Mirzo Gʻolib sahifasining manbasini koʻrish

'''Mirzo Gʻolib''', Mirzo Asadullaxon Gʻolib [1797.27.12, Akbar-obod (hozirgi [[Agra]]) — 1869.15.2, [[Dehli|Dexli]]] — [[shoir]], [[faylasuf]], [[tarixchi]], [[Lugʻatshunos|lugʻatshunos olim]].

Asli [[samarqand]]lik. Buvasi [[Mirzo Qoʻqonbek Xon]] 1748—1749 yillarda Samarqanddan [[Hindiston]]ga keladi va [[Lohur]]da lashkarboshi etib tayinlanadi. Otasi [[Abdullabek Xon Lakxnau]], [[Haydarobod]] va [[Alvar]]da yollanma harbiy askar boʻlib xizmat qilgan. 15 yoshida Asad va Gʻolib taxalluslarida sheʼrlar yoza boshlagan shoir keyinchalik Dehliga koʻchib ketadi. Bu yerda [[fors]] shoirlari asarlari bilan tanishadi, ayniqsa, [[Bedil]] sheʼriyatiga koʻngil bogʻlaydi. 1817-yil u yana Agraga qaytadi.

Mirzo Gʻolib 2 qismdan iborat "'''[[Partaviston]]'''" ''("Nuriston")'', "'''[[Mehri nimroʻz]]'''" ''("Peshin quyoshi", 1885)'' nomli tarixiy asarlar muallifi. Mirzo Gʻolib [[Bahodir Shoh Zafar]] saroyida [[solnomachi]] unvoniga ega boʻlgach, unga [[Temuriylar sulolasi|temuriylar sulolasi tarixini]] yozish ishi topshiriladi. "Mehri nimroʻz" kitobi ayni shu maqsadda yozila boshlagan. Mirzo Gʻolib uning faqat 1 kitobini yozib tugatgan. Bu asar [[Humoyun hukmronligi]] davrigacha boʻlgan voqealarni oʻz ichiga olgan. Mirzo Gʻolibning "'''[[Kulliyoti nazmi forsi]]'''" ''("Forscha sheʼrlar toʻplami")'', "'''[[Sabadchin]]'''" ''("Guldasta")'' sheʼriy toʻplamlari badiiy ijodning [[gʻazal]], [[qasida]], [[masnaviy]], [[ruboiy]], [[tarkibband]] va [[tarjiʼband]] kabi janrlaridan tashkil topgan.

Mirzo Gʻolibning urdu devoni — "'''[[Devoni Gʻolib]]'''" (1841) asari mashhur. 1800 [[bayt]]dan iborat bu sheʼriy majmua [[urdu tili]]da 100 marta nashr etilgan. Fors tilida yozilgan "'''[[Kulliyoti Gʻolib]]'''" asari ham bor. "'''[[Ud i hindiy]]'''" ''("Hindning xushboʻy novdasi")'' va "'''[[Urduye muallo]]'''" ''("Oliy urdu")'' kabi asarlari Mirzo Gʻolibning doʻstlari, zamondosh shoirlar va boshqa tanishlariga yoʻllagan maktublarini oʻz ichiga olgan.

Mirzo Gʻolib t<nowiki/>[[ilshunoslik]] va [[lugʻat]]chilikda ham katta yutuklarga erishdi. Uning "'''[[Tegʻi tez]]'''" ''("Oʻtkir togʻ"),'' "'''[[Latoyifi gʻaybi]]'''" ''("Maxfiy latifalar")'', "'''[[Savoloti Abdulkarim]]'''" ''("Abdulkarim savollari")'' kabi asarlarida [[fors]] va [[arab tili]] lugʻatlari, umuman, lugʻatchilikning mohiyati haqidagi fikrlar bayon etilgan. Mirzo Gʻolibning diqqatga sazovor asarlaridan yana biri — "'''[[Panj ohang]]'''" ''("Besh ohang")'' boʻlib, u 5 qismdan iborat. 1-qismida noma yozishning tartib va usullari, 2-qismda lugʻatchilik haqida soʻz boradi. Asarning 3-qismida nomalarda sheʼriy parchalardan foydalanish haqida yozilgan. 4-qismda esa Mirzo Gʻolibning boshqa shoir va adiblar asarlariga yozgan [[taqriz]] va [[debocha]]laridan iborat. Soʻnggi qism esa shoirning 1826—1852-yillar mobaynida oʻz doʻstlari — davrning peshqadam shoir va mutafakkirlariga yozgan maktublaridir.

Urdu adabiyotining rivojida Mirzo Gʻolbning hissasi katta. U gʻazalni faqat nozik tuygʻularni emas, iqtisodiy, falsafiy va siyosiy fikrlarni ham ifodalash vositasi deb bildi. Shoir sufiylikdagi [[mistitsizm]]ga qarshi ilgʻor gʻoyalarni ilgari surdi. Mirzo Gʻolib inson — mutlaq haqiqatning [[inʼikosi]], degan falsafiy konsepsiyada turdi. U inson boshqa jonli mavjudotlardan ishonch, istak va qobiliyatga ega boʻlganligi bilan farq qilishini taʼkidlaydi.

Mirzo Gʻolib Dehlidagi '''[[Nizomiddin Avliyo]]''' qabristoniga dafn etilgan. Sheʼrlar toʻplami ([[Rahmonberdi Muhammadjonov]], [[Yongʻin Mirzo]] tarjimasi), gʻazallari ([[Shoislom Shomuhamedov]] tarjimasi) oʻzbek tilida nashr etilgan. Toshkent shahridagi ayrim koʻcha, mahallalar Mirzo Gʻolib nomiga qoʻyilgan.

== Manbalar ==
* Shaydo, 1965; Gʻazallar, T., 1975.
* Muhayyo Abdurahmonova.
{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:Tarixchilar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]]
[[Turkum:1797-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1869-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Adabiyot]]