Ziyosfera

Mir Zohid Haraviy

Mir Muhammad Zohid Haraviy (forscha: میر محمد زاهد هروی‎‎; 1689-yilda vafot etgan) islom ulamosi, tarixchi va voqeanavis edi. U tarixiy Dars-i Nizomiy oʻquv dasturi mualliflaridan biri hisoblanadi[1][2][3][4].

Hayoti

Zohid Hindistonda tugʻilgan. Uning otasi, qozikalon Muhammad Aslam (vafoti 1651), aslida Hirotlik boʻlib, Boburiy imperator Jahongir hukmronligi davrida Lahorga koʻchib kelgan. Imperator Aslamning taqvosi va dindorligidan ta’sirlanib, unga Qobul va keyinchalik lashkar uchun qozikalon (qozilar boshligʻi) lavozimini taklif qilgan. Keyingi boburiy imperator Shoh Jahon uning qozikalonlik mavqeini qayta tiklab, Aslamni oʻzining imom-i xosiga aylantirgan[5].

Zohid dastlabki ta’limini otasidan olgan. U Qobulda mullā Muhammad Fazil Badahshoniy va mullā Sodiq Halvoiydan tahsil olgan. Shundan soʻng u Turonga borib, u yerda Mirzo Muhammad Jon Sheroziy qoʻlida oʻqigan. U Sheroziyning shogirdi Mullā Yusufdan hikmat (falsafa) ilmini oʻrgangan. Oradan bir muddat oʻtgach, Zohid Lahorga qaytib, u yerda mulla Jamoldan ta’lim olgan[5].

Faoliyati

Hijriy 1054-yil ramazon oyida (milodiy 1654-yil iyuli) Shoh Jahon uni Qobul voqeanavisi etib tayinladi. Zohid bu lavozimda Avrangzeb hukmronligi davrida ham faoliyat yuritdi. 1666-yilda u boburiy lashkari uchun hisobchi etib tayinlandi. Keyinchalik Avrangzeb uni Qobul raisligiga tayinladi. Akbarobodda lashkar hisobchisi boʻlib xizmat qilayotgan chogʻida ham Zohid islomshunoslik fanlarini oʻqitishda davom etdi. U o'z ilmlarini Shoh Abdurahimga oʻrgatdi. Hayotining soʻnggi yillariga kelib, Zohid koʻproq dars berishga e’tibor qaratib, saroy xizmatidan iste’foga chiqdi. Uning ba’zi shogirdlari uzoq oʻlkalardan bo'lgan, masalan, Bengallik Muhammad Solih kabi shogirdlar undan ta’lim olish uchun kelishgan[6].

Haraviy naqshbandiya tariqatining namoyandalaridan boʻlmish Ahmad Sirhindiyning oʻgʻli Mas’um Sirhindiy uning xalifalaridan biri edi. Shah Valiulloh Dehlaviy oʻzining Anfos-ul-orifin asarida Haraviyni taqvodorligi uchun madh etgan. Abdulhaqq Dehlaviy esa Haraviyning Valiullohning otasi Shoh Abdurahimning fiqh (islom huquqi) borasidagi hikmatiga boʻlgan katta ishonchini qayd etadi[7].

Asarlari

Haraviy bir qancha hashiya (sharhlar) yozgan, jumladan, «Hashiya sharh Mavoqif», «Hashiya sharh Tahzib Alloma Devoniy», «Hashiya risola Qutbuddin Roziy» va «Hashiya sharh Hayokil».

Vafoti

Haraviy hijriy 1101-yilda (milodiy 1689–1690) Qobulda vafot etgan.

Manbalar

  1. ↑ „زاهد هروی ، محمد“.
  2. ↑ Robinson, Francis. The 'Ulama of Farangi Mahall and Islamic Culture in South Asia. C. Hurst, September 12, 2001. ISBN 9781850654759. 
  3. ↑ Cook, Michael A.; Ahmed, Asad; Sadeghi, Behnam; Bonner, Michael. The Islamic Scholarly Tradition: Studies in History, Law, and Thought in Honor of Professor Michael Allan Cook, 21 March 2011. ISBN 978-9004194359. 
  4. ↑ Ahmed, Asad Q.. Palimpsests of Themselves: Logic and Commentary in Postclassical Muslim South Asia. Univ of California Press, July 19, 2022. ISBN 9780520344655. 
  5. ↑ 5,0 5,1 بزم تیموریہ: صفحہ 215۔
  6. ↑ تذکرہ مصنفین درس نظامی: صفحہ 235۔
  7. ↑ تذکرہ مصنفین درس نظامی: صفحہ 236۔ 


"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Mir_Zohid_Haraviy" dan olindi