yillaridagi siyosiy tartibsizliklarda Midxat posho oʻzini sulton hokimiyatiga qarshi va islohotchi siyosatning asosiy rahbari sifatida koʻrsatdi. Serasker (qoʻshin qoʻmondoni) Husayn Avni Posho sulton Abdulazizni Shirvanizoda Rushtu Posho va (Shirvanizoda oʻlimidan soʻng) siyosatchi Rushti Posho bilan birga agʻdarishni rejalashtirgan „xunta“ni tuzdi<ref>https://books.google.co.uz/books?id=Zgg6c_Ndtu4C&pg=PA311&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref>.
[[1876-yil]] 30-maydagi davlat toʻntarishi bilan Abdulaziz taxtdan agʻdarildi va Murat V taxtga oʻtirdi. Toʻrt kundan soʻng taxtdan agʻdarilgan sultonning shubhali oʻlimi va Husayn Avni Poshoning cherkes Hasan ismli yosh zobit tomonidan oʻldirilishi ortidan yangi sulton ruhiy tushkunlikka tushib qoldi. Shundan keyin taxtdan voz kechdi va uning ukasi Abdulhamid II sulton deb eʼlon qilindi. Bu voqeada vazir Rushti Posho birinchi oʻrinda chiqqan boʻlsa-da, siyosiy jarayon oʻzgarishining haqiqiy namoyondasi Midxat posho edi. Tez orada poshoning oʻziga sodiq qoʻshin tuzgani, Istanbul koʻchalarida Poshoni qoʻllab-quvvatlovchi shafqatsiz namoyishlar boʻlib oʻtgani, Midxat posho tez orada Usmonlilar saltanatini tugatib, respublika eʼlon qilishi haqidagi mish-mishlar tarqaldi.

Abdulaziz vafotidan keyin Midxat posho birinchi Usmonli qonunini (Konstitutsiya) tayyorlagan qoʻmita rahbari boʻldi. U [[1876-yil]] 17-dekabrda Rushti poshoning „Midxat poshoning fitnalaridan qoʻrqib“ isteʼfoga chiqishi bilan sadr vazirligiga tayinlangan edi. 23-dekabr kuni Abdulhamid II Midhat Posho tomonidan tayyorlangan konstitutsiyani (baʼzi oʻzgarishlar bilan) eʼlon qildi<ref>https://books.google.co.uz/books?id=0_wUAAAAIAAJ&pg=PA372&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref>. Oʻsha kuni Midhat Posho boshchiligida toʻplangan konferensiya [[Yevropa]] davlatlari taklif qilgan tinchlik shartlarini rad etdi va 1877-1878-yillardagi Usmonli-Rossiya urushiga (93 urushi) yoʻl ochdi, bu esa buyuk urushga aylanadi. Urushda Turkiya magʻlubiyatga uchradi. Rus armiyasi [[Istanbul]]ga bostirib kirdi. Ikki davlat oʻrtasida Yeshilkoʻyda [[San-Stefano shartnomasi]] imzolandi.

== Boʻshash va surgun ==
Sulton Abdulhamid II [[1877-yil]] 5-fevralda Midhat Poshoni vazirlik lavozimidan boʻshatib, mamlakat tashqarisiga surgun qildi. Yevropada bir muddat qolib, keyingi yili Kritga qaytishiga ruxsat berilgan Midxat posho [[1878-yil]]ning dekabrida afv etilgan va [[Suriya]] hokimi etib tayinlangan edi. Ammo Istanbulga kelishi qatʼiyan man qilingan. Uning Suriyadagi ikki yillik voliyligi davrida yoʻllar, koʻpriklar, maktablar qurildi. [[Damashq]], [[Bayrut]] va [[Akka]] shaharlarida keng koʻchalar ochildi. [[Tripoli]] shahri va Mine shahri oʻrtasida tramvay liniyasini oʻrnatildi. Druzlar qoʻzgʻolonini bostirgan Midhat Posho [[Suriya]]da mustaqil davlat qurish yoʻlida boʻlgan degan gumon bilan [[1880-yil]]i Aydin ([[Izmir]]) gubernatorligiga yuboriladi.
[[Tasvir:Mithat_Pasa_mezari.jpg|thumb|Shishlidagi Abide-i Hurriyatdagi Midxat posho maqbarasi]]
9 oylik Aydin voliyligi davrida politsiya va jandarmeriya guruhlarini tashkil qildi va jinoyatchilarga qarshi jiddiy kurashdi. Oldingi hokim boshlagan maktab qurilishlarini yakunladi. U sanʼat maktabini qurdi. Urla, Cheshme va Seferihisar yoʻllarini qurib, foydalanishga topshirdi.
Bu orada Abdulhamid II ayniqsa sadr vazir Sait posho yana Midxat poshoga qarshi gumonda edi. Xizmatkorlardan biri suiqasd uyushtirish maqsadida saroy tomonidan [[Izmir]]ga yuborildi. Garchi u va uning butun oilasi oʻldirilishi rejalashtirilgan boʻlsa-da, Midhat Posho buni sodiq doʻstlari tufayli oldindan bilib oldi. [[1881-yil]] 5-mayda uning saroyi harbiy qism bilan oʻrab olinadi. Keyin u Fransiya konsulligidan panoh topadi. [[Fransiya]] ayni vaqtda [[Tunis]]ni bosib olishni rejalashtirgan hamda Usmonli imperiyasi bilan munosabatlarini buzishni istamaydi. Shuning uchun Midhat posho soʻragan siyosiy boshpana soʻrovini rad etadi<ref>https://books.google.co.uz/books?id=I9p_m7oXQ00C&pg=PA87&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref>. Posho uch kundan keyin hukumatning kafolati bilan taslim boʻldi.
[[Istanbul]]ga olib kelingan Midhat Posho, Abdulazizni oʻldirishda ayblanib, saroyda tashkil etilgan maxsus mahkama (Yıldız mahkamasi) tomonidan sud qilindi. Usmonli davlatlarida birinchi marta sobiq sadr vaziri saroy yerlarida sulton tomonidan shaxsan saylangan sud hay’ati tomonidan sud qilinishi edi. Sud oxirida u oʻlimga hukm qilindi.

Abdulhamid II bu jazoni umrbod qamoq jazosi bilan almashtirdi. [[Arabiston]]dagi Toif qasriga surgun qilingan posho bu yerda 3 yil qattiq nazorat ostida yashab, [[1884-yil]] 8-mayga oʻtar kechasi qoʻriqchilari tomonidan boʻgʻib oʻldirilgan. Bu qotillik sulton buyrugʻi bilan amalga oshirilgani iddao qilingan boʻlsa-da, [[1909-yil]] inqilobidan keyin tekshirilgan [[Yildiz saroyi]] hujjatlari orasidan ham uning oʻlim farmoni haqida hech qanday dalil topilmadi<ref>https://books.google.co.uz/books?id=tBoyoNNKh78C&pg=PA188&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref>.

Midxat poshoning jasadi [[1951-yil]]da Toifdan olib kelingan va [[1951-yil]] 26-iyun kuni Prezident Jelol Bayar ishtirokidagi marosim bilan Abide-i Hurriyat tepaligiga dafn etilgan.

{{start box}}
{{s-reg}}
{{succession box|title=Usmoniylar sadri a'zami|before=Mahmud Nedim Posho|after=Mehmed Rushdi Posho|years=1872-yil 31-iyul-1872-yil 19-oktabr}}
{{succession box|title=Usmoniylar sadri a'zami|before=Mehmed Rushdi Posho|after=Ibrahim Edhem Posho|years=1877-yil 5-fevral-1878-yil 11-yanvar}}
{{succession box|title=Aydin voliysi|before=Sabri Posho|after=Ali Posho|years=1880-yil-1881-yil 17-may}}
{{succession box|title=Bagʻdod voliysi|before=   |after=   |years=1878-yil 22-noyabr-1881-yil 31-avgust}}
{{s-end}}

== Galereya ==
<gallery>
File:MidhatPashaVanityFair.jpg|Midhat posho. 1877-yil 30-iyun
File:MithatPasa-Sultanahmet.jpg|Istanbuldagi Midhat posho byusti
File:Пашин конак у Нишу.jpg|Midhat poshoning Nishdagi saroyi
File:Mithat_Paşa_Anıtı.JPG|Midhat poshoning Anqaradagi haykali
File:Sadrazamlik-nisanlari.svg|Usmonli sadr a'zami nishoni
</gallery>


== Manbalar ==
{{manbalar}}

= Havolalar =
* [https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C0CE1D7113BE033A25751C1A9639C94659FD7CF Death of Midhat Pasha, the Career of the Great Reformer in Turkey] from [[the New York Times]] (12 May 1884)
* The life of Midhat Pasha (1903 biography)
** [https://archive.org/details/lifemidhatpasha00mithgoog Page images at the Internet Archive]
** [http://www.gutenberg.org/ebooks/51243 transcribed text at Project Gutenberg]
* {{Cite EB1911 |wstitle=Midhat Pasha |volume=18 |page=418 |first=George Frederick |last=Barwick |short=1}}
[[Turkum:Usmonlilar imperiyasi Buyuk vazirlari]]
[[Turkum:Turkiya bosh vazirlari]]
[[Turkum:1822-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1883-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Tarixiy shaxslar]]